"Wat is liefde?" is een van de meest gestelde vragen die er zijn, en tegelijk een van de moeilijkste. We gebruiken hetzelfde woord voor onze partner, onze kinderen, ons land en onze favoriete maaltijd. De Bijbel gebruikt het woord ook vaak, honderden keren zelfs, maar geeft er een opvallend concrete invulling aan. Liefde is in de Bijbel geen gevoel dat je overkomt, maar allereerst iets wat God doet, en van daaruit iets wat mensen doen. In dit artikel kijken we naar het beroemdste liefdeshoofdstuk uit de Bijbel (1 Korinthe 13), naar de verschillende woorden die de Bijbel voor liefde gebruikt, en naar de vraag wat dat betekent voor liefde in de praktijk: in je huwelijk, je gezin, je gemeente en naar mensen die je niet liggen.
Drie woorden voor liefde
Het Nieuwe Testament is in het Grieks geschreven, en het Grieks kent meerdere woorden voor liefde. Drie daarvan zijn voor de Bijbel van belang:
- Agapè: de liefde die kiest en geeft, onafhankelijk van wat de ander verdient of teruggeeft. Dit is verreweg het meest gebruikte woord in het Nieuwe Testament. Als er staat "God is liefde" (1 Johannes 4:8), staat er agapè.
- Philia: vriendschapsliefde, genegenheid tussen mensen die elkaar liggen. Jezus noemt Zijn discipelen vrienden (Johannes 15:15).
- Eros: verlangende, romantische liefde. Het woord zelf komt in het Nieuwe Testament niet voor, maar de zaak wel: het Hooglied bezingt de liefde tussen bruidegom en bruid zonder terughoudendheid.
De Bijbel speelt deze soorten liefde niet tegen elkaar uit. Vriendschap en romantiek zijn goede gaven. Maar het fundament onder alle liefde is agapè: de liefde die geeft zonder eerst te rekenen. Daarover gaat 1 Korinthe 13.
1 Korinthe 13: wat liefde doet
Paulus schrijft zijn beroemde woorden niet voor een trouwkaart, maar voor een verdeelde gemeente. In Korinthe streden gelovigen over de vraag wiens gaven het belangrijkst waren. Midden in dat betoog zet Paulus alles op scherp: al sprak ik de talen van mensen en engelen, al had ik alle kennis en al gaf ik al mijn bezit weg, "en had de liefde niet, zo ware ik niets" (1 Korinthe 13:2, SV).
Dan volgt de bekendste beschrijving van liefde die ooit is geschreven: "De liefde is lankmoedig, zij is goedertieren; de liefde is niet afgunstig; de liefde handelt niet lichtvaardiglijk, zij is niet opgeblazen; zij handelt niet ongeschiktelijk, zij zoekt zichzelve niet, zij wordt niet verbitterd, zij denkt geen kwaad; zij verblijdt zich niet in de ongerechtigheid, maar zij verblijdt zich in de waarheid; zij bedekt alle dingen, zij gelooft alle dingen, zij hoopt alle dingen, zij verdraagt alle dingen" (1 Korinthe 13:4-7, SV).
Twee dingen vallen op. Ten eerste: er staat geen enkel gevoel in dit rijtje. Alles wat Paulus noemt, is gedrag: geduld hebben, niet opscheppen, niet bijhouden wat de ander fout deed, verdragen, volhouden. Liefde is in de Bijbel een werkwoord. Ten tweede: je kunt in dit gedeelte overal waar "de liefde" staat de naam van Jezus invullen, en het klopt nog steeds. Dat is precies de bedoeling: Paulus beschrijft geen ideaal dat wij moeten opbrengen, maar een Persoon die het heeft voorgedaan.
Het hoofdstuk eindigt met de bekende drieslag: "En nu blijft geloof, hoop en liefde, deze drie; doch de meeste van deze is de liefde" (1 Korinthe 13:13, SV). Geloof en hoop zijn voor onderweg; liefde blijft ook als alles vervuld is.
De bron: Gods liefde gaat voorop
Het meest kenmerkende van het bijbelse spreken over liefde is de volgorde. De Bijbel zegt niet: heb lief, dan zal God jou liefhebben. De volgorde is omgekeerd: "Wij hebben Hem lief, omdat Hij ons eerst liefgehad heeft" (1 Johannes 4:19, SV). Gods liefde is geen reactie op onze aantrekkelijkheid; ze is er eerst, onverdiend. Paulus schrijft dat God Zijn liefde bewijst "dat Christus voor ons gestorven is, als wij nog zondaars waren" (Romeinen 5:8).
Het bekendste vers van de Bijbel zegt het in een zin: "Want alzo lief heeft God de wereld gehad, dat Hij Zijn eniggeboren Zoon gegeven heeft, opdat een iegelijk die in Hem gelooft, niet verderve, maar het eeuwige leven hebbe" (Johannes 3:16, SV). Liefde is hier opnieuw geen gevoel maar een daad: God gáf. En Jezus zelf zegt: "Niemand heeft meerder liefde dan deze, dat iemand zijn leven zette voor zijn vrienden" (Johannes 15:13, SV).
