Een gezamenlijke dienst op Goede Vrijdag, een week van gebed voor de eenheid in januari, kerken die samen een voedselbank draaien: dat alles valt onder het woord oecumene. Sommige christenen zien er een vervulling van het gebed van Jezus in, anderen worden er juist voorzichtig van. Wat bedoelt de Bijbel met eenheid, en waarom verbinden reformatorische christenen die altijd aan de waarheid?
Wat is oecumene?
Oecumene is het streven naar eenheid en samenwerking tussen christelijke kerken. Het woord komt van het Griekse oikoumene, de bewoonde wereld. Dat woord staat bijvoorbeeld in de grondtekst van Lukas 2:1, waar keizer Augustus beval 'dat de gehele wereld beschreven zou worden' (Lukas 2:1). In de vroege kerk werden de grote kerkvergaderingen, zoals die van Nicea, oecumenische concilies genoemd: zij spraken namens de kerk in de hele bekende wereld.
Oecumenisch betekent dus: wat alle kerken aangaat. Iets anders is interreligieuze dialoog, het gesprek tussen christenen en mensen van andere godsdiensten. Dat wordt in de spreektaal weleens oecumenisch genoemd, maar het gaat dan niet meer om de eenheid van de kerk van Christus.
Wat zegt de Bijbel over eenheid?
In Zijn gebed vlak voor Zijn lijden bidt Jezus voor allen die door het woord van de apostelen zouden geloven: 'Opdat zij allen een zijn, gelijkerwijs Gij, Vader, in Mij, en Ik in U, dat ook zij in Ons een zijn; opdat de wereld gelove, dat Gij Mij gezonden hebt' (Johannes 17:21). De eenheid van de gelovigen is volgens deze woorden een getuigenis naar de wereld. Lees ook de uitleg van Johannes 17.
Paulus roept de gemeente op tot een actieve inzet: 'U benaarstigende te behouden de enigheid des Geestes door den band des vredes' (Efeze 4:3). Hij noemt ook waar die eenheid op rust: 'Een Heere, een geloof, een doop' (Efeze 4:5). En aan de verdeelde gemeente van Korinthe schrijft hij: 'dat onder u geen scheuringen zijn' (1 Korinthe 1:10). Verdeeldheid onder christenen is dus geen neutraal gegeven. Meer bijbelteksten vindt u op de onderwerppagina over eenheid.
Wat doet de oecumenische beweging?
De moderne oecumenische beweging kwam op in de twintigste eeuw, onder meer vanuit de zending: zendelingen merkten dat de verdeeldheid van de kerken het getuigenis op het zendingsveld schaadde. Het gebed van Jezus in Johannes 17:21 werd een kerntekst van de beweging. In 1948 werd in Amsterdam de Wereldraad van Kerken opgericht, een samenwerkingsverband van protestantse, anglicaanse en orthodoxe kerken. De Rooms-Katholieke Kerk is geen lid, maar werkt wel met de Wereldraad samen. Ook in Nederland bestaat een Raad van Kerken.
De oecumenische beweging werkt op verschillende manieren:
- gesprekken tussen kerken over leerverschillen, met gezamenlijke verklaringen;
- gezamenlijke vieringen en gebedsweken;
- samenwerking in diaconaat, hulp en maatschappelijke zaken;
- wederzijdse erkenning van de doop of van ambten.
Waarom er zoveel kerken zijn, en hoe dat historisch zo gekomen is, leest u bij waarom zijn er zoveel kerken?.
Waar christenen verschillen
Wat vaststaat: alle christenen geloven dat er één kerk van Christus is, en dat Hij om haar eenheid gebeden heeft. Het verschil zit in de vraag waar die eenheid ligt en hoe zij zichtbaar moet worden.
Een eerste lijn, sterk in de Wereldraad, zoekt zichtbare eenheid tussen kerken, ook als zij in de leer nog verschillen. Volgens deze lijn is de verdeeldheid zelf een schandaal dat zo veel mogelijk overwonnen moet worden; leerverschillen worden besproken, maar hoeven gemeenschap niet in de weg te staan.
Een tweede lijn, die van de Rooms-Katholieke Kerk, ziet de volle eenheid van de kerk in de gemeenschap met de bisschop van Rome. Ook de orthodoxe kerken zien zichzelf als de ene kerk; zie wat is de orthodoxe kerk?.
Een derde lijn, die van de meeste reformatorische en evangelische christenen, benadrukt dat de eenheid van de kerk een eenheid in de waarheid is. Jezus bad in hetzelfde gebed: 'Heilig ze in Uw waarheid; Uw woord is de waarheid' (Johannes 17:17). Een eenheid die het evangelie zelf ter discussie stelt, kan niet de eenheid zijn waarom Hij bad (Galaten 1:8). Deze christenen werken vaak wel samen met andere kerken in praktische zaken, zoals hulp aan armen, Bijbelverspreiding of het opkomen voor het leven, en zoeken geestelijke verbondenheid met gelovigen in andere kerken. In reformatorische kerken zijn gezamenlijke kansel en avondmaal alleen mogelijk bij eenheid in de belijdenis.
Hoe uw eigen kerk hierin staat, kan uw predikant of kerkenraad u uitleggen. Wat in elk geval niet past, is dat christenen over elkaar spreken zonder liefde: 'de waarheid betrachtende in liefde' (Efeze 4:15).
Wat zeggen de belijdenisgeschriften?
De Nederlandse Geloofsbelijdenis belijdt in artikel 27 één algemene of katholieke kerk: een heilige vergadering van ware christengelovigen, die al hun behoud van Jezus Christus verwachten. Deze kerk is niet aan één plaats of aan bepaalde personen gebonden, maar over de hele wereld verspreid, en toch verenigd door de kracht van het geloof in één en dezelfde Geest.
Artikel 28 zegt dat iedere gelovige zich bij deze vergadering hoort te voegen en de eenheid van de kerk moet bewaren. Artikel 29 geeft de kenmerken waaraan de ware kerk herkend wordt: de zuivere prediking van het evangelie, de zuivere bediening van de sacramenten en de kerkelijke tucht. De belijdenis vraagt dus om eenheid, en wijst tegelijk het Woord van God aan als de maatstaf.
'Ziet, hoe goed en hoe liefelijk is het, dat broeders ook samenwonen' (Psalm 133:1)