Wie al maanden somber is, niet meer slaapt, steeds angstig is of vastloopt na een ingrijpende gebeurtenis, krijgt soms het advies om naar een psycholoog te gaan. Voor christenen komt daar een vraag bij: mag dat wel, of hoort een gelovige zijn zorgen alleen bij God te brengen? Sommigen schamen zich ervoor, of zijn bang dat een hulpverlener hun geloof niet begrijpt. Beide zorgen verdienen een eerlijk antwoord uit de Schrift.
Mag een christen naar een psycholoog?
Ja. Hulp zoeken bij psychische klachten is geen gebrek aan geloof, net zo min als naar de huisarts gaan bij een longontsteking. De Bijbel laat zien dat God gewone middelen gebruikt om te helpen en te genezen. Jezus zegt Zelf: 'Die gezond zijn, hebben den medicijnmeester niet van node, maar die ziek zijn' (Lukas 5:31). Hij zegt dat over zondaars, maar Hij gebruikt het beeld van de arts zonder enig voorbehoud. Paulus noemt zijn reisgenoot 'Lukas, de medicijnmeester, de geliefde' (Kolossenzen 4:14), en hij raadt Timotheüs aan om voor zijn maag en zijn vele zwakheden een weinig wijn te gebruiken (1 Timotheüs 5:23), een gewoon middel uit die tijd.
Gebed en hulp sluiten elkaar dus niet uit. U mag bidden om genezing en tegelijk een behandeling volgen. God kan door een gesprek, een therapie of een medicijn werken, zoals Hij ook door een chirurg of een fysiotherapeut werkt. Psychische klachten zijn bovendien vaak ook lichamelijk: slaap, uitputting, hormonen en de werking van de hersenen spelen mee.
Psychische nood bij gelovigen in de Bijbel
De Bijbel verzwijgt niet dat ook gelovigen diep in de put kunnen zitten. De profeet Elia, kort na een grote overwinning, zat uitgeput onder een jeneverboom 'en bad, dat zijn ziel stierve' (1 Koningen 19:4). Opvallend is wat God dan doet. Hij laat hem eerst slapen en eten, zonder verwijt of preek: een engel raakt hem aan en zegt: 'Sta op, eet' (1 Koningen 19:5). Pas daarna spreekt God met hem. Zie de uitleg van 1 Koningen 19.
De psalmen geven woorden aan neerslachtigheid. 'Wat buigt gij u neder, o mijn ziel! en zijt onrustig in mij? Hoop op God, want ik zal Hem nog loven' (Psalm 42:6). Psalm 88 eindigt zelfs zonder lichtpunt: de dichter zegt dat zijn leven tot aan het graf raakt (Psalm 88:4). Dat zulke gebeden in de Bijbel staan, laat zien dat somberheid geen teken is dat God iemand verlaten heeft. Op de onderwerppagina over depressie vindt u meer van zulke teksten, en bij is depressie een zonde? leest u waarom depressie op zichzelf geen zonde is.
Is psychische hulp een gebrek aan geloof?
Soms krijgen gelovigen te horen dat zij meer moeten bidden, meer moeten vertrouwen of hun zonden moeten belijden, en dat het dan vanzelf beter wordt. Zulk advies kan goed bedoeld zijn, maar het is te simpel en het kan veel schade doen. De vrienden van Job hadden ook een verklaring voor zijn lijden klaar, en God zei aan het eind dat zij niet recht van Hem gesproken hadden (Job 42:7). Er bestaat geen bijbelse belofte dat wie genoeg gelooft, nooit psychisch ziek wordt.
Pastoraat en psychologische hulp kunnen heel goed samengaan. Een predikant of ouderling helpt bij geestelijke vragen: schuld, twijfel, de vraag waar God is. Een psycholoog of psychiater helpt bij de behandeling van klachten zoals angst, depressie of trauma. De Spreuken waarderen het om raad te zoeken: 'door veelheid der raadslieden zal elkeen bestaan' (Spreuken 15:22). Wie beide hulp aanneemt, gebruikt de middelen die God geeft; dat is geen teken van een zwak geloof. Over de verbinding tussen geloof en mentale gezondheid leest u meer in de blog wat zegt de Bijbel over mentale gezondheid?.
Waar let u op bij een christelijke psycholoog?
