De betekenis van parels voor de zwijnen is: iets waardevols aanbieden aan iemand die er niets om geeft. Wie dat doet, krijgt al gauw te horen dat hij parels voor de zwijnen gooit. Weinig mensen weten dat die uitdrukking uit de Bergrede komt. Daar staat ze direct na het bekende woord over de splinter en de balk, en dat verband is belangrijk. Wie dat verband ziet, merkt dat Jezus hier geen vrijbrief geeft om anderen uit de hoogte te bekijken.
Waar staat parels voor de zwijnen in de Bijbel?
De uitdrukking staat in Mattheüs 7, in het laatste deel van de Bergrede. De Statenvertaling spreekt van paarlen, de oudere vorm van parels: 'Geeft het heilige den honden niet, noch werpt uw paarlen voor de zwijnen; opdat zij niet te eniger tijd dezelve met hun voeten vertreden, en zich omkerende, u verscheuren' (Mattheüs 7:6).
Het vers bestaat uit twee gelijklopende helften. Het heilige en de paarlen staan naast elkaar, net als de honden en de zwijnen. Het is één gedachte in twee beelden. Het slot noemt het gevolg: wat kostbaar is, wordt vertrapt, en wie het aanbood, wordt zelf aangevallen. De uitleg van Mattheüs 7 plaatst het vers in zijn hoofdstuk, en op de pagina over de Bergrede vindt u het grotere geheel van het onderwijs van Jezus op de berg.
Hoe rijmt parels voor de zwijnen met niet oordelen?
Het hoofdstuk begint met een woord dat veel mensen kennen: 'Oordeelt niet, opdat gij niet geoordeeld wordt' (Mattheüs 7:1). Daarna volgt het beeld van iemand die een splinter in het oog van zijn broeder ziet, maar de balk in zijn eigen oog niet opmerkt. Jezus besluit: 'Gij geveinsde! werp eerst den balk uit uw oog, en dan zult gij bezien, om den splinter uit uws broeders oog uit te doen' (Mattheüs 7:5).
Jezus verbiedt dus het hoogmoedige, huichelachtige oordeel: de ander veroordelen en zichzelf vrijpleiten. Hij verbiedt niet dat Zijn volgelingen onderscheid maken. Dat blijkt uit het volgende vers, want wie niemand een hond of een zwijn mag vinden, kan Mattheüs 7:6 niet gehoorzamen. Een paar verzen verder waarschuwt Jezus zelfs voor valse profeten die u aan hun vruchten moet herkennen (zie de vraag over een wolf in schaapskleren). De volgorde is leerzaam: eerst de balk uit het eigen oog, dan pas onderscheiden. Wie zichzelf kent als zondaar, zal een ander niet uit de hoogte als zwijn wegzetten.
Wie zijn de honden en zwijnen in Mattheüs 7:6?
Voor de joodse hoorders waren honden en zwijnen geen huisdieren met een vriendelijke naam. Het zwijn was een onrein dier: 'dat zal u onrein zijn' (Leviticus 11:7). Honden zwierven rond als aaseters, zoals ook blijkt uit het oordeel over het huis van Jerobeam (1 Koningen 14:11). Elders in de Bijbel staan beide dieren voor mensen die het goede kennen en het toch verachten: 'De hond is wedergekeerd tot zijn eigen uitbraaksel; en de gewassen zeug tot de wenteling in het slijk' (2 Petrus 2:22).
De kanttekeningen bij de Statenvertaling verklaren het heilige als de prediking van het Evangelie, de vermaningen en vertroostingen uit Gods Woord en de bediening van de sacramenten. Die heten paarlen vanwege hun waarde. De honden en zwijnen zijn volgens dezelfde kanttekening de hardnekkige en moedwillige spotters. Spreuken zegt iets vergelijkbaars: 'Bestraf den spotter niet, opdat hij u niet hate; bestraf den wijze, en hij zal u liefhebben' (Spreuken 9:8).
Het gaat dus niet om zondaars in het algemeen. Jezus at met tollenaars en zondaars, tot ergernis van de Farizeeën: 'Deze ontvangt de zondaars, en eet met hen' (Lukas 15:2). Niemand is uit zichzelf het Evangelie waardig. Het gaat om wie het Woord willens en wetens blijft vertrappen. Zo deden Paulus en Barnabas in Antiochië in Pisidië. Toen de joden daar het Woord tegenspraken, zeiden zij: 'nademaal gij hetzelve verstoot, en uzelven des eeuwigen levens niet waardig oordeelt, ziet, wij keren ons tot de heidenen' (Handelingen 13:46). Jezus Zelf gaf Zijn discipelen een vergelijkbare opdracht: wie hen niet wilde horen, moesten zij verlaten en het stof van hun voeten afschudden (Mattheüs 10:14).
Wat betekent parels voor de zwijnen gooien in het Nederlands?
In de spreektaal betekent parels voor de zwijnen gooien: iets waardevols geven aan iemand die het niet kan of wil waarderen. Iemand die een prachtig geschenk krijgt en het achteloos laat liggen, of een publiek dat bij een goed concert door de muziek heen praat: in zulke gevallen valt de uitdrukking. Ze klinkt vaak wat neerbuigend, alsof de spreker beter weet wat waardevol is dan de ander.
Daarin wijkt de spreektaal af van de Bijbel. In Mattheüs 7 gaat het niet om smaak of ontwikkeling. Het gaat om het heilige, om Gods Woord en de sacramenten. En de toon is juist niet neerbuigend, want het vers staat direct na de waarschuwing tegen het hoogmoedige oordeel. Wie de uitdrukking gebruikt om een ander te kleineren, gebruikt de woorden van Jezus tegen hun bedoeling in.
Voor een christen houdt het vers twee dingen bij elkaar. Het Evangelie mag ruim en vrijmoedig verkondigd worden, aan iedereen. Tegelijk hoeft niemand het heilige eindeloos op te dringen aan wie er alleen de spot mee drijft. Er is een tijd om te zwijgen en te bidden, en de zaak aan God over te laten.
Wat zeggen de belijdenisgeschriften?
De kanttekeningen noemen bij dit vers ook de bediening van de sacramenten. Zo raakt het vers aan wat de Heidelbergse Catechismus over het Avondmaal en de tucht zegt. De Heidelbergse Catechismus vraagt in Zondag 30 (vraag 82) of ook zij tot het Avondmaal toegelaten mogen worden die zich met belijdenis en leven als ongelovigen aanstellen. Het antwoord is nee, 'want alzo wordt het Verbond Gods ontheiligd' (Heidelbergse Catechismus, Zondag 30, vraag 82). In Zondag 31 van de Heidelbergse Catechismus volgen de sleutels van het hemelrijk: de verkondiging van het Evangelie en de christelijke ban (vraag 83). Wie na herhaalde broederlijke vermaning niet van zijn dwaling of boosheid wil afstaan, wordt uitgesloten. Wie ware betering belooft en bewijst, wordt weer aangenomen (vraag 85). Het doel is dus herstel, niet verstoting.
Artikel 32 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis belijdt dat de kerk orde moet houden en dat zij de ban of kerkelijke tucht naar het Woord van God aanvaardt. Hoe die tucht werkt en waarom ze geen machtsmiddel is, leest u bij de vraag wat kerkelijke tucht is.
'Bidt, en u zal gegeven worden; zoekt, en gij zult vinden; klopt, en u zal opengedaan worden' (Mattheüs 7:7)