Als het consultatiebureau een uitnodiging stuurt, of als er een griepprik of een nieuwe vaccinatie wordt aangeboden, staan veel christelijke ouders en ouderen voor een gewetensvraag. Hieronder leest u wat de Bijbel zegt over geneesmiddelen, welke bezwaren sommige christenen hebben, waarom anderen zich wel laten inenten en hoe u met elkaars geweten omgaat. Medische vragen horen bij uw huisarts of de jeugdarts.
Wat zegt de Bijbel over medicijnen en artsen?
De Bijbel noemt geen vaccinaties; die bestonden in bijbelse tijden nog niet. Wel spreekt de Schrift op verschillende plaatsen over ziekte, geneesmiddelen en artsen, en nergens worden artsen of geneesmiddelen op zichzelf als ongeloof afgewezen. De Heere Jezus zei tegen de Farizeeën: 'Die gezond zijn, hebben den medicijnmeester niet van node, maar die ziek zijn' (Lukas 5:31). Hij spreekt daar in een beeld over zondaren die Hem nodig hebben; dat beeld gaat er wel van uit dat een zieke een arts laat komen. In de uitleg van Lukas 5 leest u het hele verband.
Paulus noemt zijn reisgenoot Lukas zonder enig voorbehoud de geliefde medicijnmeester (Kolossenzen 4:14). Timotheüs, die vaak ziek was, raadde hij aan naast water een weinig wijn te gebruiken voor zijn maag (1 Timotheüs 5:23). Toen koning Hizkia doodziek was, beloofde de HEERE de koning nog vijftien jaren (Jesaja 38:5). Toch liet Jesaja een pleister van vijgen op het gezwel leggen (Jesaja 38:21). Gods belofte en een gewoon geneesmiddel stonden daar naast elkaar.
De Bijbel is ook eerlijk over het gevaar van verkeerd vertrouwen. Van koning Asa staat dat hij in zijn krankheid de HEERE niet zocht, wel de medicijnmeesters (2 Kronieken 16:12). Het gaat dus nooit alleen om het middel, ook om de vraag op wie een mens zijn hoop stelt. Meer teksten vindt u bij bijbelteksten over ziekte.
Is vaccineren in strijd met het geloof?
Wie gewetensbezwaar heeft tegen vaccinatie, doet dat meestal uit eerbied voor Gods voorzienigheid. David beleed dat zijn tijden in Gods hand waren (Psalm 31:16), en de Heidelbergse Catechismus belijdt dat gezondheid en krankheid ons uit Gods vaderlijke hand toekomen. Wie zo gelooft, vraagt zich af of hij met een inenting niet vooruitloopt op wat God beschikt. De bezwaren die in reformatorische kring het meest klinken, zijn deze:
- Ingrijpen in Gods weg: een vaccin wordt gegeven aan iemand die gezond is, om een ziekte te voorkomen die misschien nooit komt. Sommigen zien daarin een wezenlijk verschil met het genezen van een ziekte die er al is. Een besmettelijke ziekte zien zij ook als een bezoeking die tot bekering roept (vgl. Amos 3:6).
- Vertrouwen op het middel: men vreest dat het vertrouwen ongemerkt verschuift van God naar de prik, zoals bij Asa (2 Kronieken 16:12).
- Een gezond lichaam belasten: sommigen hebben er moeite mee dat een gezond lichaam iets krijgt toegediend om een ziekte na te bootsen. Zij ervaren dat als het opzoeken van ziekte in plaats van het afweren ervan.
- De herkomst van sommige vaccins: bij de ontwikkeling of productie van enkele vaccins zijn cellijnen gebruikt die teruggaan op een abortus van tientallen jaren geleden. Voor wie het leven vanaf de ontvangenis wil beschermen (Psalm 139:13), weegt dat zwaar.
Deze bezwaren komen voort uit ernst met Gods voorzienigheid en verdienen het om serieus genomen te worden. Meer over dit leerstuk leest u bij bijbelteksten over Gods voorzienigheid.
Waarom laten veel christenen zich wel inenten?
Andere christenen, ook in reformatorische kerken, laten zichzelf en hun kinderen wel inenten. Zij geloven evengoed dat hun tijden in Gods hand zijn. Alleen zien zij een vaccin als een van de middelen waardoor God Zijn voorzienigheid uitvoert. God geeft het dagelijks brood, en toch zaait en oogst de boer. Spreuken zegt het zo: 'Het paard wordt bereid tegen den dag des strijds; maar de overwinning is des HEEREN' (Spreuken 21:31). Voorbereiden en vertrouwen gaan samen.
God had Paulus laten weten dat niemand op het schip zou omkomen (Handelingen 27:22-24). Toch zei Paulus, toen de schepelingen wilden vluchten, tegen de hoofdman dat de anderen niet behouden konden worden als die schepelingen niet in het schip bleven (Handelingen 27:31). Gods vaste raad maakte het gebruik van de middelen niet overbodig. Een vergelijkbare afweging speelt bij de vraag of een christen zich mag verzekeren.
Daarnaast noemen voorstanders de naastenliefde: 'Gij zult uw naaste liefhebben als uzelven' (Mattheüs 22:39). Zij wijzen erop dat wie zich laat inenten, ook pasgeboren baby's en zieken kan beschermen die zelf nog geen inenting kunnen krijgen. Zij zien de prik daarom ook als zorg voor de zwakken om hen heen.
