Simson in de Bijbel

Levensverhaal

Simson leefde in de donkere nadagen van de richtertijd, toen "er geen koning was in Israël" en ieder deed wat goed was in zijn eigen ogen (Richteren 17:6; 21:25). Israël had zich opnieuw afgekeerd van de HEERE, en God had hen overgeleverd in de hand van de Filistijnen, een zeevaarders-volk dat vanaf de kust westwaarts doordrong in de streken van Juda en Dan. Veertig jaar lang — een volle generatie — heersten zij over delen van Israël. Het is tegen deze achtergrond dat de Engel des HEEREN verschijnt aan een onvruchtbare vrouw uit Zora, uit de stam Dan, de vrouw van Manoah (Richteren 13). Hij kondigt haar een zoon aan die reeds vanaf de moederschoot Nazireeër zal zijn: hij mag geen wijn of sterke drank drinken, geen onreine dingen eten, en zijn haar mag nooit worden afgeschoren. Door deze jongen zal God beginnen Israël uit de hand van de Filistijnen te verlossen (Richteren 13:5). Het Nazireeërschap (Numeri 6) was normaal gesproken een tijdelijke gelofte die een Israëliet vrijwillig op zich kon nemen voor een bepaalde periode. In Simsons geval was het echter een levenslange, door God opgelegde toewijding — een teken dat hij vanaf de wieg aan Gods dienst behoorde. De Engel des HEEREN verschijnt twee keer aan het echtpaar, wordt door hen onderkend als goddelijk, en stijgt ten hemel in de vlam van het offer dat Manoah Hem brengt. Manoah roept verschrikt uit: "Wij zullen zeker sterven, want wij hebben God gezien!" Maar zijn vrouw antwoordt met wijsheid dat God hen niet zou willen doden als Hij hun een kind beloofde (Richteren 13:22-23). Zij baart Simson en noemt hem Sjimshon, "zonnetje" — een naam die licht belooft in een donkere tijd. Simson groeit op en "de Geest van de HEERE begon hem aan te drijven" in het legerkamp van Dan (Richteren 13:25). Zijn kracht, die in de volgende hoofdstukken legendarisch zal worden, is geen natuurlijke spierkracht; het is een gave van Gods Geest die telkens over hem vaardig wordt. Wanneer hij een jonge leeuw tegenkomt op weg naar Timna, wordt de Geest machtig over hem en verscheurt hij het dier "als een bokje", zonder wapen (Richteren 14:6). Later vindt hij in het kadaver van die leeuw een bijenzwerm met honing — wat hem op een raadsel brengt voor zijn bruiloftsfeest in Timna. Want Simson, jong en impulsief, is verliefd geworden op een Filistijnse vrouw in Timna. Ondanks het protest van zijn ouders — "Is er dan geen vrouw onder de dochters van uw broeders of onder heel mijn volk, dat u een vrouw gaat halen van de onbesneden Filistijnen?" — drijft hij zijn zin door (Richteren 14:3). De verteller merkt daarbij veelzeggend op: "Zijn vader en moeder wisten echter niet dat dit van de HEERE kwam, want Hij zocht een gelegenheid om iets tegen de Filistijnen te ondernemen" (Richteren 14:4). Hier zien we de paradox van Simsons leven: Gods soevereine gebruik van een man wiens persoonlijke keuzes vaak in strijd waren met Gods wet. De bruiloft loopt uit op een raadsel, verraad door zijn aanstaande vrouw, een uitbarsting van toorn, en het doden van dertig mannen in Askelon om de bruidsprijs te kunnen betalen. Wanneer hij later terugkomt, blijkt zijn vrouw aan een ander gegeven te zijn. De gevolgen zijn een opeenvolging van conflicten met de Filistijnen die het hart van het Simson-verhaal vormen. Hij vangt driehonderd vossen, bindt fakkels aan hun staarten, en verbrandt de korenvelden, wijngaarden en olijfgaarden van de Filistijnen (Richteren 15:4-5). Wanneer de Filistijnen zijn vrouw en haar vader doden uit vergelding, zegt hij: "Nu ben ik onschuldig tegenover de Filistijnen als ik hun kwaad doe", en slaat hen "heup en dij" in een grote slachting (Richteren 15:7-8). De