Veel christenen zoeken een hulpverlener die hun geloof begrijpt. Dat is begrijpelijk: wie niet bang hoeft te zijn dat het geloof weggezet wordt, kan vrijer praten. Er bestaan christelijke ggz-aanbieders en christelijke psychologen. Uw huisarts kan u daarnaar verwijzen; veel huisartsenpraktijken hebben ook een praktijkondersteuner voor psychische klachten, bij wie u een eerste gesprek kunt hebben. Let bij uw keuze op deze punten:
- respecteert de hulpverlener uw geloof, ook als hij het zelf niet deelt?
- legt hij helder uit welke behandeling hij voorstelt en waarom?
- kunt u zeggen wanneer iets tegen uw geweten ingaat?
- is hij bevoegd en geregistreerd voor het werk dat hij doet?
Sommige christenen zijn terughoudend vanwege het mensbeeld achter bepaalde therapieën, bijvoorbeeld wanneer zelfontplooiing het hoogste doel is of schuld alleen als een gevoel wordt gezien. Een goede hulpverlener behandelt uw klachten zonder uw geloof of geweten te willen herschrijven. Beproef alle dingen en behoud het goede (1 Thessalonicenzen 5:21), en bespreek uw twijfel met uw predikant.
Een psycholoog die zelf geen christen is, kan u ook goed helpen, zolang hij uw overtuigingen serieus neemt. Een psychiater is een arts en kan ook medicijnen voorschrijven; een psycholoog doet dat niet. Twijfelt u, bespreek het dan met uw huisarts of met uw predikant.
Mag een christen antidepressiva gebruiken?
Ook medicijnen zijn een middel dat God kan gebruiken, zoals Paulus aan Timotheüs voor zijn maag wijn aanraadde (1 Timotheüs 5:23). Bij een ernstige depressie of angststoornis kunnen antidepressiva helpen om weer genoeg ruimte te krijgen voor gesprekken, werk en gezin. Dat verandert niets aan uw afhankelijkheid van God. Bespreek de voor- en nadelen met uw arts, en begin of stop nooit op eigen houtje met medicijnen. Schaam u er niet voor: wie insuline gebruikt bij suikerziekte, hoeft zich ook niet te verantwoorden.
Wat zeggen de belijdenisgeschriften?
Over psychologie spreekt de belijdenis niet. Wel spreekt zij over Gods zorg in alles wat ons overkomt. Zondag 10 van de Heidelbergse Catechismus belijdt dat God alle dingen zo regeert 'dat loof en gras, regen en droogte, vruchtbare en onvruchtbare jaren, spijze en drank, gezondheid en krankheid, rijkdom en armoede, en alle dingen niet bij geval, maar van Zijn vaderlijke hand ons toekomen' (Heidelbergse Catechismus, Zondag 10, vraag 27).
De Nederlandse Geloofsbelijdenis belijdt in artikel 13 dat God alle dingen naar Zijn heilige wil bestuurt, zodat er niets bij toeval gebeurt. Die belijdenis maakt de mens niet passief. Zij geeft rust: ook in ziekte en in de weg naar herstel, met alle middelen die daarbij horen, zijn wij in de hand van onze hemelse Vader.
Als deze vraag u persoonlijk raakt
Zit u zelf al lange tijd vast in somberheid of angst, of maakt u zich zorgen om uw kind, uw man of vrouw of een gemeentelid? Weet dan dat u daar niet alleen in staat. Christus zegt: 'Komt herwaarts tot Mij, allen die vermoeid en belast zijt, en Ik zal u rust geven' (Mattheüs 11:28). En Paulus schrijft over de God 'Die ons vertroost in al onze verdrukking' (2 Korinthe 1:4).
Neem een eerste stap: maak een afspraak met uw huisarts en vertel eerlijk hoe het gaat. Zoek daarnaast iemand bij wie u uw hart kunt luchten: een predikant, een ouderling of een vertrouwd gemeentelid. Het is geen falen om hulp te vragen; het is wijsheid. Ook bij klachten als uitputting en overbelasting kunt u hulp zoeken, zie de pagina over burn-out.
Hulp nodig? Denkt u aan zelfdoding, of maakt u zich zorgen om iemand anders? Bel 113 Zelfmoordpreventie via 0800-0113 (gratis, dag en nacht) of chat via 113.nl. In België: 1813. Bij direct gevaar: 112. U kunt ook altijd uw huisarts of de huisartsenpost bellen.
'Het gekrookte riet zal Hij niet verbreken, en de rokende vlaswiek zal Hij niet uitblussen' (Jesaja 42:3)