Een wolf in schaapskleren is in het Nederlands iemand die vriendelijk en onschuldig lijkt, terwijl hij kwaad in de zin heeft. De uitdrukking komt uit de Bergrede. Daar gebruikt de Heere Jezus het beeld voor valse profeten: leraars die zich voordoen als deel van de kudde, maar de schapen verscheuren. Jezus geeft er direct een maatstaf bij, zodat Zijn volgelingen waakzaam kunnen zijn zonder achterdochtig te worden.
Waar staat wolf in schaapskleren in de Bijbel?
De uitdrukking staat in Mattheüs 7, aan het slot van de Bergrede. De Statenvertaling spreekt van schaapsklederen: 'Maar wacht u van de valse profeten, dewelke in schaapsklederen tot u komen, maar van binnen zijn zij grijpende wolven' (Mattheüs 7:15).
Een valse profeet is iemand die in Gods Naam spreekt wat God niet gezegd heeft. Het beeld is scherp. Een schaap is weerloos en hoort bij de kudde; een wolf leeft van die kudde. De kanttekeningen bij de Statenvertaling verklaren de schaapsklederen als een uiterlijke, schone schijn, en de wolven als verleiders en zielenmoorders. Het gevaar is dus geen openlijke vijand. Het is iemand die eruitziet als een broeder en spreekt als een gelovige. Het slot van de Bergrede komt uitgebreid aan bod in de uitleg van Mattheüs 7; de pagina over de Bergrede laat zien hoe dit woord past in het geheel van het onderwijs van Jezus.
Aan hun vruchten zult gij hen kennen: wat betekent dat?
Direct na de waarschuwing geeft Jezus de maatstaf: 'Aan hun vruchten zult gij hen kennen' (Mattheüs 7:16). Hij gebruikt het beeld van een boom. Een goede boom brengt goede vruchten voort, een kwade boom kwade. Op den duur laat het leven zien wat er in het hart leeft.
Die vruchten zijn in de eerste plaats de leer. Een leraar die een ander evangelie brengt dan dat van de apostelen, is geen herder, hoe overtuigend hij ook spreekt (Galaten 1:8). Johannes schrijft: 'Geliefden, gelooft niet een iegelijken geest, maar beproeft de geesten, of zij uit God zijn; want vele valse profeten zijn uitgegaan in de wereld' (1 Johannes 4:1). Daarnaast gaat het om het leven: of iemand zichzelf zoekt of Christus, of hij de kudde dient of gebruikt. Paulus waarschuwt voor mensen die 'verleiden door schoonspreken en prijzen de harten der eenvoudigen' (Romeinen 16:18).
Opvallend is wat Jezus niet als maatstaf noemt: succes, welsprekendheid of wonderen. Een paar verzen verder zegt Hij dat velen op de laatste dag zullen zeggen dat zij in Zijn Naam geprofeteerd en krachten gedaan hebben, terwijl Hij hen nooit gekend heeft (Mattheüs 7:22-23). Paulus schrijft zelfs: 'de satan zelf verandert zich in een engel des lichts' (2 Korinthe 11:14). Een volle zaal of een indrukwekkend optreden zegt dus niets over de waarheid van een boodschap.
Wie is de goede Herder tegenover de wolf?
Het beeld van de wolf komt terug in Johannes 10. Daar stelt Jezus Zichzelf tegenover de huurling: 'Ik ben de goede Herder; de goede herder stelt zijn leven voor de schapen' (Johannes 10:11). De huurling vlucht als hij de wolf ziet komen, want de schapen zijn niet van hem. Christus blijft, en Hij gaf Zijn leven voor de kudde.
Ook Paulus gebruikt het beeld. Bij zijn afscheid van de ouderlingen van Efeze zegt hij: 'dat na mijn vertrek zware wolven tot u inkomen zullen, die de kudde niet sparen' (Handelingen 20:29). Hij voegt eraan toe dat het gevaar ook van binnenuit komt: uit hun eigen kring zullen mannen opstaan die verkeerde dingen spreken om discipelen achter zich aan te trekken (Handelingen 20:30). Daarom roept hij de ouderlingen op tot waakzaamheid. Wat een profeet in de Bijbel is en hoe u een ware van een valse onderscheidt, leest u bij de vraag wat een profeet is.
Wat betekent een wolf in schaapskleren in het Nederlands?
In de spreektaal is een wolf in schaapskleren iedereen die zich beter voordoet dan hij is: een charmante oplichter, een collega die vriendelijk doet en achter uw rug kwaadspreekt, een organisatie met een mooi verhaal en een verborgen doel. Die betekenis is breder dan in de Bijbel. Jezus spreekt over geestelijke misleiding: over leraars die zielen in gevaar brengen. Bij de vraag wat een sekte is vindt u meer over groepen die zich christelijk noemen en toch van het Evangelie afwijken.
Er is ook een valkuil. Wie overal wolven ziet, wordt wantrouwig tegenover iedere broeder of zuster die anders denkt over een ondergeschikt punt. Dat is niet wat Jezus bedoelt. Hij zendt Zijn discipelen uit met de opdracht: 'zijt dan voorzichtig gelijk de slangen, en oprecht gelijk de duiven' (Mattheüs 10:16). Waakzaamheid en liefde horen bij elkaar. Tegelijk geldt: wie in de kerk meemaakt dat iemand zijn positie of vertrouwen misbruikt, mag dat benoemen en bij de kerkenraad of een vertrouwenspersoon melden. Dat is geen kwaadspreken; zo wordt de kudde beschermd.
Wolven in schaapskleren en een schaap in wolfskleren
In het meervoud spreekt men van wolven in schaapskleren, net als in de Bijbel, waar de valse profeten grijpende wolven heten. Verwante woorden zijn schijnheilig en huichelaar: iemand die zich anders voordoet dan hij is. In het Engels heet het a wolf in sheep's clothing.
Soms wordt de uitdrukking omgedraaid. Een schaap in wolfskleren is iemand die stoer, nors of gevaarlijk lijkt, terwijl hij in werkelijkheid zachtaardig en onschuldig is. Die omkering is een woordspeling uit de spreektaal en staat niet in de Bijbel. Ze laat wel zien waar het in beide gevallen om draait: de buitenkant zegt weinig. Toen Samuël de zonen van Isaï zag en op het uiterlijk lette, zei de HEERE dat de mens aanziet wat voor ogen is, terwijl Hij het hart aanziet (1 Samuël 16:7). Hoe dat verhaal verdergaat, leest u in de uitleg van 1 Samuël 16.
Wat zeggen de belijdenisgeschriften?
De Heidelbergse Catechismus wijst naar Christus als de enige ware Leraar. In Zondag 12 van de Heidelbergse Catechismus belijdt de kerk dat Hij gezalfd is 'tot onzen hoogsten Profeet en Leraar, die ons den verborgen raad en wil Gods van onze verlossing volkomen geopenbaard heeft' (Heidelbergse Catechismus, Zondag 12, vraag 31). Elke leraar staat onder dat Woord en wordt eraan getoetst.
Artikel 29 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis geeft kenmerken waaraan de ware kerk te herkennen is: de zuivere prediking van het Evangelie, de zuivere bediening van de sacramenten en het oefenen van de kerkelijke tucht. Het artikel noemt ook kenmerken van wie zich valselijk kerk noemt, zoals meer gezag toekennen aan eigen inzettingen dan aan Gods Woord. Zo past de kerk de maatstaf van Jezus toe: de vrucht van leer en leven telt, de schijn beslist niets.
'Mijn schapen horen Mijn stem, en Ik ken dezelve, en zij volgen Mij' (Johannes 10:27)