Het huis op de rots

Met de gelijkenis van het huis op de rots besluit de Heere Jezus de Bergrede, het onderwijs dat Mattheüs in de hoofdstukken 5 tot en met 7 weergeeft. Jezus zag de schare, klom op een berg en ging zitten, en Zijn discipelen kwamen tot Hem (Mattheüs 5:1). Lukas geeft een verwante rede. Jezus hield die op een vlakke plaats, voor Zijn discipelen en een grote menigte uit Judea, Jeruzalem en de kust van Tyrus en Sidon (Lukas 6:17). Ook daar is de gelijkenis van de twee huizen het slot.

Waarom eindigt de Bergrede met het huis op de rots?

Vlak voor de gelijkenis waarschuwt Jezus voor mensen die alleen met woorden bij Hem horen: "Niet een iegelijk, die tot Mij zegt: Heere, Heere! zal ingaan in het Koninkrijk der hemelen, maar die daar doet den wil Mijns Vaders, Die in de hemelen is" (Mattheüs 7:21). Velen zullen op die dag zeggen dat zij in Zijn Naam geprofeteerd en krachten gedaan hebben. Toch zal Hij hun zeggen dat Hij hen nooit gekend heeft (Mattheüs 7:22-23). Het woordje dan in Mattheüs 7:24 verbindt de gelijkenis met die woorden. Jezus heeft gesproken over de enge poort, over goede en kwade bomen en hun vruchten. Nu brengt Hij alles terug tot één vraag: wat doet de hoorder met wat hij gehoord heeft?

Wat deed de wijze bouwer?

Jezus zegt: "Een iegelijk dan, die deze Mijn woorden hoort en dezelve doet, dien zal Ik vergelijken bij een voorzichtig man, die zijn huis op een steenrots gebouwd heeft" (Mattheüs 7:24). Voorzichtig betekent in de Statenvertaling verstandig of wijs. Deze man bouwde op een steenrots, op vaste grond. Toen kwam het noodweer. Er viel slagregen, de waterstromen kwamen, de winden waaiden en vielen tegen het huis aan, "en het is niet gevallen, want het was op de steenrots gegrond" (Mattheüs 7:25). Het huis bleef niet staan omdat de storm meeviel. Het bleef staan omdat het fundament hield.

Wat gebeurde er met het huis op het zand?

Daarna tekent Jezus de tegenhanger. Ieder die Zijn woorden hoort en ze niet doet, wordt vergeleken met een dwaas man die zijn huis op het zand bouwde (Mattheüs 7:26). Ook deze man hoort de woorden van Jezus. Het verschil tussen de twee zit niet in het horen, maar in het doen. Over het tweede huis komt precies hetzelfde noodweer: slagregen, waterstromen en winden. Nu staat er: "en het is gevallen, en zijn val was groot" (Mattheüs 7:27). Met die woorden eindigt de gelijkenis. Jezus voegt er geen geruststellend slot aan toe.

De tekst zegt niet waarom de dwaze man op het zand bouwde, of hij haast had of het gemakkelijker vond. Jezus noemt hem dwaas en legt zelf uit waarin die dwaasheid bestaat: horen zonder te doen. Hij beschrijft ook geen verschil tussen de huizen zelf, alleen tussen de grond waarop ze staan. Pas de storm maakte zichtbaar waarop elk huis gebouwd was.

Hoe vertelt Lukas de gelijkenis van de wijze en dwaze bouwer?

Lukas laat de gelijkenis beginnen met een vraag van Jezus: "En wat noemt gij Mij, Heere, Heere! en doet niet hetgeen Ik zeg"? (Lukas 6:46). Daarna spreekt Hij over ieder die tot Hem komt, Zijn woorden hoort en ze doet (Lukas 6:47). Zo iemand is als een mens die bij het bouwen groef en verdiepte, en het fundament op een steenrots legde. Toen de hoge vloed kwam, sloeg de waterstroom tegen dat huis aan en kon het niet bewegen (Lukas 6:48). De ander bouwde op de aarde zonder fundament. De waterstroom sloeg ertegen, "en het viel terstond, en de val van datzelve huis was groot" (Lukas 6:49).

Lukas legt dus de nadruk op het graven: de wijze bouwer ging de diepte in tot hij de rots vond. Mattheüs noemt drie machten, regen, waterstromen en wind; Lukas noemt alleen de waterstroom. De boodschap is in beide evangeliën dezelfde. Wie Lukas 6 naast Mattheüs 7 legt, ziet ook dat Lukas het komen tot Jezus uitdrukkelijk noemt.

Wat gebeurde er na de gelijkenis van het huis op de rots?

Mattheüs vertelt nog wat er gebeurde toen Jezus deze woorden geëindigd had. De scharen ontzetten zich over Zijn leer, dat wil zeggen: zij waren diep getroffen en verbaasd (Mattheüs 7:28). Mattheüs geeft de reden: "Want Hij leerde hen, als macht hebbende, en niet als de Schriftgeleerden" (Mattheüs 7:29). In de gelijkenis spreekt Jezus over "deze Mijn woorden" en Hij maakt het doen ervan tot het fundament van een heel leven. Daarmee spreekt Hij met een gezag dat de Schriftgeleerden niet hadden.

