De vraag of Jezus kon zondigen, lijkt op het eerste gezicht een puzzel voor theologen. Toch raakt zij het hart van het geloof. Als Hij niet kon zondigen, was Zijn verzoeking in de woestijn dan wel echt? En als Hij wel kon zondigen, hoe kan Hij dan God zijn? Het antwoord vraagt om twee dingen tegelijk vast te houden: dat Hij waarachtig God is, en dat Zijn strijd geen schijn was.
Was Jezus zonder zonde?
Het Nieuwe Testament is daarover eenstemmig. De brief aan de Hebreeën zegt dat Jezus 'in alle dingen, gelijk als wij, is verzocht geweest, doch zonder zonde' (Hebreeën 4:15). Petrus, die jarenlang met Hem optrok, schrijft: 'Die geen zonde gedaan heeft, en er is geen bedrog in Zijn mond gevonden' (1 Petrus 2:22). Johannes zegt eenvoudig dat er in Hem geen zonde is (1 Johannes 3:5). De uitleg van Hebreeën 4 laat zien hoe deze tekst Jezus als de Hogepriester tekent Die met ons meevoelt.
Jezus daagde Zijn tegenstanders er zelfs op uit: 'Wie van u overtuigt Mij van zonde?' (Johannes 8:46). Geen mens kan dat zonder grootspraak zeggen; Hij wel. Ook bij Zijn proces vond men geen schuld, en Pilatus verklaarde meer dan eens dat hij geen schuld in Hem vond (Johannes 18:38).
Deze zondeloosheid begon al bij Zijn geboorte. De engel noemde het kind dat Maria zou baren 'dat Heilige' (Lukas 1:35). Hij werd uit de Heilige Geest ontvangen en droeg daarom de erfzonde niet; meer daarover leest u bij de vraag over de maagdelijke geboorte.
Werd Jezus echt verzocht?
Ja. De evangeliën beschrijven hoe Jezus na Zijn doop door de Geest de woestijn in geleid werd om door de duivel verzocht te worden (Mattheüs 4:1). Veertig dagen vastte Hij, en toen Hij honger had, kwam de verzoeker met drie aanbiedingen. Het verhaal leest u bij de verzoeking in de woestijn.
Ook later bleef de strijd. In Gethsemane bad Hij in doodsangst: 'Vader, of Gij wildet dezen drinkbeker van Mij wegnemen, doch niet Mijn wil, maar de Uwe geschiede' (Lukas 22:42). Dat was geen toneelspel. Hij had een echt menselijk lichaam, een echte menselijke ziel, en Hij voelde honger, vermoeidheid en angst. Hebreeën zegt dat Hij gehoorzaamheid geleerd heeft uit wat Hij geleden heeft (Hebreeën 5:8).
Wel is er een verschil met ons. Bij ons komt verzoeking vaak van binnenuit, uit een begeerte die al op het kwade gericht is (Jakobus 1:14). Bij Jezus kwam de verzoeking van buiten; in Hem was geen zondige neiging die meetrok. Daardoor was de strijd niet lichter. Wie nooit toegeeft, voelt de volle kracht van de verzoeking tot het einde, terwijl wie toegeeft, de druk nooit tot het uiterste heeft doorstaan.
Kon Jezus zondigen of niet?
Hier komt de eigenlijke vraag. In de theologie gebruikt men twee Latijnse uitdrukkingen: posse non peccare, in staat zijn om niet te zondigen, en non posse peccare, niet in staat zijn om te zondigen. De vraag is welke op Jezus van toepassing is.
- Hij kon zondigen, maar deed het niet. Sommige christenen menen dat Zijn verzoeking alleen echt was als zondigen werkelijk mogelijk was. Zij wijzen op Hebreeën 4:15: in alle dingen verzocht, gelijk als wij.
- Hij kon niet zondigen. De klassieke reformatorische lijn zegt dat Jezus één Persoon is, de eeuwige Zoon van God, Die ook waarachtig mens werd. Als die Persoon zou zondigen, zou God zondigen, en dat is onmogelijk: 'want God kan niet verzocht worden met het kwade' (Jakobus 1:13).
De klassieke reformatorische theologie houdt het tweede vast, omdat de menselijke natuur van Christus nooit los van Zijn Persoon bestond. Dat maakt de verzoeking niet onecht. Een sterke brug kan echt belast worden door een zware vracht, ook als vaststaat dat zij niet zal bezwijken. Zo werd Jezus echt aangevallen, terwijl van tevoren vaststond dat Hij zou overwinnen. Dat Hij ware God is, leest u verder bij de vraag is Jezus God.
Waarom moest Jezus zonder zonde zijn?
Een zondaar kan niet voor andere zondaars betalen; hij heeft zelf een schuld. Daarom moest de Middelaar volkomen rechtvaardig zijn. Paulus vat het samen: 'Want Dien, Die geen zonde gekend heeft, heeft Hij zonde voor ons gemaakt, opdat wij zouden worden rechtvaardigheid Gods in Hem' (2 Korinthe 5:21). Zijn zondeloosheid is dus geen bijzaak, maar de voorwaarde voor ons behoud.
Wat zeggen de belijdenisgeschriften?
In Zondag 6 van de Heidelbergse Catechismus staat waarom de Middelaar een waarachtig en rechtvaardig mens moest zijn: 'Omdat de gerechtigheid Gods eiste, dat de menselijke natuur, die gezondigd had, voor de zonde betaalde, en een mens, zelf een zondaar zijnde, niet kon voor anderen betalen' (Heidelbergse Catechismus, Zondag 6, vraag 16).
Zondag 14 belijdt dat de eeuwige Zoon van God de ware menselijke natuur heeft aangenomen, 'Zijn broederen in alles gelijk, uitgenomen de zonde' (Heidelbergse Catechismus, Zondag 14, vraag 35). Vraag 36 voegt eraan toe dat Hij met Zijn onschuld en volkomen heiligheid onze zonde voor Gods aangezicht bedekt; daarom noemt Hebreeën Hem de Hogepriester Die heilig en onbesmet is en van de zondaren afgescheiden (Hebreeën 7:26). Artikel 18 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis zegt hetzelfde: Christus nam een ware menselijke natuur aan met al haar zwakheden, uitgenomen de zonde, met lichaam en ziel, om beide zalig te maken.
Wat betekent dit voor wie verzocht wordt?
Omdat Jezus echt verzocht werd, weet Hij wat strijd is. Hebreeën noemt Hem daarom een barmhartig Hogepriester (Hebreeën 2:17). Wie zelf tegen een zonde vecht en zich schaamt over hoe vaak hij valt, mag weten dat Christus niet op een afstand toekijkt. Hij weet hoe zwaar het is, en Hij heeft overwonnen waar wij bezweken. U mag met uw strijd en uw falen bij Hem komen; Zijn overwinning en Zijn gerechtigheid gelden voor wie op Hem vertrouwt.
'Want in hetgeen Hij Zelf, verzocht zijnde, geleden heeft, kan Hij dengenen, die verzocht worden, te hulp komen' (Hebreeën 2:18)