Veel christenen kennen tijden waarin het geloof niet vanzelf gaat. Een gebed lijkt nergens te landen, een vraag over het lijden blijft knagen, of de zekerheid van vroeger is weg. Wie dan twijfelt, schaamt zich er vaak voor en durft het aan niemand te vertellen. Op deze pagina leest u hoe de Bijbel over twijfel spreekt, welke gelovigen in de Schrift twijfelden, hoe twijfel en ongeloof van elkaar verschillen en wat God geeft om een wankel geloof te versterken.
Is twijfelen aan God zonde?
De Bijbel prijst twijfel nergens aan. Jakobus schrijft over het gebed om wijsheid: 'Maar dat hij ze begere in geloof, niet twijfelende; want die twijfelt, is een baar der zee gelijk' (Jakobus 1:6). Twijfel maakt een mens onrustig, heen en weer geslagen als een golf in de wind. Twijfel aan Gods beloften doet Hem tekort, want de Heere is betrouwbaar in alles wat Hij zegt.
Toch maakt de Bijbel onderscheid tussen het ongeloof dat zich van God afkeert en het zwakke geloof dat strijdt. Toen Petrus over het water naar de Heere Jezus liep en begon te zinken, riep hij om hulp (Mattheüs 14:30). De Heere greep hem eerst vast en zei daarna: 'Gij kleingelovige! waarom hebt gij gewankeld?' (Mattheüs 14:31). Jezus noemt de twijfel bij de naam, en tegelijk houdt Hij Zijn discipel vast.
Ongeloof wil van God en Zijn Woord niets weten. De gelovige die twijfelt, lijdt eronder, juist omdat hij God niet kwijt wil. Twijfel kan wel in ongeloof overgaan als iemand erin blijft wonen en de Heere niet meer zoekt. Daarom is het goed twijfel niet te koesteren en er evenmin van te schrikken als van een bewijs dat alles verloren is.
Welke gelovigen in de Bijbel twijfelden?
De Schrift verzwijgt de twijfel van gelovigen niet. Vier voorbeelden springen eruit.
Thomas was er niet bij toen de opgestane Heere aan de discipelen verscheen. Hij wilde eerst de tekenen van de nagelen zien (Johannes 20:25). Acht dagen later kwam Jezus opnieuw en richtte Zich tot Thomas. Hij liet hem Zijn wonden zien en zei: 'zijt niet ongelovig, maar gelovig' (Johannes 20:27). Thomas antwoordde met een belijdenis die alles samenvat: Jezus is zijn Heere en zijn God (Johannes 20:28). Meer over zijn leven leest u bij de discipel Thomas, het hele verband in de uitleg van Johannes 20.
Johannes de Doper had Jezus aangewezen als het Lam Gods (Johannes 1:29). Later, in de gevangenis, liet hij vragen: 'Zijt Gij Degene, Die komen zou, of verwachten wij een anderen?' (Mattheüs 11:3). De Heere Jezus wees hem niet af. Hij liet hem de werken van de Messias melden en sprak direct daarna met grote waardering over Johannes (Mattheüs 11:11). Uitleggers verschillen erover of Johannes deze vraag voor zichzelf stelde of vooral voor zijn discipelen.
Asaf vertelt in Psalm 73 dat zijn voeten bijna uitgleden toen hij zag dat het de goddelozen goed ging (Psalm 73:2-3). Het bleef moeite in zijn ogen, totdat hij in Gods heiligdom kwam (Psalm 73:16-17).
De vader van een bezeten jongen riep met tranen: 'Ik geloof, Heere! kom mijn ongelovigheid te hulp' (Markus 9:24). Geloof en ongeloof staan in één zin. Jezus stuurde hem niet weg en genas zijn kind.
Twijfelen aan uw eigen geloof
Er is ook een andere twijfel: niet of God bestaat, wel of u zelf echt gelooft. Veel gelovigen kennen die vraag, zeker wie onder een bevindelijke prediking opgroeide. Ze lezen over het ware geloof en vragen zich af of zij het wel hebben.
Het helpt dan om te zien waar het geloof op rust. Een waar geloof steunt op Christus en Zijn beloften, en dus niet op de kracht van ons gevoel. Wie met een zwakke hand de sterke Christus vastgrijpt, heeft dezelfde Zaligmaker als wie met een sterke hand grijpt. Paulus schrijft dat God getrouw blijft, ook als wij ontrouw zijn (2 Timotheüs 2:13). De vaste grond ligt buiten ons.
Wie hierover verder wil lezen, vindt bij de verwante vragen onderaan deze pagina meer over de zekerheid van het geloof.
Waar komt twijfel vandaan?
Twijfel heeft niet altijd dezelfde oorzaak, en dat maakt verschil voor wat helpt.
