Liefde is volgens de Bijbel allereerst een daad, geen gevoel: geduldig zijn, niet afgunstig zijn, de ander niet aanrekenen wat fout ging, verdragen en volhouden (1 Korinthe 13:4-7). De bron van die liefde ligt bij God zelf: "God is liefde" (1 Johannes 4:8), en "wij hebben Hem lief, omdat Hij ons eerst liefgehad heeft" (1 Johannes 4:19). Bijbelse liefde is dus geen emotie die je overkomt, maar trouwe, gevende inzet voor de ander, met Gods liefde als voorbeeld en bron.
"Wat is liefde?" is een van de meest gestelde vragen die er zijn, en tegelijk een van de moeilijkste. We gebruiken hetzelfde woord voor onze partner, onze kinderen, ons land en onze favoriete maaltijd. De Bijbel gebruikt het woord ook vaak, honderden keren zelfs, maar geeft er een opvallend concrete invulling aan. Liefde is in de Bijbel geen gevoel dat je overkomt, maar allereerst iets wat God doet, en van daaruit iets wat mensen doen. In dit artikel kijken we naar het beroemdste liefdeshoofdstuk uit de Bijbel (1 Korinthe 13), naar de verschillende woorden die de Bijbel voor liefde gebruikt, en naar de vraag wat dat betekent voor liefde in de praktijk: in je huwelijk, je gezin, je gemeente en naar mensen die je niet liggen.
De betekenis van liefde in de Bijbel: drie woorden
Het Nieuwe Testament is in het Grieks geschreven, en het Grieks kent meerdere woorden voor liefde. Drie daarvan zijn voor de Bijbel van belang:
- Agapè: de liefde die kiest en geeft, onafhankelijk van wat de ander verdient of teruggeeft. Dit is verreweg het meest gebruikte woord in het Nieuwe Testament. Als er staat "God is liefde" (1 Johannes 4:8), staat er agapè.
- Philia: vriendschapsliefde, genegenheid tussen mensen die elkaar liggen. Jezus noemt Zijn discipelen vrienden (Johannes 15:15).
- Eros: verlangende, romantische liefde. Het woord zelf komt in het Nieuwe Testament niet voor, maar de zaak wel: het Hooglied bezingt de liefde tussen bruidegom en bruid zonder terughoudendheid.
De Bijbel speelt deze soorten liefde niet tegen elkaar uit. Vriendschap en romantiek zijn goede gaven. Maar het fundament onder alle liefde is agapè: de liefde die geeft zonder eerst te rekenen. Daarover gaat 1 Korinthe 13.
1 Korinthe 13: wat liefde doet
Paulus schrijft zijn beroemde woorden niet voor een trouwkaart, maar voor een verdeelde gemeente. In Korinthe streden gelovigen over de vraag wiens gaven het belangrijkst waren. Midden in dat betoog zet Paulus alles op scherp: al sprak ik de talen van mensen en engelen, al had ik alle kennis en al gaf ik al mijn bezit weg, "en had de liefde niet, zo ware ik niets" (1 Korinthe 13:2, SV).
Dan volgt de bekendste beschrijving van liefde die ooit is geschreven: "De liefde is lankmoedig, zij is goedertieren; de liefde is niet afgunstig; de liefde handelt niet lichtvaardiglijk, zij is niet opgeblazen; zij handelt niet ongeschiktelijk, zij zoekt zichzelve niet, zij wordt niet verbitterd, zij denkt geen kwaad; zij verblijdt zich niet in de ongerechtigheid, maar zij verblijdt zich in de waarheid; zij bedekt alle dingen, zij gelooft alle dingen, zij hoopt alle dingen, zij verdraagt alle dingen" (1 Korinthe 13:4-7, SV).
Twee dingen vallen op. Ten eerste: er staat geen enkel gevoel in dit rijtje. Alles wat Paulus noemt, is gedrag: geduld hebben, niet opscheppen, niet bijhouden wat de ander fout deed, verdragen, volhouden. Liefde is in de Bijbel een werkwoord. Ten tweede: je kunt in dit gedeelte overal waar "de liefde" staat de naam van Jezus invullen, en het klopt nog steeds. Dat is precies de bedoeling: Paulus beschrijft geen ideaal dat wij moeten opbrengen, maar een Persoon die het heeft voorgedaan.