Judeeërs, bang voor represailles, binden Simson en leveren hem over aan de Filistijnen. Maar "de Geest van de HEERE werd vaardig over hem" en de touwen vielen als gebrand vlas van zijn armen. Met een verse ezelskaak die hij oppakt, verslaat hij duizend man (Richteren 15:14-17). Daarna, door dorst gekweld, roept hij tot God, en God opent een bron voor hem — een zeldzaam moment waarop Simson bewust tot de HEERE bidt. Simson rechtspreekt over Israël gedurende twintig jaar (Richteren 15:20), maar de hoofdstukken 16 van het boek Richteren tekenen zijn morele afglijden. Hij gaat naar de Filistijnse stad Gaza om bij een hoer te verkeren. Wanneer de Gazieten hem willen grijpen bij de poort, staat hij midden in de nacht op, rukt de stadspoort met deurposten en grendel uit, en draagt die tot boven op de berg voor Hebron (Richteren 16:1-3) — een absurd staaltje van overmoed en kracht tegelijk. Dan ontmoet hij Delila in het dal van Sorek. Of zij zelf een Filistijnse was of een Israëlitische die voor de Filistijnen werkte, laat de tekst open; wat wel duidelijk is, is dat zij omgekocht wordt door de Filistijnse stadsvorsten om het geheim van zijn kracht te ontdekken. Drie keer misleidt hij haar met onware antwoorden — nieuwe touwen, ongedroogde pezen, haarvlechten. Drie keer roept Delila met een leugen "de Filistijnen zijn over u, Simson!" en drie keer ontspringt hij de dans. Maar zij dringt dag in dag uit aan, "totdat zijn ziel tot stervens toe verdrietig werd" (Richteren 16:16). Uiteindelijk geeft Simson haar het ware antwoord: "Er is nooit een scheermes op mijn hoofd gekomen, want ik ben een Nazireeër van God vanaf de schoot van mijn moeder. Als ik geschoren werd, zou mijn kracht van mij wijken, en zou ik zwak worden en als elk ander mens zijn" (Richteren 16:17). Terwijl Simson slaapt op haar knieën, laat Delila zijn zeven haarlokken afscheren. Wanneer zij roept: "De Filistijnen zijn over u, Simson!" zegt hij bij zichzelf: "Ik zal eruit gaan zoals de keren hiervoor, en mij losschudden." De ontzagwekkende tekst volgt: "Maar hij wist niet dat de HEERE van hem geweken was" (Richteren 16:20). Dit is misschien het meest tragische vers in zijn hele verhaal. De Filistijnen grijpen hem, steken zijn ogen uit, voeren hem in koperen ketenen naar Gaza en laten hem daar in de gevangenis de molen draaien als een slaaf of een blinde os. Maar de tekst voegt onmiddellijk een zinnetje in dat alles verandert: "En het haar op zijn hoofd begon weer te groeien, nadat het was afgeschoren" (Richteren 16:22). Niet dat het haar op zichzelf de kracht gaf — het was het teken van zijn Nazireeërschap en zijn verbinding met God. Terwijl zijn haar groeit, herstelt zich blijkbaar ook iets van zijn verhouding tot de HEERE. Bij een groot feest in de tempel van hun afgod Dagon halen de Filistijnen Simson te voorschijn om ermee te spotten. Drieduizend mannen en vrouwen verzamelen zich op het dak. Simson vraagt aan de jongen die hem leidt: "Laat mij de pilaren voelen waar het huis op rust, dat ik erop leunen kan" (Richteren 16:26). En dan, in het aangrijpendste moment van zijn leven, roept Simson tot de HEERE: "Heere HEERE, denk toch aan mij en maak mij toch nog slechts deze keer sterk, o God, zodat ik mij aan de Filistijnen in één keer wreken mag voor mijn beide ogen!" (Richteren 16:28). Met beide handen omvat hij de twee middelste zuilen, roept: "Laat mijn ziel met de Filistijnen sterven", en duwt met al zijn kracht. Het gebouw stort in. "Zo waren de doden die hij in zijn sterven doodde, talrijker dan de doden die hij tijdens zijn leven gedood had" (Richteren 16:30). Zijn broers en zijn familie komen hem halen en begraven hem in het graf van zijn vader Manoah.