Wie gelooft dat Christus de enige weg tot God is, komt vroeg of laat bij deze vraag uit. Wat gebeurt er met de mensen die eeuwen geleden in een ver land leefden, of die vandaag opgroeien waar geen kerk en geen Bijbel is? En wat betekent het voor een grootvader of buurman die het evangelie nooit echt gehoord heeft? Hieronder leest u wat de Schrift zegt, waar christenen verschillen en waar u rust vindt.
Wat gebeurt er met mensen die nooit van Jezus gehoord hebben?
De Bijbel begint het antwoord bij een feit dat vaak vergeten wordt: niemand leeft zonder enige kennis van God. Paulus schrijft dat God Zich in de schepping laat kennen: 'Want Zijn onzienlijke dingen worden, van de schepping der wereld aan, uit de schepselen verstaan en doorzien, beide Zijn eeuwige kracht en Goddelijkheid, opdat zij niet te verontschuldigen zouden zijn' (Romeinen 1:20). In Lystre zei hij tegen heidenen dat God Zichzelf niet onbetuigd gelaten heeft: Hij gaf hun regen en vruchtbare tijden (Handelingen 14:17).
In de theologie heet dit de algemene openbaring. Zij laat zien dat er een God is en dat de mens Hem eer en dank verschuldigd is. Volgens Paulus ligt het probleem daarom niet in een gebrek aan licht. De mensen kenden God, en toch hebben zij Hem niet als God verheerlijkt of gedankt (Romeinen 1:21). De uitleg van Romeinen 1 laat zien hoe Paulus zo de hele mensheid onder de zonde brengt (Romeinen 3:23).
De algemene openbaring is een getuigenis, geen weg tot behoud. Over de vergeving van zonden en over een Middelaar zwijgt de schepping. Daarvoor is het evangelie van Jezus Christus nodig.
Oordeelt God rechtvaardig over wie het evangelie nooit hoorde?
Is het eerlijk dat iemand verloren gaat om een Naam die hij nooit gehoord heeft? De Bijbel stelt het anders. Een mens wordt geoordeeld om zijn zonden, en niet om wat hij nooit kon weten. Wie zonder wet gezondigd heeft, zal ook zonder wet verloren gaan (Romeinen 2:12).
Ook wie de Bijbel nooit opensloeg, heeft een maatstaf: heidenen die de wet niet hebben, tonen 'het werk der wet geschreven in hun harten, hun geweten medegetuigende' (Romeinen 2:15). Hun geweten klaagt hen aan of verontschuldigt hen, tot op de dag waarop God de verborgen dingen van de mensen zal oordelen door Jezus Christus (Romeinen 2:16). Niemand leeft het licht dat hij heeft volkomen na. Bovendien hebben alle mensen in Adam gezondigd (Romeinen 5:12). Daarin ligt de schuld.
Tegelijk leert de Schrift dat Gods oordeel niet voor iedereen even zwaar is. De Heere Jezus zegt dat de dienstknecht die de wil van zijn heer kende en niet deed, met vele slagen geslagen wordt, en wie die wil niet kende, met weinige (Lukas 12:47-48). God trekt niemand voor (Romeinen 2:11). Toen het oordeel over Sodom naderde, vroeg Abraham al of de Rechter van de hele aarde geen recht zou doen (Genesis 18:25). De hele Bijbel antwoordt daarop met ja.
Kan iemand zalig worden die nooit van Jezus hoorde?
De Bijbel kent één weg van behoud. Petrus zegt het voor de Joodse Raad: 'er is ook onder den hemel geen andere Naam, Die onder de mensen gegeven is, door Welken wij moeten zalig worden' (Handelingen 4:12). Jezus Zelf zegt dat niemand tot de Vader komt dan door Hem (Johannes 14:6).
Dat behoud komt tot de mens door het geloof, en dat geloof ontstaat door het horen van het evangelie. Paulus vraagt: 'En hoe zullen zij in Hem geloven, van Welken zij niet gehoord hebben? En hoe zullen zij horen, zonder die hun predikt?' (Romeinen 10:14). Even verder concludeert hij: 'Zo is dan het geloof uit het gehoor, en het gehoor door het Woord Gods' (Romeinen 10:17).
