In een land met kerken, moskeeën, synagogen en tempels klinkt het al snel hooghartig om te zeggen dat er maar één weg naar God is. Veel mensen denken dat alle religies uiteindelijk op hetzelfde uitkomen. Toch hebben christenen deze gedachte niet later bedacht: zij komt uit de mond van Jezus Zelf. Op deze pagina leest u wat de Bijbel zegt, waarom er geen andere weg is, hoe het zit met andere religies en voor wie deze weg openstaat.
Is Jezus de enige weg naar God volgens de Bijbel?
De bekendste tekst sprak Jezus in de nacht voordat Hij gekruisigd werd. Hij had Zijn discipelen gezegd dat Hij heenging om hun een plaats te bereiden in het huis van Zijn Vader (Johannes 14:2). Thomas vroeg hoe zij dan de weg konden weten (Johannes 14:5). Jezus antwoordde: 'Ik ben de Weg, en de Waarheid, en het Leven. Niemand komt tot den Vader, dan door Mij' (Johannes 14:6). Hij wijst de weg niet aan zoals een leraar dat doet; Hij is Zelf de weg. Meer over dit hoofdstuk leest u in de uitleg van Johannes 14.
De apostelen zeiden hetzelfde. Petrus en Johannes moesten zich verantwoorden voor de Joodse raad, nadat een kreupele man genezen was door de Naam van Jezus Christus (Handelingen 4:10). Petrus zei toen: 'En de zaligheid is in geen Anderen; want er is ook onder den hemel geen andere Naam, Die onder de mensen gegeven is, door Welken wij moeten zalig worden' (Handelingen 4:12).
Paulus schrijft aan Timotheüs: 'Want er is een God, er is ook een Middelaar Gods en der mensen, de Mens Christus Jezus' (1 Timotheüs 2:5). Eén God en één Middelaar. Het derde hoofdstuk van Johannes eindigt met dezelfde ernst: 'Die in den Zoon gelooft, die heeft het eeuwige leven; maar die den Zoon ongehoorzaam is, die zal het leven niet zien' (Johannes 3:36).
Waarom is er geen andere weg naar God?
Het antwoord ligt in wat er tussen God en mensen in staat: de zonde. Paulus schrijft dat allen gezondigd hebben en de heerlijkheid van God missen (Romeinen 3:23). Dat geldt voor religieuze mensen evengoed als voor onverschillige. Geen mens kan die schuld zelf wegdoen, hoe toegewijd hij ook leeft.
God is heilig en rechtvaardig; Hij laat de zonde niet ongestraft. Daarom is er een Middelaar nodig Die waarachtig mens is, om in de plaats van zondaars te betalen, en waarachtig God, om die last te kunnen dragen. Zo'n Middelaar is er maar één. Hij heeft Zichzelf gegeven tot een rantsoen (1 Timotheüs 2:6). Waarom dat offer nodig was, leest u uitgebreider bij de vraag waarom Jezus moest sterven.
Paulus trekt er een scherpe conclusie uit: 'want indien de rechtvaardigheid door de wet is, zo is dan Christus tevergeefs gestorven' (Galaten 2:21). Als er een andere weg was, door goed leven, rituelen of een andere religie, dan had de Zoon van God niet hoeven sterven. Het kruis zelf zegt dat er geen tweede weg is.
Leiden alle wegen naar God?
Een bekend beeld zegt dat de religies verschillende paden zijn die naar dezelfde bergtop lopen. Dat klinkt bescheiden en verdraagzaam. Toch doet het de religies zelf geen recht, want zij spreken elkaar op de kern tegen. De islam eert Jezus als profeet, maar ontkent dat Hij Gods Zoon is en aan het kruis stierf (Koran, soera 4:157 en 4:171); meer daarover leest u bij het verschil tussen islam en christendom. Het jodendom leest dezelfde profeten als christenen, maar wacht nog op de Messias (zie het verschil tussen jodendom en christendom). In het boeddhisme staat geen persoonlijke Schepper centraal. Wie zegt dat zij allemaal gelijk hebben, zegt eigenlijk dat geen van hen gelijk heeft in wat zij zelf het belangrijkste vinden.
Jezus sprak Zelf over twee wegen: een brede weg die naar het verderf leidt, en een nauwe weg die tot het leven leidt (Mattheüs 7:13-14). Dat is iets anders dan een berg met vele paden.
Daarmee is niet gezegd dat mensen van een ander geloof niets van God weten. God laat Zich kennen in Zijn schepping (Romeinen 1:20). Paulus zag in Athene dat de stad vol afgoden was (Handelingen 17:16), maar knoopte toch aan bij een altaar voor de onbekende God (Handelingen 17:23). Toch bleef hij daar niet staan: God verkondigt nu alle mensen dat zij zich bekeren (Handelingen 17:30).