Het hoofdstuk eindigt met de bekende drieslag: "En nu blijft geloof, hoop en liefde, deze drie; doch de meeste van deze is de liefde" (1 Korinthe 13:13, SV). Geloof en hoop zijn voor onderweg; liefde blijft ook als alles vervuld is.
De bron: Gods liefde gaat voorop
Het meest kenmerkende van het bijbelse spreken over liefde is de volgorde. De Bijbel zegt niet: heb lief, dan zal God jou liefhebben. De volgorde is omgekeerd: "Wij hebben Hem lief, omdat Hij ons eerst liefgehad heeft" (1 Johannes 4:19, SV). Gods liefde is geen reactie op onze aantrekkelijkheid; ze is er eerst, onverdiend. Paulus schrijft dat God Zijn liefde bewijst "dat Christus voor ons gestorven is, als wij nog zondaars waren" (Romeinen 5:8).
Het bekendste vers van de Bijbel zegt het in een zin: "Want alzo lief heeft God de wereld gehad, dat Hij Zijn eniggeboren Zoon gegeven heeft, opdat een iegelijk die in Hem gelooft, niet verderve, maar het eeuwige leven hebbe" (Johannes 3:16, SV). Liefde is hier opnieuw geen gevoel maar een daad: God gáf. En Jezus zelf zegt: "Niemand heeft meerder liefde dan deze, dat iemand zijn leven zette voor zijn vrienden" (Johannes 15:13, SV).
Wie wil weten wat liefde is, moet volgens de Bijbel dus niet eerst naar binnen kijken, naar het eigen gevoel, maar omhoog: naar het kruis. Daar staat de definitie. Meer bijbelteksten hierover vind je op de onderwerppagina over Gods liefde.
Het vaderhart van God
De Bijbel gebruikt voor Gods liefde opvallend vaak het beeld van een vader. "Gelijk zich een vader ontfermt over de kinderen, ontfermt Zich de HEERE over degenen, die Hem vrezen" (Psalm 103:13, SV). Hosea tekent God als een vader die zijn kind leerde lopen en het trok met koorden van liefde (Hosea 11:3-4). En Jezus leert Zijn discipelen bidden met het woord dat alles samenvat: "Onze Vader".
Het vaderhart van God wordt nergens mooier zichtbaar dan in de gelijkenis van de verloren zoon (Lukas 15): een vader die op de uitkijk staat, zijn thuiskomende zoon van verre ziet en hem tegemoet rent, nog voordat die zijn schuldbelijdenis heeft uitgesproken. Zo is God, zegt Jezus. Johannes trekt daaruit de conclusie voor ieder die gelooft: "Ziet, hoe grote liefde ons de Vader gegeven heeft, namelijk dat wij kinderen Gods genaamd zouden worden" (1 Johannes 3:1, SV). Gods liefde is geen afstandelijke welwillendheid, maar de betrokken, geduldige liefde van een vader voor zijn kinderen.
Liefde in het Oude Testament: ahavah en chesed
De drie Griekse woorden hierboven vertellen maar de helft van het verhaal. Het Oude Testament is in het Hebreeuws geschreven, en daar draait het spreken over liefde om twee woorden die in geen enkel Grieks rijtje voorkomen.
Ahavah (het werkwoord is ahav) is het gewone woord voor liefhebben, en het is opvallend breed: het geldt voor God, voor je vrouw, voor je vriend, voor je kind. De eerste keer dat het in de Bijbel klinkt, gaat het over een vader en een zoon, en meteen in de zwaarste denkbare zin: "Neem nu uw zoon, uw enige, dien gij liefhebt, Izak" (Genesis 22:2, SV). Het kan ook verrassend concreet worden: "Alzo diende Jakob om Rachel zeven jaren; en die waren in zijn ogen als enige dagen, omdat hij haar liefhad" (Genesis 29:20, SV).