In het land Israël valt de regen vooral in het winterhalfjaar. De Bijbel spreekt over de vroege en de spade regen, aan het begin en het eind van dat seizoen (Deuteronomium 11:14). Na zware buien kunnen droge beddingen in korte tijd vol water staan, en zo’n stroom neemt losse grond mee. Mattheüs spreekt van slagregen en waterstromen, Lukas van een hoge vloed (Lukas 6:48). De hoorders van Jezus kenden dat beeld uit hun eigen land. Een bouwer die tot de rotsbodem groef, maakte een huis dat zo’n vloed kon doorstaan.

Het beeld van een bouwsel dat door regen en storm valt, kent ook het Oude Testament. Bij Ezechiël spreekt de HEERE over valse profeten, die het volk vrede beloofden waar geen vrede was. Hun muur, gepleisterd met loze kalk, zou omvallen: "er zal een overstelpende plasregen zijn; en gij, o grote hagelstenen, zult vallen, en een grote stormwind zal hem splijten" (Ezechiël 13:11). In Spreuken staat: "Gelijk een wervelwind voorbijgaat, alzo is de goddeloze niet meer; maar de rechtvaardige is een eeuwige grondvest" (Spreuken 10:25).

In de Statenvertaling heet de wijze bouwer een voorzichtig man (Mattheüs 7:24). Dat woord betekent hier verstandig. Het tegenover elkaar zetten van wijs en dwaas komt in Mattheüs terug in de gelijkenis van de wijze en dwaze maagden (Mattheüs 25:2).

In deze gelijkenis spreekt Jezus over "deze Mijn woorden" (Mattheüs 7:24). Hij stelt Zijn eigen onderwijs als het fundament waarop een leven staat of valt. In het Oude Testament is de HEERE Zelf de Rots van Zijn volk: "De HEERE is mijn Steenrots, en mijn Burg, en mijn Uithelper" (Psalm 18:3). Wie bouwt op wat Christus zegt, bouwt op het Woord van God, dat in eeuwigheid bestaat (Jesaja 40:8). Jezus zegt het later Zelf: "De hemel en de aarde zullen voorbijgaan, maar Mijn woorden zullen geenszins voorbijgaan" (Mattheüs 24:35).

Wat is de rots? Jezus wijst eerst op het horen en doen van Zijn woorden. Veel reformatorische uitleggers zien daarin tegelijk Christus Zelf als het fundament, met Paulus: "Want niemand kan een ander fondament leggen, dan hetgeen gelegd is, hetwelk is Jezus Christus" (1 Korinthe 3:11). Lukas wijst in die richting met de woorden die tot Mij komt (Lukas 6:47): het bouwen begint bij het komen tot Hem. Die twee lezingen sluiten elkaar niet uit.

Wat is de storm? Veel uitleggers denken in de eerste plaats aan de dag van het oordeel, waarover Jezus vlak ervoor sprak (Mattheüs 7:22). Dan blijkt waarop een leven gebouwd is, en de val van het huis op het zand is groot. Anderen zien in regen en wind ook de beproevingen van dit leven, die laten zien waar iemand op vertrouwt. Jezus legt de storm niet nader uit; beide lezingen worden in de kerk gegeven.

Het doen waar Jezus om vraagt, is geen verdienste waarmee een mens een plaats bij God koopt. De Bergrede begint met de zaligspreking: "Zalig zijn de armen van geest; want hunner is het Koninkrijk der hemelen" (Mattheüs 5:3). Het Koninkrijk is een gave. Het doen is de vrucht van een goede boom (Mattheüs 7:17), en God Zelf werkt het: "Want het is God, Die in u werkt beide het willen en het werken, naar Zijn welbehagen" (Filippenzen 2:13). Jakobus schrijft in dezelfde lijn: "En zijt daders des Woords, en niet alleen hoorders" (Jakobus 1:22). Wie Mattheüs 7 leest, ziet dat de ernst van de gelijkenis niet tegenover de genade staat. Zij laat zien dat de genade van Christus een leven werkelijk op een nieuwe grond zet.

De Heere spreekt, en Hij spreekt om gehoord en gedaan te worden. Wie de Bijbel leest of de preek hoort, staat waar beide bouwers stonden: allebei hoorden zij. Jezus zegt elders: "Indien gij deze dingen weet, zalig zijt gij, zo gij dezelve doet" (Johannes 13:17). Het horen alleen maakt het verschil niet. Zijn woorden willen ons hele leven dragen.

Het fundament is niet te zien, totdat de storm komt. Een leven kan er van buiten vroom uitzien en toch niet op de rots staan, zoals bij hen die "Heere, Heere" zeiden en de wil van de Vader niet deden (Mattheüs 7:21). Dat is een ernstige waarschuwing, ook voor wie in de kerk opgroeit. Het is goed om voor God de vraag niet te ontwijken waarop wij bouwen.

Wie op Christus bouwt, wordt niet gespaard voor de storm, maar wel bewaard in de storm. Het huis op de rots kreeg dezelfde regen en wind als het huis op het zand, en het bleef staan. De HEERE belooft Zijn volk geen leven zonder noodweer, maar wel een grond die niet wijkt: "Vertrouwt op den HEERE tot in der eeuwigheid; want in den Heere HEERE is een eeuwige rotssteen" (Jesaja 26:4).

Het bouwen begint bij Hem. Lukas spreekt over ieder die tot Jezus komt (Lukas 6:47). Wie ontdekt dat hij op zand bouwt, hoeft niet eerst zelf een fundament te leggen. Hij mag tot Christus gaan, Die het fundament is en Die de gehoorzaamheid werkt waar Hij om vraagt.