De beproeving van Job

Het boek Job begint met een man die God vreesde en eindigt met dezelfde man die God gezien heeft. Daartussen ligt een beproeving waarvan Job de reden nooit te horen kreeg. Job 1, 2 en 42 vertellen de geschiedenis; de gesprekken daartussen staan in Job 3 tot en met 41. Meer over de persoon leest u bij Job.

Hoe begint het verhaal van Job?

In het land Uz woonde Job, een man die oprecht en vroom was, godvrezend en wijkend van het kwaad (Job 1:1). Hij had zeven zonen en drie dochters en zeer veel vee: zevenduizend schapen, drieduizend kamelen, vijfhonderd juk ossen en vijfhonderd ezelinnen. Hij was de grootste van allen in het oosten. Als zijn kinderen bij elkaar maaltijden hadden gehouden, stond Job vroeg op en offerde voor ieder van hen een brandoffer, want misschien hadden zij gezondigd (Job 1:5).

Wat gebeurde er tussen de HEERE en de satan?

Dan laat de tekst de lezer iets zien wat Job zelf niet zag. Op een dag stelden de kinderen Gods zich voor de HEERE, en de satan kwam in hun midden. De HEERE wees hem op Zijn knecht Job: niemand op aarde was zoals hij. De satan antwoordde: "Is het om niet, dat Job God vreest" (Job 1:9)? God had hem toch rondom beschermd en gezegend. Als God dat wegnam, zou Job Hem in Zijn aangezicht afzweren. De HEERE gaf alles wat Job had in de hand van de satan, met één grens: aan Job zelf mocht hij zijn hand niet uitsteken (Job 1:12). Meer dan de vraag van de satan geeft de tekst niet als reden. Wel laat hij zien dat de HEERE de grenzen bepaalde.

Hoe verloor Job alles?

Op één dag kwamen de boden achter elkaar. Sabeeërs roofden de runderen en de ezelinnen, vuur van God uit de hemel verteerde de schapen en de knechten, Chaldeeën namen de kamelen, en een grote wind deed het huis instorten waarin Jobs kinderen samen aten. Zij stierven allen. Telkens was er maar één knecht ontkomen om het te melden.

Job scheurde zijn mantel, schoor zijn hoofd, viel op de aarde en boog zich neer. Hij zei: "De HEERE heeft gegeven, en de HEERE heeft genomen; de Naam des HEEREN zij geloofd" (Job 1:21). In dit alles zondigde Job niet en schreef hij God niets verkeerds toe (Job 1:22).

Wat antwoordde Job aan zijn vrouw?

Opnieuw stond de satan voor de HEERE, en de HEERE zei dat Job nog vasthield aan zijn oprechtheid. Nu vroeg de satan Jobs lichaam te mogen aantasten. De HEERE gaf Job in zijn hand, maar zijn leven moest hij sparen (Job 2:6). Job werd geslagen met boze zweren, van zijn voetzool tot zijn schedel. Hij zat in de as en krabde zich met een potscherf. Zijn vrouw zei dat hij God moest zegenen en sterven, waarbij zegenen hier het tegendeel bedoelt (zie de achtergrond). Job antwoordde: "zouden wij het goede van God ontvangen, en het kwade niet ontvangen" (Job 2:10)? Ook toen zondigde hij niet met zijn lippen.

Wat zeiden de vrienden van Job?

Drie vrienden, Elifaz, Bildad en Zofar, kwamen om hem te beklagen en te troosten. Zij herkenden hem niet, weenden en zaten zeven dagen en zeven nachten zwijgend bij hem, omdat zij zagen hoe groot zijn smart was (Job 2:13). Daarna vervloekte Job de dag van zijn geboorte (Job 3:1). In de lange gesprekken die volgen, houden de vrienden vol dat God de onschuldige niet laat vergaan, zodat Jobs lijden wel een gevolg van zonde moest zijn (Job 4:7 en Job 8:4-6). Job weerspreekt dat, klaagt en vraagt God om antwoord. Toch belijdt hij ook dat zijn Verlosser leeft (Job 19:25). Daarna spreekt de jongere Elihu (Job 32 tot en met 37).

Hoe sprak God tot Job?

Toen antwoordde de HEERE Job uit een onweder (Job 38:1). Hij gaf geen verklaring van Jobs lijden en noemde de satan niet. Hij stelde vragen: "Waar waart gij, toen Ik de aarde grondde" (Job 38:4)? Hij wees op de zee, het licht, de sterren en de dieren, die Hij allemaal kent en regeert. Job legde zijn hand op zijn mond (Job 39:37). Aan het slot erkende hij dat God alles vermag en dat hij gesproken had over dingen die te wonderbaar voor hem waren. Hij zei: "Met het gehoor des oors heb ik U gehoord; maar nu ziet U mijn oog" (Job 42:5). Hij had berouw in stof en as.

Hoe eindigt het verhaal van Job?

Daarna sprak de HEERE tot Elifaz: "Mijn toorn is ontstoken tegen u, en tegen uw twee vrienden, want gijlieden hebt niet recht van Mij gesproken, gelijk Mijn knecht Job" (Job 42:7). De vrienden moesten offers brengen, en Job moest voor hen bidden. Toen Job voor zijn vrienden gebeden had, maakte de HEERE een einde aan zijn ellende en gaf Hij hem dubbel zoveel als hij gehad had. Zijn broers, zusters en bekenden kwamen hem troosten. Hij kreeg opnieuw zeven zonen en drie dochters: Jemima, Kezia en Keren-Happuch. Job leefde daarna nog honderdveertig jaar, zag vier geslachten en stierf op hoge leeftijd (uitleg van Job 42).