Chesed is het woord dat er in het Oude Testament nog het meest toe doet, en het heeft in het Nederlands geen enkele goede vertaling. De Statenvertaling gebruikt er verschillende woorden voor, waaronder "goedertierenheid" en "weldadigheid". Het gaat om trouw binnen een verbond: liefde die zich gebonden heeft en daarom niet afhaakt, ook niet als de ander dat wel doet. Psalm 136 hamert er zesentwintig verzen lang op, want elk vers eindigt met dezelfde regel: "Looft den HEERE, want Hij is goed; want Zijn goedertierenheid is in der eeuwigheid" (Psalm 136:1, SV). Als God zichzelf aan Mozes bekendmaakt, staat het woord in het hart van die omschrijving: "HEERE, HEERE, God, barmhartig en genadig, lankmoedig en groot van weldadigheid en waarheid" (Exodus 34:6, SV). En als Hosea in een zin samenvat wat God van mensen wil, is het dit: "Want Ik heb lust tot weldadigheid, en niet tot offer" (Hosea 6:6, SV).
Wie de betekenis van liefde in de Bijbel wil vatten, heeft die twee dus allebei nodig. Ahavah is de liefde die kiest; chesed is de liefde die blijft. Het agapè van het Nieuwe Testament staat daar niet los van: het is de Griekse voortzetting van wat het Oude Testament al eeuwenlang bezong.
Het grote gebod: God liefhebben en je naaste
Als aan Jezus wordt gevraagd wat het grootste gebod is, antwoordt Hij met twee geboden die Hij aan elkaar koppelt: God liefhebben met heel je hart, ziel en verstand, en "uw naaste als uzelven" (Mattheüs 22:37-39). Aan deze twee, zegt Hij, hangt de hele wet.
Die koppeling is typisch bijbels. Johannes maakt hem scherp: "Indien iemand zegt: Ik heb God lief, en haat zijn broeder, die is een leugenaar" (1 Johannes 4:20, SV). Liefde tot God die niet zichtbaar wordt in liefde tot mensen, is in bijbelse ogen geen liefde. Omgekeerd geldt ook: naastenliefde heeft een bron nodig. Wie alleen uit eigen voorraad liefheeft, raakt uitgeput; wie uit Gods liefde leeft, heeft een bron die niet opdroogt.
En Jezus rekt het begrip "naaste" verder op dan iedereen tot dan toe: zelfs de vijand valt eronder. "Hebt uw vijanden lief; zegent ze, die u vervloeken" (Mattheüs 5:44, SV). Dat is agapè op zijn scherpst: liefde die niet afhangt van wat de ander verdient.
Liefde in de praktijk
Wat betekent dit alles op een gewone dinsdag? Een paar concrete lijnen uit het bovenstaande:
- Liefde begint met doen, niet met voelen. Wie wacht tot het gevoel er is, wacht vaak lang. Wie doet wat 1 Korinthe 13 beschrijft (geduld, geen bijgehouden lijstje, het beste denken), merkt dat het gevoel vaak volgt.
- Liefde houdt geen boekhouding bij. "Zij denkt geen kwaad" betekent letterlijk: zij rekent het kwade niet aan. Vergeving is de dagelijkse onderhoudsbeurt van elke relatie.
- Liefde zoekt zichzelf niet. De praktische toets van liefde is de vraag: gaat het mij om de ander, of om wat de ander mij oplevert?
- Liefde is vol te houden omdat ze een bron heeft. Stille tijd, gebed en het lezen van de Bijbel zijn geen vrome extra's, maar de plek waar je zelf geliefd wordt voordat je moet liefhebben.
Voor de liefde binnen een relatie of huwelijk werkt de Bijbel dit verder uit; lees daarvoor wat zegt de Bijbel over het huwelijk? Een overzicht van de mooiste bijbelteksten over dit thema vind je op de onderwerppagina over liefde in de Bijbel.