Zijn alle religies gelijk? Drie antwoorden
In gesprekken over deze vraag komen drie antwoorden steeds terug:
- Pluralisme: alle grote religies zijn gelijkwaardige wegen naar dezelfde God of hetzelfde heil. Jezus is dan één weg naast andere.
- Inclusivisme: het heil komt alleen door Christus, maar mensen kunnen door Hem behouden worden zonder Hem bewust te kennen. Zo laat het Tweede Vaticaans Concilie van de Rooms-Katholieke Kerk (Lumen Gentium, 16) die mogelijkheid open voor wie buiten eigen schuld het evangelie niet kent en God oprecht zoekt.
- Exclusivisme: het heil is alleen in Christus en wordt ontvangen door het geloof in Hem.
Het pluralisme is met de Bijbel niet te verenigen: het laat Johannes 14:6 het tegendeel zeggen van wat er staat. Het inclusivisme houdt Christus vast als de enige Verlosser en wil eerlijk zijn tegenover wie nooit van Hem hoorde. Toch verbindt de Schrift de zaligheid aan het geloof in Hem en het aanroepen van Zijn Naam: 'Hoe zullen zij dan Hem aanroepen, in Welken zij niet geloofd hebben?' (Romeinen 10:14). Daarom houden de reformatorische kerken vast aan de derde positie, in de lijn van de apostelen (Handelingen 4:12) en van de kerk door de eeuwen heen. Wat er dan te zeggen is over wie nooit van Jezus hoorde, is een eigen vraag; die leest u bij mensen die nooit van Jezus hoorden.
Is het niet hooghartig om dit te zeggen?
Wie zegt dat Jezus de enige weg is, beweert daarmee niet dat christenen beter zijn dan anderen. Paulus noemde zichzelf de voornaamste van de zondaren die Christus kwam zalig maken (1 Timotheüs 1:15). Een christen wijst daarom niet naar zichzelf, maar naar Christus.
Het evangelie staat juist voor iedereen open. Het vraagt geen prestatie en geen afkomst. Via de profeet Jesaja roept God alle einden der aarde om zich naar Hem toe te wenden en behouden te worden (Jesaja 45:22). En Jezus belooft: 'die tot Mij komt, zal Ik geenszins uitwerpen' (Johannes 6:37). Wie Hem zoekt, hoeft niet eerst een beter mens te worden; u mag komen zoals u bent.
Wie gelooft dat Jezus de enige weg is, spreekt daarom met respect over mensen van een ander geloof. Petrus vraagt christenen altijd bereid te zijn tot verantwoording van de hoop die in hen is, met zachtmoedigheid en vreze (1 Petrus 3:15). Juist wie de weg kent, heeft reden om er vriendelijk en eerlijk over te spreken.
Denkt u bij deze vraag aan een kind, een ouder of een vriend die anders gelooft of al overleden is? Het oordeel over een bepaald mens is aan God alleen. Voor wie leeft, mag u bidden, en u mag met liefde over Christus blijven spreken. Spreek er gerust over met uw predikant of ouderling.
Wat zeggen de belijdenisgeschriften?
De Schrift gaat voor; de belijdenis vat samen wat de kerk daarin gelezen heeft. In Zondag 11 van de Heidelbergse Catechismus wordt gevraagd waarom de Zoon van God Jezus, dat is Zaligmaker, genoemd wordt. Het antwoord luidt: 'Omdat Hij ons zalig maakt en van al onze zonden verlost; en daarom, dat bij niemand anders enige zaligheid te zoeken of te vinden is' (Heidelbergse Catechismus, Zondag 11, vraag 29).
De volgende vraag gaat over mensen die wel de naam van Jezus dragen, maar hun heil ook bij de heiligen, bij zichzelf of ergens anders zoeken. Volgens de Catechismus verloochenen zij met de daad de enige Zaligmaker, hoe zij ook van Hem roemen. De reden: 'of Jezus moet geen volkomen Zaligmaker zijn, of die dezen Zaligmaker met een waar geloof aannemen, moeten alles in Hem hebben, wat tot hun zaligheid van node is' (Heidelbergse Catechismus, Zondag 11, vraag 30). De vraag naar de enige weg raakt dus ook de christenheid zelf: wie iets aan Christus toevoegt, doet Hem tekort.
Artikel 22 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis zegt hetzelfde in andere woorden. De Heilige Geest werkt een waar geloof dat Jezus Christus met al Zijn verdiensten omhelst en buiten Hem niets meer zoekt. Wie zou zeggen dat Christus niet genoeg is en dat er naast Hem nog iets anders nodig is, maakt van Hem een halve Zaligmaker; het artikel noemt dat een zeer ongepaste godslastering.
Dat is geen koude leer. Omdat er maar één Zaligmaker is, hoeft niemand een tweede te zoeken. Hij nodigt Zelf uit:
'Komt herwaarts tot Mij, allen die vermoeid en belast zijt, en Ik zal u rust geven' (Mattheüs 11:28)