1
Simon van Cyrene draagt het kruis
Op de weg naar Golgotha leggen de soldaten het kruis op Simon van Cyrene, die van de akker komt, opdat hij het achter Jezus draagt.
Cyrene in de Bijbel
Cyrene (Grieks Kyrene). Griekse overlevering verbindt de naam met de bron Kyre bij de stad; de herkomst van de naam is onzeker. De Statenvertaling spreekt ook van Cyreneërs en Cyreneische mannen.
Cyrene was een Griekse stad in Noord-Afrika, in het oosten van het huidige Libië, met een grote Joodse gemeenschap. Uit Cyrene kwam Simon, die het kruis van Jezus droeg (Markus 15:21). In Antiochië verkondigden mannen uit Cyrene de Heere Jezus ook aan de Grieken (Handelingen 11:20).
Ook bekend als: Kyrene, Shahhat
Ligging
Cyrene lag in Noord-Afrika, ten westen van Egypte, op een hoogvlakte in het groene bergland boven de kust van de streek Cyrenaica, die naar de stad genoemd is. Beneden aan zee lag de haven Apollonia. Handelingen 2:10 spreekt van de delen van Libië bij Cyrene. In de tijd van het Nieuwe Testament hoorde de streek bij de Romeinse provincie Kreta en Cyrenaica.
Vandaag
De ruïnes van Cyrene liggen bij het stadje Shahhat in het oosten van Libië. De identificatie is zeker: de naam, de ligging en de inscripties laten geen twijfel. Er zijn tempels, een agora, een theater en grafvelden in de rotsen bewaard, en de opgegraven stad staat op de werelderfgoedlijst van UNESCO.
Geschiedenis
Volgens de Griekse geschiedschrijver Herodotus werd Cyrene gesticht door kolonisten van het eiland Thera, volgens de gangbare datering rond 630 voor Christus. De stad werd rijk door landbouw en handel, onder meer in het kruid silphium, dat op haar munten staat. Later kwam zij onder de Ptolemeeën, de Griekse koningen van Egypte, en daarna onder Rome. Josephus vermeldt dat er al onder de Ptolemeeën Joden in Cyrene woonden, en in de eerste eeuw was hun gemeenschap groot. Volgens Romeinse en kerkelijke geschiedschrijvers (Cassius Dio, Eusebius) brak in de jaren 115-117 na Christus juist in Cyrene een Joodse opstand uit, die de stad en haar Joodse gemeenschap zwaar trof.
In de evangeliën komt de stad naar voren door Simon van Cyrene. Toen de Heere Jezus naar Golgotha werd weggeleid, dwongen de soldaten deze man, die van de akker kwam, het kruis te dragen (Mattheüs 27:32, Lukas 23:26). Markus noemt hem "den vader van Alexander en Rufus" (Markus 15:21); dat doet vermoeden dat zij bij de eerste lezers bekend waren. Sommige uitleggers verbinden Rufus met de Rufus die Paulus in Romeinen 16:13 groet, maar de Bijbel legt dat verband niet zelf. Waarom Simon in Jeruzalem was, zegt de tekst niet.
Op de Pinksterdag waren in Jeruzalem ook Joden en Jodengenoten uit "de delen van Libye, hetwelk bij Cyrene ligt" (Handelingen 2:10). Kort daarna twistten sommigen "van de synagoge, genaamd der Libertijnen, en der Cyreneers, en der Alexandrijnen" met Stefanus (Handelingen 6:9). Na de vervolging kwamen "enige Cyprische en Cyreneische mannen" naar Antiochië en spraken daar tot de Grieken (Handelingen 11:20). Een van de profeten en leraars in die gemeente was Lucius van Cyrene (Handelingen 13:1).
Betekenis in de Bijbel
Cyrene ligt ver van het land Israël, maar mensen uit die stad staan op beslissende momenten in het Nieuwe Testament. Een man uit Cyrene droeg het kruis achter Jezus aan. Joden uit Cyrene hoorden op de Pinksterdag de grote werken Gods in hun eigen taal. Mannen uit Cyrene waren bij de eersten die de Heere Jezus aan heidenen verkondigden, en "de hand des Heeren was met hen" (Handelingen 11:21).
Zo laat Cyrene zien hoe het evangelie via de Joodse verstrooiing de wereld in ging. De stad was een van de plaatsen waar de Joden in de diaspora woonden, en juist langs die lijnen kwam de boodschap van Jeruzalem naar Antiochië, en vandaar verder. Dat een leraar uit Cyrene in Antiochië meewerkte toen Barnabas en Saulus werden afgezonderd, toont hoe gemengd de eerste gemeente was (Handelingen 13:1-2).
Sleutelgebeurtenissen in Cyrene
2
Joden uit Cyrene op de Pinksterdag
Onder de menigte in Jeruzalem zijn mensen uit de delen van Libië bij Cyrene. Zij horen de apostelen in hun eigen taal spreken.
3
De Cyreneërs twisten met Stefanus
Leden van de synagoge der Libertijnen, Cyreneërs en Alexandrijnen gaan in Jeruzalem met Stefanus in debat, maar kunnen zijn wijsheid niet weerstaan.
4
Mannen uit Cyrene in Antiochië
Gelovigen uit Cyprus en Cyrene verkondigen in Antiochië de Heere Jezus aan de Grieken, en een groot getal gelooft en bekeert zich.
5
Lucius van Cyrene in de gemeente
Lucius van Cyrene staat onder de profeten en leraars van de gemeente in Antiochië, waar Barnabas en Saulus worden uitgezonden.