Wat zegt de Bijbel over liefde? De bekendste teksten
Alles wat de Bijbel over liefde zegt, komt samen in een handvol kernteksten:
- 1 Korinthe 13:4-7: de beroemdste beschrijving van wat liefde doet en niet doet.
- Johannes 3:16: Gods liefde voor de wereld, zichtbaar in het geven van Zijn Zoon.
- 1 Johannes 4:8 en 19: "God is liefde", en onze liefde is antwoord op de Zijne.
- Romeinen 8:38-39: niets kan ons scheiden van de liefde van God in Christus Jezus.
- Johannes 13:34: "Een nieuw gebod geef Ik u, dat gij elkander liefhebt" (SV); de liefde voor elkaar als herkenningsteken van Jezus' leerlingen.
- 1 Petrus 4:8: "de liefde zal menigte van zonden bedekken" (SV); vurige liefde tot elkaar die fouten niet blijft aanrekenen.
- Mattheüs 22:37-39: het grote gebod: God liefhebben boven alles en je naaste als jezelf.
Zoek je liefde in een bepaalde context, dan gaan aparte pagina's dieper: alle bijbelteksten over liefde op een rij, en wat de Bijbel zegt over een partner vinden en partnerkeuze.
Veelgestelde vragen
Waar staat in de Bijbel wat liefde is?
De bekendste beschrijving staat in 1 Korinthe 13:4-7, waar Paulus in vijftien werkwoorden beschrijft wat liefde doet en niet doet. De kortste definitie staat in 1 Johannes 4:8: "God is liefde."
Is liefde volgens de Bijbel een gevoel of een keuze?
Vooral een keuze die zich uit in daden. In 1 Korinthe 13 noemt Paulus uitsluitend gedrag: geduldig zijn, niet afgunstig zijn, verdragen, volhouden. Gevoel hoort er wel bij (denk aan het Hooglied), maar het fundament is trouwe, gevende liefde.
Wat betekent agapè?
Agapè is het Griekse woord voor de liefde die kiest en geeft zonder voorwaarden, onafhankelijk van wat de ander verdient. Het is het woord dat het Nieuwe Testament gebruikt voor Gods liefde en voor de liefde die christenen wordt voorgehouden.
Wat is het verschil tussen Gods liefde en menselijke liefde?
Menselijke liefde is meestal een antwoord op iets aantrekkelijks in de ander. Gods liefde gaat vooraf aan alles: Hij heeft lief "als wij nog zondaars waren" (Romeinen 5:8). Daarom is Gods liefde de bron en de maat van alle menselijke liefde (1 Johannes 4:19).
Moet je van jezelf houden volgens de Bijbel?
Het gebod "heb uw naaste lief als uzelf" veronderstelt een gezonde zorg voor jezelf, maar maakt er geen apart gebod van. De Bijbel zoekt de waarde van een mens niet in zelfliefde, maar in het geliefd zijn door God; dat is een steviger fundament dan zelfvertrouwen.
Wat betekent "God is liefde"?
1 Johannes 4:8 zegt niet alleen dat God liefde heeft, maar dat Hij liefde is: liefde hoort bij Zijn wezen. Johannes verbindt er direct de zichtbare kant aan: "Hierin is de liefde Gods jegens ons geopenbaard, dat God Zijn eniggeboren Zoon gezonden heeft in de wereld" (1 Johannes 4:9, SV). Wie wil weten wat "God is liefde" betekent, moet dus niet naar een gevoel kijken, maar naar het kruis.
Tot slot
Wat is liefde volgens de Bijbel? Het is de beweging van God naar mensen toe, zichtbaar geworden in Jezus Christus, en van daaruit de beweging van mensen naar elkaar. Geen vaag gevoel, maar geduld, trouw, vergeving en volharding; dingen die je kunt doen, ook op dagen dat je weinig voelt. Wil je de genoemde gedeelten zelf nalezen? Open 1 Korinthe 13 in de Bijbel online, verken de bijbelteksten over liefde, of stel je vraag aan de BijbelAssistent.
