Bijna iedereen kent het woord Bijbel, maar weinig mensen staan stil bij de naam zelf. Toch zegt die naam al iets over wat u in handen hebt: een verzameling geschriften die samen één geheel vormen. Hieronder leest u waar het woord vandaan komt en hoe het via het Grieks en het Latijn in onze taal terechtkwam. Daarna komen de namen aan bod die de Bijbel voor zichzelf gebruikt, en de reden waarom de kerk haar de Heilige Schrift en Gods Woord noemt.
Wat betekent het woord Bijbel?
Het woord Bijbel betekent letterlijk de boeken. Dat past bij wat de Bijbel is: een verzameling van 66 boeken, 39 in het Oude en 27 in het Nieuwe Testament, geschreven door meer dan veertig schrijvers in ongeveer 1.500 jaar. Er staan geschiedenissen, wetten, psalmen, spreuken, profetieën, evangeliën en brieven in. Wat er in die boeken staat, leest u bij de vraag wat er in de Bijbel staat.
Het meervoud boeken komt u al in de Schrift zelf tegen. De profeet Daniël zocht in Babel uit hoe lang de verwoesting van Jeruzalem zou duren, en vond het antwoord in het woord van de HEERE tot Jeremia: 'merkte ik, Daniel, in de boeken, dat het getal der jaren' zeventig was (Daniël 9:2). Ook Paulus gebruikt het woord als hij Timotheüs vanuit de gevangenis vraagt zijn mantel mee te brengen, 'en de boeken, inzonderheid de perkamenten' (2 Timotheüs 4:13). Welke boeken dat waren, zegt de tekst niet. In het Grieks staat daar wel ta biblia, precies het woord waar onze Bijbel van afstamt.
Waar komt het woord Bijbel vandaan?
De weg van het woord begint bij een stad en loopt via drie talen. Op een rij, volgens de gangbare verklaring in de etymologische woordenboeken:
- Gebal: deze Fenicische havenstad aan de kust van het huidige Libanon, door de Grieken Byblos genoemd, was een belangrijke plaats in de handel in papyrus uit Egypte. De Bijbel noemt haar oudsten en wijzen bij de handel van Tyrus (Ezechiël 27:9).
- Grieks: naar die stad noemden de Grieken de papyrus byblos of biblos. Een boekrol van papyrus werd biblion genoemd, letterlijk een boekje, met als meervoud ta biblia.
- Latijn: de westerse kerk nam biblia over. In het middeleeuwse Latijn werd dat meervoud als een enkelvoud gelezen, en zo werd het meervoud een enkelvoud.
- Nederlands: in het Middelnederlands werd het bibel of bibele, en daaruit kwam ons woord Bijbel. Het Engelse Bible en het Duitse Bibel hebben dezelfde herkomst.
De Statenbijbel van 1637 draagt die geschiedenis nog op de titelpagina. Die opent met het Latijnse woord Biblia en legt direct uit wat daarmee bedoeld is: de gehele Heilige Schrift, met alle canonieke boeken van het Oude en het Nieuwe Testament. De bijbelboeken zelf zijn in het Hebreeuws, het Aramees en het Grieks geschreven; meer daarover leest u bij de vraag in welke taal de Bijbel geschreven is.
Hoe noemt de Bijbel zichzelf?
Het woord Bijbel komt in de Bijbel zelf niet voor. De bijbelschrijvers gebruiken andere namen, en elke naam zegt iets over het boek:
- de Schrift of de Schriften: wat geschreven en vastgelegd is; de Heere Jezus zegt dat de Schrift niet gebroken kan worden (Johannes 10:35)
- de heilige Schriften: geschriften die door God apart gezet zijn (Romeinen 1:2)
- de woorden Gods: de uitspraken van God, aan Israël toevertrouwd (Romeinen 3:2)
- de wet en de profeten: zo werd in de dagen van Jezus het geheel van de Schriften aangeduid (Mattheüs 5:17)
- de wet van Mozes, de profeten en de psalmen: zo noemt de Heere Jezus na Zijn opstanding de Schriften (Lukas 24:44); dit wordt doorgaans gelezen als de drie delen van de Joodse Bijbel, waarbij de Psalmen het derde deel, de Geschriften, aanvoeren
- het Oude Testament: Paulus spreekt over het lezen van het Oude Testament (2 Korinthe 3:14); het woord testament staat in de Latijnse vertaling voor het Griekse woord dat ook verbond betekent
Die drie delen zijn in de Joodse traditie bewaard gebleven. De Joodse naam voor de Hebreeuwse Bijbel, Tenach, is een afkorting van Thora (wet), Neviim (profeten) en Ketoeviem (geschriften). De naam Schrift legt de nadruk erop dat God Zijn Woord heeft laten opschrijven, zodat het blijft en later ook voor ons bestemd is. Paulus zegt dat wat vroeger geschreven is, tot onze lering geschreven is, 'opdat wij, door lijdzaamheid en vertroosting der Schriften, hoop hebben zouden' (Romeinen 15:4).
