In de Bijbel komt het getal twaalf telkens terug bij het volk Israël: twaalf stenen in de borstlap van de hogepriester, twaalf broden op de tafel in het heiligdom, twaalf apostelen, twaalf poorten in het nieuwe Jeruzalem. Het begint bij de twaalf zonen van Jakob. Op deze pagina leest u wie die zonen waren, waarom Levi en Jozef een bijzondere plaats hebben, wat er van de stammen werd, en wat de Bijbel zegt over de zogenoemde verloren stammen. We blijven daarbij bij wat de Bijbel zelf vertelt.
Wat zijn de 12 stammen van Israël?
Jakob kreeg van God de naam Israël (Genesis 32:28). Zijn twaalf zonen werden de stamvaders van het volk dat naar hem genoemd werd. Genesis noemt hen per moeder (Genesis 35:23-26):
- Lea: Ruben, Simeon, Levi, Juda, Issaschar en Zebulon.
- Rachel: Jozef en Benjamin.
- Bilha, Rachels dienstmaagd: Dan en Nafthali.
- Zilpa, Lea's dienstmaagd: Gad en Aser.
Aan het eind van zijn leven riep Jakob zijn zonen bij zich en zegende hen. Daarna volgt: 'Al deze stammen van Israel zijn twaalf; en dit is het, wat hun vader tot hen sprak, als hij hen zegende' (Genesis 49:28). Uit twaalf broers groeide in Egypte een volk. Meer over hun vader leest u bij Jakob.
Wat betekenen de namen van de twaalf stammen?
Bij de geboorte van elke zoon geeft Genesis een korte verklaring van zijn naam (Genesis 29:32 tot 30:24 en 35:18). Zo vertellen de namen van de 12 stammen van Israël samen de geschiedenis van het gezin van Jakob:
- Ruben: ziet, een zoon; de HEERE had de verdrukking van Lea aangezien.
- Simeon: horen; de HEERE had gehoord dat zij gehaat was.
- Levi: aanhangen; nu zou haar man zich bij haar voegen.
- Juda: loven; ditmaal wilde Lea de HEERE loven.
- Dan: richten; God had Rachel recht gedaan.
- Nafthali: mijn worsteling; Rachel had met haar zuster geworsteld.
- Gad: geluk, of een bende; Lea zei bij zijn geboorte dat er een hoop kwam.
- Aser: gelukkig; de dochters zouden haar gelukkig noemen.
- Issaschar: loon; God had Lea haar loon gegeven.
- Zebulon: woning; haar man zou haar nu bijwonen.
- Jozef: Hij voege toe; Rachel vroeg om nog een zoon.
- Benjamin: zoon van de rechterhand; zijn stervende moeder noemde hem Ben-oni.
De namen laten zien hoeveel verdriet en jaloezie er in het gezin van Jakob was, tussen twee zusters die om de liefde van één man streden. Toch maakte God van juist deze familie Zijn volk. De geboorte van de meeste zonen leest u in de uitleg van Genesis 30.
Waarom zijn het er steeds twaalf, als Levi geen erfdeel kreeg?
Twee dingen maken de lijsten van stammen in de Bijbel soms verwarrend. Het eerste is Jozef. Vlak voor zijn sterven nam Jakob de twee zonen van Jozef als zijn eigen zonen aan: 'Efraim en Manasse zullen mijne zijn, als Ruben en Simeon' (Genesis 48:5). Zo kreeg Jozef, de zoon die zijn broers had gered, een dubbel deel; het eerstgeboorterecht van Ruben werd aan de kinderen van Jozef gegeven (1 Kronieken 5:1-2). Meer over hem leest u bij Jozef.
Het tweede is Levi. Die stam werd afgezonderd voor de dienst bij het heiligdom en kreeg geen eigen gebied. Tegen Aäron zei de HEERE: 'Ik ben uw deel en uw erfenis, in het midden van de kinderen Israels' (Numeri 18:20). De Levieten kregen wel steden om in te wonen, verspreid onder de andere stammen. Het boek Jozua telt het zo: 'Want de kinderen van Jozef waren twee stammen, Manasse en Efraim' (Jozua 14:4), en de Levieten kregen geen deel in het land. Bij de verdeling van het land zijn het daardoor ook twaalf, met Efraïm en Manasse in plaats van Jozef en zonder Levi.
Wat zei Jakob over zijn zonen?