De Bijbel dateert Job niet. Dat zijn geschiedenis op deze site bij de aartsvaders staat, is een indeling en geen uitspraak over zijn tijd. Een vroege datering is een oude traditie; uitleggers wijzen dan op Job die zelf als vader offerde, op zijn rijkdom in vee en op zijn lange leven. Zeker is het niet. Het land Uz komt ook voor in Klaagliederen 4:21, in verband met Edom; waar het precies lag, is onbekend.

Het boek heeft een omlijsting in proza (Job 1-2 en het slot van Job 42) en daartussen lange redevoeringen in dichtvorm: van Job, van Elifaz de Themaniet, Bildad de Suhiet en Zofar de Naamathiet, van Elihu en ten slotte van de HEERE Zelf. Wie het hele boek wil lezen, kan het leesplan Job in 21 dagen volgen.

De Schrift noemt Job naast andere personen uit de geschiedenis. Ezechiël noemt Noach, Daniël en Job als mannen van gerechtigheid (Ezechiël 14:14), en Jakobus spreekt van "de verdraagzaamheid van Job" (Jakobus 5:11).

In Job 1:5, 1:11, 2:5 en 2:9 staat "zegenen" waar het verband het tegendeel bedoelt. Uitleggers lezen het als een verhullende uitdrukking voor God afzweren of vervloeken. Daarom antwoordt Job zijn vrouw dat zij spreekt als een van de dwaze vrouwen.

In de geschiedenis van Job is de HEERE vanaf het begin Degene Die handelt. Hij noemt Job "Mijn knecht" en wijst de satan op hem (Job 1:8). De satan kan niets zonder Zijn toestemming en moet blijven binnen de grens die God trekt: eerst niet aan Jobs persoon, daarna niet aan zijn leven. Zo laat het boek zien dat ook het kwaad onder Gods regering staat (zie de satan in de Bijbel). Hoe dat samengaat met Gods goedheid, legt het boek niet uit; het laat het staan.

De vraag van de satan raakt de kern: dient een mens God om Hemzelf, of om wat hij van Hem krijgt? Job geeft het antwoord met zijn leven. Hij verliest alles en prijst toch de Naam van de HEERE. Zijn geloof rust niet op de gaven, maar op de Gever.

Het boek weerlegt ook een verklaring die voor de hand lijkt te liggen: dat lijden altijd straf is voor een bepaalde zonde. Dat was de redenering van de vrienden, en God zegt aan het slot dat zij "niet recht van Mij gesproken" hadden (Job 42:7). De Heere Jezus wijst dezelfde gedachte af bij de blindgeborene (Johannes 9:3). Dat betekent niet dat Job zonder zonde was, want hij kreeg berouw over zijn woorden (Job 42:6). Maar zijn lijden was geen vergelding.

Gods antwoord uit het onweer is geen uitleg, maar een ontmoeting. Job krijgt niet te horen wat er in Job 1 en 2 gebeurde. Hij krijgt God Zelf te zien (Job 42:5), en dat is genoeg om te zwijgen en te buigen.

Het Nieuwe Testament trekt de lijn door. Jakobus wijst op het einde dat de Heere gaf, "dat de Heere zeer barmhartig is en een Ontfermer" (Jakobus 5:11). Jobs belijdenis "mijn Verlosser leeft" (Job 19:25) wordt in de christelijke uitleg vaak gelezen als een vooruitzien naar de levende Verlosser, Christus; anderen lezen het eerst als Jobs vertrouwen dat God Zelf voor hem zal opkomen. De aanklager die we in Job 1 en 2 zien, noemt Openbaring 12:10 "de verklager onzer broederen", en daar staat dat hij is nedergeworpen.

God is het waard om gediend te worden, ook als Hij neemt. Job zei niet alleen dat de HEERE gegeven had, maar ook dat Hij genomen had, en hij prees Zijn Naam (Job 1:21). Wie God alleen dient zolang het goed gaat, zoekt eigenlijk zichzelf. Wij mogen de HEERE vragen om een geloof dat aan Hem vastzit en niet aan Zijn gaven.

Wees voorzichtig met het verklaren van andermans lijden. De vrienden begonnen goed: zij kwamen, weenden en zwegen zeven dagen. Het ging mis toen zij gingen uitleggen waarom Job leed. Wie naast een lijdende staat, hoeft geen verklaring te geven. "Weent met de wenenden" (Romeinen 12:15) is vaak de beste troost.

Wie lijdt, mag zijn klacht bij God brengen. Job deed dat, soms met harde woorden. God wees hem daarin terecht (Job 38:2) en Job kreeg berouw (Job 42:6), maar toch zegt God aan het slot dat Job recht van Hem gesproken had, anders dan zijn vrienden (Job 42:7). Het antwoord op het lijden is niet altijd een verklaring. Het is God Zelf, Die Zich laat kennen. Jakobus 5:11 noemt het einde van Job een bewijs dat de Heere barmhartig is. Dat einde belooft niet dat ieder verlies op aarde wordt teruggegeven, wel dat God Zijn kinderen niet loslaat.