Waarom heet de Bijbel de Heilige Schrift en Gods Woord?
In kerk en huis heet de Bijbel vaak de Heilige Schrift of Gods Woord. Beide namen komen uit de Bijbel zelf. Heilig betekent: apart gezet, van God. De Schrift is heilig omdat zij van God komt en tot Hem leidt. Timotheüs groeide op in een huis waar zijn grootmoeder Loïs en zijn moeder Eunice gelovige vrouwen waren (2 Timotheüs 1:5). Paulus herinnert hem eraan 'dat gij van kinds af de heilige Schriften geweten hebt, die u wijs kunnen maken tot zaligheid' (2 Timotheüs 3:15). Dat is de bedoeling van de Bijbel: geen boek om alleen kennis op te doen, wel een boek dat de weg wijst naar Christus.
De naam Gods Woord zegt Wie er spreekt. In de Bijbel spreekt God Zelf, door mensen die Hij daartoe riep en door Zijn Geest dreef. De brief aan de Hebreeën zegt het zo: 'Want het Woord Gods is levend en krachtig, en scherpsnijdender dan enig tweesnijdend zwaard' (Hebreeën 4:12). Het is dus geen afgesloten verslag uit het verleden. Wie de Bijbel leest, wordt door God aangesproken. Hetzelfde vers zegt dat het Woord de gedachten en overleggingen van het hart oordeelt. U kunt de Bijbel online lezen in de Statenvertaling, of beginnen bij de uitleg voor wie de Bijbel nog niet kent.
Is de Bijbel één boek of een verzameling boeken?
Als de naam Bijbel de boeken betekent, is de Bijbel dan een losse bibliotheek van menselijke teksten? Het antwoord van de Schrift is: veel boeken, één Auteur en één middelpunt. De Heere Jezus liet dat zien aan de twee discipelen op weg naar Emmaüs. 'En begonnen hebbende van Mozes en van al de profeten, legde Hij hun uit, in al de Schriften, hetgeen van Hem geschreven was' (Lukas 24:27). Meer over dit gesprek leest u in de uitleg van Lukas 24.
Tegen de Joodse leiders zei Hij over dezelfde Schriften: 'die zijn het, die van Mij getuigen' (Johannes 5:39). Daarom hoort het meervoud bij de herkomst en het enkelvoud bij de inhoud. Er zijn vele boeken, geschreven in verschillende tijden en talen, maar zij vertellen samen één geschiedenis: van de schepping en de zondeval, via de beloften aan Abraham en David, naar de komst van Christus en Zijn wederkomst. Zo werden de boeken terecht het Boek.
Wat zeggen de belijdenisgeschriften?
De kerk van de Reformatie heeft vastgelegd waarom zij de Bijbel de Heilige Schrift noemt. In artikel 3 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis belijdt zij met 2 Petrus 1:21 dat het Woord van God niet door de wil van een mens is voortgebracht: heilige mannen Gods hebben gesproken, door de Heilige Geest gedreven. Daarna heeft God Zijn knechten, de profeten en apostelen, bevolen Zijn geopenbaard Woord op te schrijven. Juist daarom, zegt het artikel, noemt de kerk deze geschriften heilige en goddelijke Schriften. Artikel 4 vat de Heilige Schrift samen in twee boeken, het Oude en het Nieuwe Testament, en somt de canonieke boeken op.
De Heidelbergse Catechismus zegt dat het ware geloof niet alleen een stellig weten is, waardoor ik 'alles voor waarachtig houd, wat ons God in Zijn Woord heeft geopenbaard', maar ook een vast vertrouwen dat de Heilige Geest door het Evangelie in het hart werkt (Heidelbergse Catechismus, Zondag 7, vraag 21). Zo is de naam van het boek meer dan een woord uit de taalgeschiedenis. Wie de Bijbel opent, krijgt te maken met God, Die spreekt.
'Uw woord is een lamp voor mijn voet, en een licht voor mijn pad' (Psalm 119:105)