Het woord sekte valt snel. Mensen gebruiken het voor een groep die aan de deur komt, voor een gemeente die streng leeft, en soms voor de kerk van een familielid die ineens niet meer bereikbaar lijkt. Zo is het een beladen woord geworden. Aan het slot staat wat u kunt doen als het u persoonlijk raakt.
Wat is een sekte volgens de Bijbel?
Het woord komt in de Statenvertaling een paar keer voor, en dan nog zonder de lading van nu. Lukas spreekt over 'de sekte der Sadduceen' (Handelingen 5:17), en Paulus zegt dat hij als Farizeeër leefde 'naar de bescheidenste sekte van onzen godsdienst' (Handelingen 26:5). Een sekte is daar een richting of partij. Zelfs de eerste christenen werden door hun tegenstanders zo genoemd: Paulus diende God 'naar dien weg, welken zij sekte noemen' (Handelingen 24:14).
Wat wij nu een sekte noemen, beschrijft de Bijbel met andere woorden: valse profeten, valse leraars en een ander evangelie. Petrus waarschuwt dat er onder de gemeente 'valse leraars zijn zullen, die verderfelijke ketterijen bedektelijk invoeren zullen' (2 Petrus 2:1). Paulus schrijft aan de Galaten dat zelfs een engel uit de hemel vervloekt is als hij een ander evangelie brengt dan het evangelie dat zij ontvangen hadden (Galaten 1:8). Lees daarover de uitleg van Galaten 1.
Twee betekenissen: afwijkende leer en controle
In de praktijk wordt het woord op twee manieren gebruikt, en het helpt om die uit elkaar te houden.
De eerste betekenis gaat over de leer. Een groep heet dan een sekte omdat zij afwijkt van de kern van het christelijk geloof: de Drie-eenheid, de Godheid van Christus en de verlossing uit genade door Zijn werk alleen. Johannes geeft daarvoor een toets: 'alle geest, die belijdt, dat Jezus Christus in het vlees gekomen is, die is uit God' (1 Johannes 4:2). Wie leert dat Jezus niet waarachtig God en mens is, of dat de mens zijn behoud moet verdienen door de regels van de groep, staat buiten die kern. Daarover gaan ook de pagina's wat geloven Jehova's getuigen? en zijn mormonen christenen?.
De tweede betekenis gaat over de omgang met mensen. Dan heet een groep een sekte vanwege controle, isolement en één leider die het laatste woord heeft. Ook daarover spreekt de Schrift. Jezus zegt tegen Zijn discipelen: 'want Een is uw Meester, namelijk Christus; en gij zijt allen broeders' (Mattheüs 23:8). En Petrus vraagt van de ouderlingen dat zij hun werk doen 'noch als heerschappij voerende over het erfdeel des Heeren' (1 Petrus 5:3).
Hoe herkent u een sekte?
Geen enkel kenmerk bewijst op zichzelf iets, maar samen geven ze een duidelijk beeld. Let vooral op deze punten:
- de leider of de leiding staat boven de Schrift, of geeft een nieuwe openbaring die het laatste woord heeft;
- buiten de groep is geen behoud, en wie vertrekt, verliest volgens de groep zijn ziel;
- vragen stellen of de leer toetsen wordt gezien als ontrouw;
- leden worden afgesneden van familie en vrienden buiten de groep;
- tijd, geld en keuzes worden door de groep bepaald, vaak onder druk;
- wie vertrekt, wordt gemeden, ook door de eigen familie.
Daar staat de houding tegenover die de Bijbel vraagt: 'Geliefden, gelooft niet een iegelijken geest, maar beproeft de geesten, of zij uit God zijn' (1 Johannes 4:1). De Bereërs werden geprezen omdat zij dagelijks de Schriften onderzochten om te zien of wat Paulus zei, klopte (Handelingen 17:11). Een gezonde kerk vindt het goed dat u haar prediking aan de Bijbel toetst.
Is mijn kerk een sekte?
Die vraag leeft soms bij wie opgroeide in een strenge gemeente, of bij familieleden die een gemeente van buitenaf bekijken. Niet elke strenge kerk is een sekte. Een kerk die vaste kleding, een zondagsrust of een eigen schoolkeuze kent, kan dat doen uit overtuiging en met ruimte voor het geweten. Het verschil zit niet in hoe streng de regels zijn. Het zit in de vraag of Christus en Zijn Woord boven alles staan, en of mensen vrij zijn om te toetsen, te vragen en zo nodig te vertrekken.
Ook in een rechtzinnige kerk kan macht verkeerd gebruikt worden. Daarom waarschuwt Petrus de ouderlingen zelf (1 Petrus 5:3). Wie merkt dat angst en druk de toon zetten, mag dat bespreekbaar maken, juist omdat de gemeente van Christus is en niet van haar voorgangers. Meer over de verscheidenheid van kerken leest u bij waarom zijn er zoveel kerken?.
Wat zeggen de belijdenisgeschriften?
De belijdenis volgt de Schrift. Artikel 29 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis zegt dat de ware kerk onderscheiden moet worden van alle sekten die zich ook kerk noemen. Als kenmerken van de ware kerk noemt het artikel de zuivere prediking van het evangelie, de zuivere bediening van de sacramenten zoals Christus ze heeft ingesteld, en de kerkelijke tucht om de zonde te bestraffen. Kortom: men richt zich naar het Woord van God, verwerpt wat daartegen ingaat, en houdt Jezus Christus voor het enige Hoofd. Van de valse kerk zegt het artikel dat zij zich en haar eigen inzettingen meer macht geeft dan het Woord van God.
In artikel 27 en 28 belijdt de kerk dat er één algemene kerk is, de vergadering van ware gelovigen die al hun behoud van Jezus Christus verwachten, en dat de gelovigen zich bij haar horen te voegen. De maatstaf is dus nooit een leider of een groep, maar steeds Christus en Zijn Woord.
Als deze vraag u persoonlijk raakt
Wie zelf een groep verlaten heeft, draagt vaak nog lang angst of schuldgevoel mee. Anderen maken zich zorgen om een kind, een broer of een vriendin die steeds verder wegdrijft. Dat is zwaar, en u hoeft het niet alleen te dragen. Christus belooft: 'die tot Mij komt, zal Ik geenszins uitwerpen' (Johannes 6:37). Hij is de goede Herder (Johannes 10:11), Die Zijn schapen bij hun naam roept (Johannes 10:3) en hen niet met angst voortdrijft.
Zoek iemand bij wie u uw verhaal kwijt kunt: een predikant, een ouderling of een vertrouwd gemeentelid. Als angst, slapeloosheid of somberheid blijven, is ook uw huisarts een goede eerste stap; hulp zoeken is geen gebrek aan geloof. Gaat het om een familielid, houd dan het contact open en wees geduldig. Verwijten maken de muur meestal hoger; een deur die openblijft, kan later het verschil maken.
'En zult de waarheid verstaan, en de waarheid zal u vrijmaken' (Johannes 8:32)