Waar christenen verschillen
Wat alle bijbelgetrouwe christenen hier delen: God regeert over gezondheid en ziekte, en een mens mag zijn vertrouwen nooit op een middel stellen. Over de vraag of vaccinatie een geoorloofd middel is, lopen de overtuigingen uiteen.
- Bezwaard: vaccinatie wordt gezien als vooruitlopen op Gods voorzienigheid; men laat ziekte en gezondheid liever aan Hem over (Psalm 31:16).
- Vrij, met afweging per vaccin: men gebruikt vaccinatie als middel, en weegt per inenting de noodzaak en de herkomst van het vaccin.
- Vrij: vaccinatie is een gewoon middel binnen Gods voorzienigheid, net als andere medicijnen, en een vorm van zorg voor de naaste (Lukas 5:31, Mattheüs 22:39).
Binnen de reformatorische gezindte komen al deze overtuigingen voor, soms in één gemeente of zelfs in één familie. De Drie Formulieren van Enigheid spreken niet over vaccinatie; daarom geeft deze pagina geen eindoordeel. Hoe uw eigen kerk hierin staat, kan uw predikant of kerkenraad u uitleggen.
Wat wel vaststaat, is hoe christenen met dit verschil omgaan. Paulus schreef over spijs en dagen, zaken waarin de gelovigen in Rome verschillend dachten: 'Een iegelijk zij in zijn eigen gemoed ten volle verzekerd' (Romeinen 14:5). Die les over het geweten geldt ook bij andere vragen waarin gelovigen verschillend denken. Wie zich laat inenten, mag een bezwaarde broeder of zuster dus niet als wettisch wegzetten; wie bezwaard is, mag de ander het geloof niet ontzeggen. 'Laat ons dan elkander niet meer oordelen' (Romeinen 14:13).
Wat zeggen de belijdenisgeschriften?
Zondag 10 van de Heidelbergse Catechismus (vraag 27) belijdt dat God alle dingen zo regeert dat 'spijze en drank, gezondheid en krankheid, rijkdom en armoede, en alle dingen niet bij geval, maar van Zijn vaderlijke hand ons toekomen' (Heidelbergse Catechismus, Zondag 10, vraag 27). Bezwaarden horen in dit antwoord dat ook ziekte uit Gods hand komt en dat wij die hand niet moeten willen voorzijn. Voorstanders wijzen erop dat spijze en drank in hetzelfde rijtje staan: ook ons brood komt van God, en toch werken en eten wij. Vraag 28 voegt eraan toe dat dit geloof ons leert geduldig te zijn in tegenspoed en dankbaar in voorspoed.
Artikel 13 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis zegt dat God alle dingen naar Zijn heilige wil regeert, zodat er in de wereld niets zonder Zijn beschikking gebeurt. Het artikel noemt dat een grote troost: geen haar van ons hoofd valt zonder de wil van onze Vader (Mattheüs 10:29-30).
In de uitleg van het zesde gebod (Zondag 40, vraag 105) staat dat een christen zichzelf niet moedwillig in gevaar mag brengen. Voorstanders lezen daarin een reden om zich te laten beschermen, en wijzen ook op vraag 107: de schade van de naaste afkeren, zoveel als ons mogelijk is. Bezwaarden wijzen erop dat de catechismus spreekt over het moedwillig opzoeken van gevaar, en over het nalaten van een voorzorg zwijgt. De belijdenisgeschriften geven het kader: God regeert, en een mens is geroepen tot vertrouwen, dankbaarheid en zorg voor zijn eigen leven en dat van zijn naaste.
Als deze vraag u persoonlijk raakt
Misschien twijfelt u als ouder bij de uitnodiging van het consultatiebureau. Paulus leert dat een christen niet tegen zijn eigen geweten in moet handelen: 'al wat uit het geloof niet is, dat is zonde' (Romeinen 14:23). Neem daarom geen besluit onder druk, van welke kant die druk ook komt.
Of u draagt verdriet omdat een kind ziek werd, met of zonder inenting, en u vraagt zich af of uw keuze de juiste was. Zulke vragen kunnen zwaar op een geweten drukken. God kent het hart van wie in oprechtheid voor Zijn aangezicht een beslissing nam, ook als de afloop anders was dan u hoopte. Johannes schrijft: 'indien ons hart ons veroordeelt, God is meerder dan ons hart' (1 Johannes 3:20). Wat u Hem in oprechtheid voorlegt, mag u bij Hem laten.
Voor de medische kant: bespreek uw vragen met uw huisarts, de jeugdarts of de jeugdverpleegkundige van het consultatiebureau. Zij kunnen uitleggen wat een vaccin doet, welke bijwerkingen bekend zijn en wat de ziekte zelf kan betekenen. Een gesprek met hen betekent niet dat u uw bezwaren opgeeft. Voor de geestelijke kant kunt u terecht bij uw predikant of ouderling.
Ontstaat er spanning in uw familie of gemeente omdat de een wel laat inenten en de ander niet, zoek dan wat tot vrede dient (Romeinen 14:19). Wie ziek wordt, heeft niets aan een verwijt en veel aan een bezoek en een gebed. Over de diepere vraag waarom God ziekte toelaat, leest u meer bij waarom God lijden toelaat. Uw zorg om uw kinderen en uw gezondheid mag u bij de Heere neerleggen: 'Werpt al uw bekommernis op Hem, want Hij zorgt voor u' (1 Petrus 5:7).
'Mijn tijden zijn in Uw hand' (Psalm 31:16)