Theologische betekenis
Simon van Cyrene werd gedwongen het kruis te dragen, en Lukas schrijft dat hij het achter Jezus droeg (Lukas 23:26). Veel uitleggers zien daarin een beeld van het volgen dat de Heere Jezus van Zijn discipelen vraagt: "neme zijn kruis op, en volge Mij" (Mattheüs 16:24).
Cyrene laat vooral zien dat Gods werk niet aan het centrum gebonden is. Joden uit deze verre stad hoorden op de Pinksterdag de grote werken Gods in hun eigen taal (Handelingen 2:10-11). Het evangelie werd in Antiochië niet eerst door apostelen tot de heidenen gebracht, maar door gewone gelovigen uit Cyprus en Cyrene. Lukas schrijft dat de hand van de Heere met hen was (Handelingen 11:21): niet hun moed of hun afkomst, maar Zijn hand bracht de Grieken tot bekering. Zo werd de verstrooiing van Zijn volk, tot in Noord-Afrika, een weg voor Zijn Woord.
Belangrijke bijbelteksten
De volgende bijbelgedeelten helpen u om de rol van Cyrene in de Schrift beter te begrijpen.
Veelgestelde vragen over Cyrene
Waar lag Cyrene?
Cyrene lag in Noord-Afrika, ten westen van Egypte, in het oosten van het huidige Libië. De stad lag op een hoogvlakte boven de kust, met de haven Apollonia beneden aan zee. De ruïnes liggen bij het stadje Shahhat en zijn met zekerheid geïdentificeerd. In de tijd van het Nieuwe Testament hoorde Cyrene bij de Romeinse provincie Kreta en Cyrenaica.
Waar staat Cyrene in de Bijbel?
Cyrene staat in de evangeliën bij Simon van Cyrene (Mattheüs 27:32, Markus 15:21, Lukas 23:26) en in Handelingen bij de Pinksterdag (Handelingen 2:10), de Cyreneërs in een synagoge in Jeruzalem (Handelingen 6:9), de mannen uit Cyrene in Antiochië (Handelingen 11:20) en Lucius van Cyrene (Handelingen 13:1). Het Oude Testament noemt de stad niet.
Hoe heet Cyrene in de Statenvertaling?
De Statenvertaling schrijft Cyrene, zowel bij Simon van Cyrene (Mattheüs 27:32, Markus 15:21, Lukas 23:26) als bij Lucius van Cyrene (Handelingen 13:1). Op de Pinksterdag is sprake van de delen van Libië bij Cyrene (Handelingen 2:10). De inwoners heten Cyreneërs (Handelingen 6:9), en in Handelingen 11:20 staat Cyreneische mannen. Kyrene is de Griekse vorm van de naam; waar die naam vandaan komt, is onzeker.
Woonden er Joden in Cyrene?
Ja. Al onder de Ptolemeeën, de Griekse koningen van Egypte, woonden er Joden in Cyrene, zoals Josephus vermeldt. In de eerste eeuw was hun gemeenschap groot. Het Nieuwe Testament laat dat ook zien: Joden uit Cyrene waren op de Pinksterdag in Jeruzalem (Handelingen 2:10), en Cyreneërs hoorden in Jeruzalem bij een synagoge, samen met Libertijnen en Alexandrijnen (Handelingen 6:9).
Wie waren de mannen van Cyrene in Antiochië?
Na de vervolging rond Stefanus kwamen gelovigen naar Antiochië. De meesten spraken alleen tot Joden, maar "enige Cyprische en Cyreneische mannen" spraken ook tot de Grieken en verkondigden de Heere Jezus (Handelingen 11:20). De Statenvertaling schrijft hier Grieksen; de tegenstelling met vers 19, waar alleen tot de Joden gesproken werd, laat zien dat het om heidenen ging. Hun namen worden niet genoemd. Lucius van Cyrene, later een van de leraars in Antiochië (Handelingen 13:1), kan een van hen zijn geweest, maar dat staat er niet.
Wat is er vandaag van Cyrene te zien?
Bij Shahhat in het oosten van Libië liggen uitgebreide resten van de Griekse en Romeinse stad: tempels, waaronder een grote tempel van Zeus, een heiligdom bij de bron, een agora, een theater en grafvelden die in de rotsen zijn uitgehouwen. De opgegraven stad staat op de werelderfgoedlijst van UNESCO. Van de Joodse gemeenschap of van Simon is ter plaatse niets teruggevonden.
Gerelateerde plaatsen
Jeruzalem
Jeruzalem bestaat nog en is een van de oudste voortdurend bewoonde steden ter wereld
Golgotha
Sinds de vierde eeuw wijst de kerkelijke traditie Golgotha aan binnen de Grafkerk in de christelijke wijk van de oude stad van Jeruzalem
Antiochië in Syrië
Het huidige Antakya in de provincie Hatay in het zuiden van Turkije, dicht bij de grens met Syrië; de identificatie is zeker
Cyprus
Het eiland heet nog altijd Cyprus; de identificatie is zeker
Alexandrië
Alexandrië bestaat nog en is een van de grootste steden van Egypte, met een grote haven
Bijbelse personen verbonden aan Cyrene
Leer meer over Cyrene met AI BijbelAssistent
Wilt u dieper ingaan op de geschiedenis, de bijbelteksten of de theologische betekenis van Cyrene? Onze AI-assistent helpt u verder.
Verdiep u verder
Alle bijbelse plaatsen
Terug naar het overzicht van bijbelse plaatsen.
Bijbelse personen
Ontdek wie er leefden in Cyrene.
Bijbelse tijdlijn
Plaats Cyrene in de bijbelse geschiedenis.
Lees de Bijbel
Lees de bijbelgedeelten over Cyrene.
Bijbeluitleg
Uitleg bij bijbelgedeelten over Cyrene.
Bijbel onderwerpen
Verken thema's die verbonden zijn met Cyrene.