Bij Simson denkt bijna iedereen aan zijn lange haar en zijn kracht. Minder bekend is waarom zijn haar niet geknipt mocht worden: hij was een nazireeër. Dat woord komt uit Numeri 6, waar God regels geeft voor wie zich op een bijzondere manier aan Hem wil wijden. Op deze pagina leest u wat een nazireeër was, wat hij beloofde, hoe zijn gelofte eindigde, wie bekende nazireeërs waren en wat deze oude instelling christenen nu nog zegt.
Wat is een nazireeër?
Numeri 6 begint met een persoonlijke keuze: 'Wanneer een man of een vrouw zich afgescheiden zal hebben, belovende de gelofte eens Nazireers, om zich den HEERE af te zonderen' (Numeri 6:2). Het ging dus om een vrijwillige gelofte, open voor mannen en vrouwen. De kern is afzondering: iemand zette zich voor een tijd apart voor de HEERE. Daarom staat er ook: 'Al de dagen van zijn Nazireerschap is hij den HEERE heilig' (Numeri 6:8). Het hele hoofdstuk leest u in de uitleg van Numeri 6.
De wet noemt geen vaste duur. Wie de gelofte deed, bepaalde zelf voor hoelang. Wat een gelofte in de Bijbel in het algemeen inhoudt, leest u bij de vraag wat een gelofte is.
Wat mocht een nazireeër niet doen?
De gelofte van een nazireeër had drie kenmerken, die Numeri 6:3-8 beschrijft:
- Geen wijn of druiven: 'Van wijn en sterken drank zal hij zich afzonderen' (Numeri 6:3). Ook azijn, druivensap, verse en gedroogde druiven waren verboden, zelfs de pitten en de schillen (Numeri 6:4).
- Geen scheermes: zolang de gelofte duurde, 'zal hij heilig zijn, latende de lokken van het haar zijns hoofds wassen' (Numeri 6:5). Het lange haar maakte de gelofte zichtbaar.
- Geen dode: 'zal hij tot het lichaam eens doden niet gaan' (Numeri 6:6), zelfs niet bij de begrafenis van zijn vader, moeder, broer of zus (Numeri 6:7).
Die regels lijken op wat voor de hogepriester gold, die zich ook niet aan een dode mocht verontreinigen en geen wijn mocht drinken als hij in het heiligdom diende (Leviticus 21:11; 10:9). De nazireeër, die geen priester was, kreeg zo voor een tijd iets van die heiligheid.
Hoe eindigde de gelofte van een nazireeër?
Als iemand onverwacht naast de nazireeër stierf, was zijn gelofte verontreinigd. Hij moest zijn hoofd scheren, offers brengen, waaronder een lam ten schuldoffer, en opnieuw beginnen; de eerdere dagen telden niet mee (Numeri 6:9-12).
Waren de dagen van de gelofte voorbij, dan bracht de nazireeër bij de tent der samenkomst een brandoffer, een zondoffer en een dankoffer (Numeri 6:13-17). Daar schoor hij zijn hoofd en legde hij het haar op het vuur onder het dankoffer (Numeri 6:18). Daarna mocht hij weer wijn drinken (Numeri 6:20). Ook de afsluiting was dus een daad van toewijding aan de HEERE, met een offer voor de zonde erbij.
Wie waren bekende nazireeërs?
De meeste nazireeërs deden een gelofte voor een bepaalde tijd. De Bijbel noemt ook enkelen die het hun hele leven waren, door Gods roeping vóór hun geboorte.
- Simson: de engel zei tegen zijn moeder dat zij een zoon zou baren 'op wiens hoofd geen scheermes zal komen' (Richteren 13:5). Zijn kracht kwam van de HEERE. Toen zijn haar werd afgeschoren en het teken van zijn roeping zo geschonden was, week de HEERE van hem (Richteren 16:17-20). Meer leest u bij Simson.
- Samuël: Hanna beloofde dat zij haar zoon aan de HEERE zou geven, 'en er zal geen scheermes op zijn hoofd komen' (1 Samuël 1:11). Het woord nazireeër valt daar niet; de belofte past er wel precies bij.
- Johannes de Doper: van hem zei de engel dat hij noch wijn noch sterke drank zou drinken (Lukas 1:15). Veel uitleggers zien in hem een levenslange nazireeër, al gebruikt de Bijbel dat woord niet voor hem.
Ook Paulus deed een gelofte en liet zijn hoofd scheren in Kenchreën, 'want hij had een gelofte gedaan' (Handelingen 18:18). In Jeruzalem betaalde hij later de kosten voor vier mannen die hun gelofte afsloten (Handelingen 21:23-26). Lukas noemt het woord nazireeër niet; de beschrijving lijkt wel sterk op Numeri 6. Uit Amos weten we dat God Zelf nazireeërs verwekte en dat het volk hun wijn te drinken gaf (Amos 2:11-12): het verachten van de nazireeër was verachting van God.
Was Jezus een nazireeër?
Nee. Mattheüs schrijft dat Jezus in Nazareth ging wonen, opdat Hij Nazarener genoemd zou worden (Mattheüs 2:23). Nazarener betekent iemand uit Nazareth; ook de eerste christenen werden de sekte der Nazarenen genoemd (Handelingen 24:5). Dat is een ander woord dan nazireeër, ook al lijken ze op elkaar.
De evangeliën laten zien dat Jezus geen nazireeërsgelofte hield. Hij dronk wijn; Zijn tegenstanders noemden Hem zelfs spottend een wijnzuiper (Mattheüs 11:19). Hij raakte de baar van een dode jongeman aan (Lukas 7:14). Toch is Hij in diepere zin de ware Afgezonderde: de brief aan de Hebreeën noemt Hem 'heilig, onnozel, onbesmet, afgescheiden van de zondaren' (Hebreeën 7:26).
Wat zeggen de belijdenisgeschriften?
De belijdenis noemt de nazireeër niet apart. Zij spreekt wel over de ceremoniële wetten waar Numeri 6 bij hoort. Artikel 25 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis belijdt dat de ceremoniën en figuren van de wet met de komst van Christus een einde hebben genomen, zodat het gebruik daarvan onder christenen moet worden afgeschaft. De waarheid en de inhoud ervan blijven ons in Christus, in Wie zij haar vervulling hebben. Of christenen de wet van Mozes nog moeten houden, leest u bij de vraag of christenen de wet van Mozes moeten houden.
Wat blijft, is de bedoeling: een leven dat aan God gewijd is. Dat hoeft geen gelofte met uiterlijke tekenen te zijn, en het is zeker geen manier om bij God iets te verdienen. Paulus roept alle gelovigen op hun hele leven aan God te geven, uit dankbaarheid voor Zijn ontferming. Wie overweegt een gelofte te doen, doet er goed aan eerst met een predikant of ouderling te spreken; de Heidelbergse Catechismus behandelt de eed en het beloven bij Gods Naam in Zondag 37.
'Ik bid u dan, broeders, door de ontfermingen Gods, dat gij uw lichamen stelt tot een levende, heilige en Gode welbehagelijke offerande, welke is uw redelijke godsdienst' (Romeinen 12:1)