Voor echtparen die naar een kind verlangen en merken dat het uitblijft, is IVF geen theorie. Als de arts IVF of ICSI voorstelt, komen de vragen: mag dit, wat gebeurt er met de embryo's, en hoe verder als het niet lukt? Hier leest u wat de Bijbel zegt, waar de knelpunten liggen en hoe christenen verschillend oordelen.
Wat zegt de Bijbel over kinderloosheid?
De Bijbel kent het verdriet van kinderloosheid van binnenuit. Rachel zag dat haar zuster wel kinderen kreeg en zij niet, en zei tegen Jakob dat zij zou sterven als zij geen kinderen kreeg (Genesis 30:1). Jakob antwoordde in toorn: 'Ben ik dan in plaats van God, Die de vrucht des buiks van u geweerd heeft?' (Genesis 30:2). Jakobs antwoord was hard, toch zegt hij iets wat waar is: kinderen komen van God. Later staat er dat God aan Rachel dacht en haar baarmoeder opende (Genesis 30:22).
Hanna droeg hetzelfde verdriet. Jaar op jaar werd zij door haar tegenpartijdige getergd, zodat zij weende en niet at (1 Samuël 1:6-7). Tegen de priester Eli zei zij: 'ik heb mijn ziel uitgegoten voor het aangezicht des HEEREN' (1 Samuël 1:15). Toen Samuël geboren was, getuigde zij: 'Ik bad om deze jongeling, en de HEERE heeft mij mijn bede gegeven' (1 Samuël 1:27). Haar geschiedenis wordt besproken in de uitleg van 1 Samuël 1.
De psalmdichter zegt wat deze vrouwen wisten: 'Ziet, de kinderen zijn een erfdeel des HEEREN; des buiks vrucht is een beloning' (Psalm 127:3). Een kind is een gave, geen recht en geen product. Kinderloosheid is in de Bijbel ook geen teken van weinig geloof: van Zacharias en Elizabet staat dat zij rechtvaardig waren voor God en toch geen kind hadden (Lukas 1:6-7). Meer teksten vindt u bij bijbelteksten over onvruchtbaarheid.
Wat zegt de Bijbel over IVF?
De Bijbel spreekt niet over IVF; de techniek bestond nog niet. Wel geeft de Schrift lijnen. De belangrijkste: het leven in de moederschoot is werk van God. David belijdt: 'Want Gij bezit mijn nieren; Gij hebt mij in mijner moeders buik bedekt' (Psalm 139:13). En even verder: 'Uw ogen hebben mijn ongevormden klomp gezien' (Psalm 139:16). Zie ook de uitleg van Psalm 139.
Tegen Jeremia zegt de HEERE: 'Eer Ik u in moeders buik formeerde, heb Ik u gekend' (Jeremia 1:5). Die tekst gaat over de roeping van de profeet en laat tegelijk zien dat God een mens kent vóór zijn geboorte. Daarom gaan reformatorische christenen ervan uit dat een mens er is vanaf de bevruchting, en dat ook een embryo van enkele dagen bescherming verdient, net als het ongeboren kind in de baarmoeder. Over die bescherming leest u meer bij bijbelteksten over abortus.
Een tweede lijn is het huwelijk: man en vrouw worden één vlees (Genesis 2:24), en uit die eenheid worden kinderen geboren (Genesis 4:1). Daarom vragen christenen of een behandeling buiten die eenheid treedt.
Is IVF christelijk verantwoord?
Bij IVF worden eicellen uit de eierstok gehaald en in het laboratorium samengebracht met zaad van de man; bij ICSI wordt in elke eicel één zaadcel gebracht met een naaldje. Een embryo dat zich goed ontwikkelt, wordt in de baarmoeder teruggeplaatst. Vaak blijven er embryo's over. Die worden ingevroren; later kunnen ze alsnog worden teruggeplaatst, gedoneerd, voor onderzoek gebruikt of vernietigd.
Of IVF christelijk verantwoord is, hangt voor reformatorische christenen vooral af van deze knelpunten:
- Restembryo's: als een embryo een mens is aan het begin van zijn leven, mag het niet zonder uitzicht worden bewaard, weggegooid of voor onderzoek gebruikt.
- Selectie: embryo's beoordelen om er een uit te kiezen en de andere niet terug te plaatsen, maakt de mens tot rechter over wie mag leven.
- Donorzaad of donoreicel: daarmee komt een derde in de eenheid van man en vrouw, en het kind groeit op zonder zijn biologische vader of moeder.
- Draagmoederschap: hetzelfde bezwaar, nu met het lichaam van een andere vrouw. Sarai gaf Abram haar dienstmaagd Hagar om uit haar gebouwd te worden, en daarop volgden verachting en onrust (Genesis 16:2-5).
- Los van de huwelijksgemeenschap: bij IVF ontstaat een kind buiten de lichamelijke gemeenschap van man en vrouw. Voor sommigen is dat het eigenlijke bezwaar.
Waar christenen verschillen
Bijbelgetrouwe christenen delen dat kinderen een gave van God zijn, dat kinderloosheid een echt verdriet is en dat het leven vanaf de bevruchting bescherming verdient. Donorzaad, donoreicellen en draagmoederschap worden in reformatorische kring vrijwel algemeen afgewezen. Over IVF binnen het huwelijk lopen de wegen uiteen.