- Lijden en raadsels: de dichter van Psalm 77 vroeg zich af of de Heere voor eeuwig zou verstoten (Psalm 77:8).
- Vragen van het verstand: over de schepping, het bestaan van God of de betrouwbaarheid van de Bijbel. Petrus roept op om verantwoording te geven van de hoop die in ons is (1 Petrus 3:15); eerlijke vragen mogen gesteld worden. Zie ook wat de Bijbel zegt over het bestaan van God.
- Aanvechting: de Heere Jezus zei tegen Petrus dat de satan de discipelen begeerde te ziften als de tarwe (Lukas 22:31).
- Zonde die het geweten bezwaart: David beschrijft hoe hij wegkwijnde zolang hij zijn zonde verzweeg (Psalm 32:3).
- Vermoeidheid en somberheid: lichaam en gemoed hebben invloed op het geloofsleven. De psalmdichter vroeg zijn eigen ziel waarom zij zo neergebogen en onrustig was, en spoorde haar aan om op God te hopen (Psalm 42:6).
Wat helpt als u twijfelt?
God laat de twijfelaar niet zonder middelen. Hij versterkt het geloof langs dezelfde weg waarlangs Hij het geeft: 'Zo is dan het geloof uit het gehoor, en het gehoor door het Woord Gods' (Romeinen 10:17). Blijf daarom onder de prediking en lees de evangeliën. Johannes schreef zijn evangelie juist opdat de lezer gelooft dat Jezus de Christus is (Johannes 20:31).
Breng uw twijfel in het gebed, met de woorden van de vader uit Markus 9. Het is een gebed dat u de Heere mag nabidden. Een uitgeschreven gebed bij twijfel en ongeloof kan daarbij helpen. Meer teksten vindt u bij de bijbelteksten over twijfel.
Zoek ook de gemeente op. Asaf vond rust in het heiligdom, Thomas bij de andere discipelen. De Heidelbergse Catechismus zegt in Zondag 25 (vraag 65) dat de Heilige Geest het geloof werkt door de verkondiging van het Evangelie en het sterkt door het gebruik van de sacramenten.
En wie een twijfelaar kent, krijgt deze opdracht mee: 'vertroost de kleinmoedigen, ondersteunt de zwakken, zijt lankmoedig jegens allen' (1 Thessalonicenzen 5:14). Daarbij past geduld en geen haastig oordeel.
Wat zeggen de belijdenisgeschriften?
Zondag 7 van de Heidelbergse Catechismus (vraag 21) noemt het ware geloof niet alleen een stellig weten, maar ook 'een vast vertrouwen, hetwelk de Heilige Geest door het Evangelie in mijn hart werkt'. Het geloof is dus een werk van de Geest door het Woord, en daarom zoekt de gelovige in twijfel opnieuw het Evangelie.
De Dordtse Leerregels spreken er heel eerlijk over. In hoofdstuk V, artikel 11, belijden zij dat gelovigen in dit leven strijden met allerlei twijfelingen en dat zij in zware aanvechting de volle verzekerdheid van het geloof niet altijd gevoelen. God laat hen echter niet verzocht worden boven vermogen (1 Korinthe 10:13) en wekt door Zijn Geest de zekerheid in hen weer op.
Als deze vraag u persoonlijk raakt
Wie twijfelt, hoeft dat niet weg te stoppen. Het is geen schande om tegen uw predikant, ouderling of een vertrouwd gemeentelid te zeggen dat u het niet meer weet. Wie zo spreekt, laat zien dat hij God niet loslaat.
U hoeft uzelf niet eerst sterk te maken voordat u tot God mag komen. Van de Knecht des HEEREN staat geschreven: 'Het gekrookte riet zal Hij niet verbreken, en de rokende vlaswiek zal Hij niet uitblussen' (Jesaja 42:3). Christus bidt voor de Zijnen, zoals Hij voor Petrus bad dat zijn geloof niet zou ophouden (Lukas 22:32).
Gaat de twijfel samen met langdurige somberheid, angst, of gedachten die u niet kunt stoppen, zoals de steeds terugkerende vraag of u wel echt gelooft? Bespreek dat dan ook met uw huisarts. Uw huisarts kan u zo nodig verwijzen naar christelijke hulpverlening, zoals Eleos of De Hoop ggz. Hulp zoeken voor een vermoeid of ziek gemoed is geen gebrek aan geloof.
Maakt u zich zorgen om uw kind of om iemand in de gemeente die twijfelt? Wees dan in de eerste plaats nabij. Luister, neem de vragen serieus en bid. Een gesprek dat de ander de ruimte geeft, helpt vaak meer dan het beste argument.
'Bezwijkt mijn vlees en mijn hart, zo is God de Rotssteen mijns harten, en mijn Deel in eeuwigheid' (Psalm 73:26)