Wie wil weten wat liefde is, moet volgens de Bijbel dus niet eerst naar binnen kijken, naar het eigen gevoel, maar omhoog: naar het kruis. Daar staat de definitie. Meer bijbelteksten hierover vind je op de onderwerppagina over Gods liefde.
Het grote gebod: God liefhebben en je naaste
Als aan Jezus wordt gevraagd wat het grootste gebod is, antwoordt Hij met twee geboden die Hij aan elkaar koppelt: God liefhebben met heel je hart, ziel en verstand, en "uw naaste als uzelven" (Mattheüs 22:37-39). Aan deze twee, zegt Hij, hangt de hele wet.
Die koppeling is typisch bijbels. Johannes maakt hem scherp: "Indien iemand zegt: Ik heb God lief, en haat zijn broeder, die is een leugenaar" (1 Johannes 4:20, SV). Liefde tot God die niet zichtbaar wordt in liefde tot mensen, is in bijbelse ogen geen liefde. Omgekeerd geldt ook: naastenliefde heeft een bron nodig. Wie alleen uit eigen voorraad liefheeft, raakt uitgeput; wie uit Gods liefde leeft, heeft een bron die niet opdroogt.
En Jezus rekt het begrip "naaste" verder op dan iedereen tot dan toe: zelfs de vijand valt eronder. "Hebt uw vijanden lief; zegent ze, die u vervloeken" (Mattheüs 5:44, SV). Dat is agapè op zijn scherpst: liefde die niet afhangt van wat de ander verdient.
Liefde in de praktijk
Wat betekent dit alles op een gewone dinsdag? Een paar concrete lijnen uit het bovenstaande:
- Liefde begint met doen, niet met voelen. Wie wacht tot het gevoel er is, wacht vaak lang. Wie doet wat 1 Korinthe 13 beschrijft (geduld, geen bijgehouden lijstje, het beste denken), merkt dat het gevoel vaak volgt.
- Liefde houdt geen boekhouding bij. "Zij denkt geen kwaad" betekent letterlijk: zij rekent het kwade niet aan. Vergeving is de dagelijkse onderhoudsbeurt van elke relatie.
- Liefde zoekt zichzelf niet. De praktische toets van liefde is de vraag: gaat het mij om de ander, of om wat de ander mij oplevert?
- Liefde is vol te houden omdat ze een bron heeft. Stille tijd, gebed en het lezen van de Bijbel zijn geen vrome extra's, maar de plek waar je zelf geliefd wordt voordat je moet liefhebben.
Voor de liefde binnen een relatie of huwelijk werkt de Bijbel dit verder uit; lees daarvoor wat zegt de Bijbel over het huwelijk? Een overzicht van de mooiste bijbelteksten over dit thema vind je op de onderwerppagina over liefde in de Bijbel.
Veelgestelde vragen
Waar staat in de Bijbel wat liefde is?
De bekendste beschrijving staat in 1 Korinthe 13:4-7, waar Paulus in vijftien werkwoorden beschrijft wat liefde doet en niet doet. De kortste definitie staat in 1 Johannes 4:8: "God is liefde."
Is liefde volgens de Bijbel een gevoel of een keuze?
Vooral een keuze die zich uit in daden. In 1 Korinthe 13 noemt Paulus uitsluitend gedrag: geduldig zijn, niet afgunstig zijn, verdragen, volhouden. Gevoel hoort er wel bij (denk aan het Hooglied), maar het fundament is trouwe, gevende liefde.
Wat betekent agapè?
Agapè is het Griekse woord voor de liefde die kiest en geeft zonder voorwaarden, onafhankelijk van wat de ander verdient. Het is het woord dat het Nieuwe Testament gebruikt voor Gods liefde en voor de liefde die christenen wordt voorgehouden.
Wat is het verschil tussen Gods liefde en menselijke liefde?
Menselijke liefde is meestal een antwoord op iets aantrekkelijks in de ander. Gods liefde gaat vooraf aan alles: Hij heeft lief "als wij nog zondaars waren" (Romeinen 5:8). Daarom is Gods liefde de bron en de maat van alle menselijke liefde (1 Johannes 4:19).
Moet je van jezelf houden volgens de Bijbel?
Het gebod "heb uw naaste lief als uzelf" veronderstelt een gezonde zorg voor jezelf, maar maakt er geen apart gebod van. De Bijbel zoekt de waarde van een mens niet in zelfliefde, maar in het geliefd zijn door God; dat is een steviger fundament dan zelfvertrouwen.
Tot slot
Wat is liefde volgens de Bijbel? Het is de beweging van God naar mensen toe, zichtbaar geworden in Jezus Christus, en van daaruit de beweging van mensen naar elkaar. Geen vaag gevoel, maar geduld, trouw, vergeving en volharding; dingen die je kunt doen, ook op dagen dat je weinig voelt. Wil je de genoemde gedeelten zelf nalezen? Open 1 Korinthe 13 in de Bijbel online, verken de bijbelteksten over liefde, of stel je vraag aan de BijbelAssistent.