- Afwijzing: in een deel van de reformatorische kerken wordt IVF principieel afgewezen. De verwekking wordt losgemaakt van de gemeenschap van man en vrouw, de mens neemt het ontstaan van leven in eigen hand, en bij de behandeling gaan embryo's verloren. Jakobs woorden in Genesis 30:2 lezen zij als een grens: de mens staat niet in de plaats van God. Kinderloosheid wordt dan gedragen als een weg die God gaat.
- Terughoudende aanvaarding: anderen, ook in reformatorische kerken, zien IVF of ICSI als medische hulp bij een lichaam dat ziek of beschadigd is, net als andere behandelingen. Paulus noemt Lukas zonder bezwaar de geliefde medicijnmeester (Kolossenzen 4:14). Zij verbinden er strikte voorwaarden aan: alleen binnen het huwelijk, met zaad- en eicellen van het echtpaar zelf, niet meer embryo's dan er teruggeplaatst worden, geen selectie en geen vernietiging. Het kind blijft voor hen een gave van God, ook als artsen daarbij een middel waren.
- Rooms-katholiek: de Rooms-Katholieke Kerk wijst IVF af, ook binnen het huwelijk, omdat de verwekking dan wordt losgemaakt van de huwelijkse gemeenschap (instructie Donum Vitae van de Congregatie voor de Geloofsleer, 1987).
- Breder protestants en evangelisch: daar is IVF meestal een keuze van het echtpaar.
Dit verschil loopt door de reformatorische kerken zelf; daarom geeft deze pagina geen eindoordeel. Beide kanten willen de HEERE eren. Hoe uw eigen kerk hierin staat, kan uw predikant of kerkenraad u uitleggen.
Wat zeggen de belijdenisgeschriften?
De Drie Formulieren van Enigheid spreken niet over IVF. Zondag 40 van de Heidelbergse Catechismus legt het zesde gebod uit (Exodus 20:13): ik mag mijn naaste niet kwetsen of doden, door mijzelf of door anderen (vraag 105). God gebiedt ook dat wij onze naaste liefhebben en 'zijn schade, zoveel als ons mogelijk is, afkeren' (Heidelbergse Catechismus, Zondag 40, vraag 107). Wie het embryo als naaste ziet, hoort daarin de opdracht om het te beschermen.
Artikel 13 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis belijdt dat God alle dingen regeert en dat er niets gebeurt buiten Zijn bestel. Daarop beroepen beide kanten zich: de een om kinderloosheid uit Gods hand te aanvaarden, de ander omdat Gods regering het gebruik van middelen niet uitsluit.
Als deze vraag u persoonlijk raakt
Misschien leest u dit terwijl u al jaren op een kind wacht, of terwijl u midden in een behandeling zit. Uw verdriet mag er zijn, ook om een terugplaatsing die niet aansloeg of een zwangerschap die verloren ging. Hanna mocht haar ziel uitstorten voor het aangezicht van de HEERE, en dat mag u ook. Hij is dichtbij: 'De HEERE is nabij de gebrokenen van harte' (Psalm 34:19).
Niet iedereen krijgt, zoals Hanna, het kind waarom gebeden is. Dat is zwaar om te dragen, ook in een gemeente waar kinderen vanzelfsprekend lijken. Zie daarover ook de vraag waarom God een gebed soms anders verhoort dan gevraagd. De HEERE belooft niet dat elk verlangen vervuld wordt; Hij belooft wel dat Hij de Zijnen niet verlaat (Hebreeën 13:5). Aan de gesnedenen, die geen nageslacht konden krijgen en vasthielden aan Zijn verbond, beloofde Hij een plaats en een naam in Zijn huis, beter dan zonen en dochters (Jesaja 56:4-5).
Staat u voor de keuze, neem dan samen de tijd. Medische vragen horen bij uw huisarts of gynaecoloog; de bijbelse overwegingen kunt u bespreken met uw predikant of ouderling, het liefst voordat u aan een behandeling begint. Maakt het verdriet u somber, dan kunt u ook daarvoor bij uw huisarts terecht. Hebt u al embryo's laten invriezen en weet u niet wat u ermee moet, zoek dan ook dat gesprek.
Kijkt u terug op een behandeling en drukt het u wat er met embryo's gebeurd is, of een keuze die u nu anders zou maken? Ook daarmee mag u bij Christus komen. Bij Hem is vergeving, en Hij stoot niemand uit die tot Hem komt (Johannes 6:37). Bent u door IVF of met hulp van een donor ouder geworden, dan is uw kind evengoed een erfdeel des HEEREN als ieder ander kind. En bent u zelf zo geboren: ook uw leven is een gave van God.
Kent u dit verdriet van dichtbij bij een broer, zus of gemeentelid, dan helpt luisteren meer dan raad geven. Paulus roept de gemeente op te wenen met de wenenden (Romeinen 12:15).
'Bezwijkt mijn vlees en mijn hart, zo is God de Rotssteen mijns harten, en mijn Deel in eeuwigheid' (Psalm 73:26)