De zegen van Jakob in Genesis 49 is geen gelijke verdeling van goede wensen. Ruben, de eerstgeborene, verloor zijn voorrang door zijn zonde (Genesis 49:3-4; vergelijk 35:22). Over Simeon en Levi sprak Jakob een hard woord om hun geweld in Sichem (Genesis 49:5-7). In de uitleg van Genesis 49 leest u het hele hoofdstuk.
Het zwaartepunt ligt bij Juda: 'De schepter zal van Juda niet wijken, noch de wetgever van tussen zijn voeten, totdat Silo komt' (Genesis 49:10). De christelijke kerk leest dit van oudsher als een belofte van de Messias. Uit Juda kwam koning David, en uit het huis van David werd Christus geboren. De brief aan de Hebreeën merkt op dat onze Heere uit Juda voortgekomen is (Hebreeën 7:14).
Zo laat Genesis 49 zien dat God Zijn belofte niet langs de weg van menselijke verdienste vervult. Juda had zelf ook zwaar gezondigd (Genesis 38), en toch koos God juist zijn stam.
Wat gebeurde er met de twaalf stammen?
Na de tijd van David en Salomo scheurde het koninkrijk. God liet Jerobeam door de profeet Ahia zeggen: 'Zie, Ik zal het koninkrijk van de hand van Salomo scheuren, en u tien stammen geven' (1 Koningen 11:31). Tien stammen vormden het noordelijke rijk Israël; Juda en Benjamin bleven bij het huis van David in Jeruzalem (1 Koningen 12:20-21).
Het noordelijke rijk week af van de HEERE. Na veel waarschuwingen door profeten als Elia, Amos en Hosea viel de hoofdstad: 'In het negende jaar van Hosea, nam de koning van Assyrie Samaria in, en voerde Israel weg in Assyrie' (2 Koningen 17:6). De Bijbel zegt daarbij dat er niets overbleef dan de stam van Juda (2 Koningen 17:18). Later werd ook Juda in ballingschap gevoerd, naar Babel, en keerde een deel van het volk terug.
Zijn er verloren stammen van Israël?
Over de tien stammen van het noordrijk bestaan veel verhalen: dat zij spoorloos verdwenen zijn, of dat bepaalde volken van nu van hen zouden afstammen. De Bijbel geeft daarvoor geen grond, en het past niet om daarover te speculeren. Wat de Bijbel wel laat zien, is dat de stammen niet zomaar uit beeld verdwenen. Al bij de scheuring trokken mensen uit alle stammen naar Jeruzalem om de HEERE te zoeken (2 Kronieken 11:16), en onder koning Hizkia kwamen er uit Aser, Manasse en Zebulon naar het pascha (2 Kronieken 30:11).
In het Nieuwe Testament ontmoeten we Anna, een profetes 'uit den stam van Aser' (Lukas 2:36), een van de noordelijke stammen. Paulus sprak voor koning Agrippa van onze twaalf geslachten, die God dag en nacht dienen (Handelingen 26:7), en Jakobus schreef zijn brief aan de twaalf stammen die in de verstrooiing zijn (Jakobus 1:1). Voor de apostelen bestond het volk nog altijd uit twaalf stammen.
In Openbaring 7 worden uit elk van twaalf stammen twaalfduizend verzegelden genoemd (Openbaring 7:4-8). Opvallend is dat Dan en Efraïm daar ontbreken en Levi en Jozef wel genoemd worden. Over de betekenis van dit getal en deze lijst lopen de uitleggingen uiteen.
Wat zeggen de belijdenisgeschriften?
De belijdenisgeschriften spreken niet apart over de twaalf stammen. Artikel 27 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis belijdt wel dat er één kerk is, die er geweest is van het begin van de wereld en er zal zijn tot het einde, omdat Christus een eeuwig Koning is, Die nooit zonder onderdanen kan zijn. Die kerk bestond onder het oude verbond in het volk van de twaalf stammen.
Jezus koos niet toevallig twaalf apostelen. Hij beloofde hun dat zij op twaalf tronen zouden zitten, oordelende de twaalf geslachten Israëls (Mattheüs 19:28). Hoe het nieuwe Jeruzalem beide samenbrengt, beschrijft Johannes: op de twaalf poorten staan de namen van de twaalf geslachten, en op de twaalf fundamenten de namen van de twaalf apostelen van het Lam (Openbaring 21:12-14). Hoeveel discipelen Jezus had en wie de twaalf waren, leest u bij de vraag hoeveel discipelen Jezus had.
'En zij had een groten en hogen muur, en had twaalf poorten, en in de poorten twaalf engelen, en namen daarop geschreven, welken zijn de namen der twaalf geslachten der kinderen Israels' (Openbaring 21:12)