En de gelovigen van het Oude Testament, die leefden voordat Jezus geboren werd? Zij werden op dezelfde manier behouden: door het geloof in de beloofde Verlosser. Al in het paradijs gaf God de belofte van het Zaad van de vrouw (Genesis 3:15), en Abraham verlangde de dag van Christus te zien (Johannes 8:56). Zij kenden de Naam Jezus nog niet, maar wel de belofte die in Hem vervuld werd.
Waarom is zending dan zo dringend?
Daarom zond de Heere Jezus Zijn discipelen uit naar alle volken (Mattheüs 28:19). In Athene zei Paulus: 'God dan, de tijden der onwetendheid overzien hebbende, verkondigt nu allen mensen alom, dat zij zich bekeren' (Handelingen 17:30). Nu Christus gekomen is, gaat de roepstem uit naar alle mensen.
Zending is Gods eigen weg om mensen te redden. Daarom bidden christenen voor wie Christus nog niet kent, geven zij voor de zending en vertellen zij wat zij zelf ontvangen hebben. Meer daarover leest u bij wat de Bijbel zegt over zending.
Waar christenen verschillen
Alle bijbelgetrouwe christenen geloven dat Christus de enige Verlosser is en dat God rechtvaardig oordeelt. Hoe Zijn werk iemand bereikt die het evangelie nooit hoorde, daarover lopen de antwoorden uiteen.
- Behoud door het gehoorde evangelie: wie zalig wordt, wordt dat door het geloof in Christus, en dat geloof komt uit het gehoor (Romeinen 10:14-17). Dit is de lijn van de Reformatie en ook van veel evangelische kerken.
- Behoud door Christus zonder Hem te kennen (inclusivisme): Zijn genade kan ook werken in iemand die Hem buiten eigen schuld niet kent en God oprecht zoekt. De Rooms-Katholieke Kerk leert dit uitdrukkelijk sinds het Tweede Vaticaans Concilie (Lumen gentium, 1964, nr. 16); onder evangelischen verdedigde Clark Pinnock het (A Wideness in God's Mercy, 1992). Aanhangers wijzen op de hoofdman Cornelius (Handelingen 10:35).
- Een kans na de dood: wie in dit leven het evangelie niet hoorde, krijgt het na de dood te horen. Aanhangers lezen dit in 1 Petrus 3:19 en 4:6.
- Alverzoening (universalisme): uiteindelijk worden alle mensen behouden. De kerk heeft deze leer afgewezen (Nederlandse Geloofsbelijdenis, artikel 37), omdat de Bijbel spreekt van een eeuwig onderscheid (Mattheüs 25:46).
De reformatorische kerken houden met de Drie Formulieren vast aan de eerste lijn. Tegen het inclusivisme brengen zij in dat God Petrus juist naar Cornelius stuurde, om woorden te spreken door welke hij en zijn huis zalig zouden worden (Handelingen 11:14). Tegen een kans na de dood wijzen zij erop dat het de mensen gezet is eenmaal te sterven, en daarna het oordeel (Hebreeën 9:27).
Wat zeggen de belijdenisgeschriften?
De Nederlandse Geloofsbelijdenis noemt in artikel 2 twee middelen waardoor wij God kennen: de schepping, die als een schoon boek voor onze ogen is, en Zijn heilig en goddelijk Woord. Met een beroep op Romeinen 1:20 zegt het artikel dat de schepping genoeg is om de mensen te overtuigen en hun elke verontschuldiging te ontnemen.
Volgens de Dordtse Leerregels zou God, omdat alle mensen in Adam gezondigd hebben, niemand onrecht doen als Hij hen allen in hun zonde liet (hoofdstuk I, artikel 1). In Zijn goedheid zendt Hij verkondigers van het evangelie, tot wie Hij wil en wanneer Hij wil, opdat mensen tot geloof komen (hoofdstuk I, artikel 3, met een beroep op Romeinen 10:14-15). Het evangelie bij een volk is dus genade en geen recht.
In Zondag 7 van de Heidelbergse Catechismus (vraag 20) staat de vraag of alle mensen door Christus zalig worden, zoals zij door Adam verdoemd werden. Het antwoord luidt: 'alleen diegenen, die Hem door een waar geloof worden ingelijfd en al Zijn weldaden aannemen' (Heidelbergse Catechismus, Zondag 7, vraag 20). Vraag 65 voegt eraan toe dat de Heilige Geest dat geloof werkt door de verkondiging van het evangelie.
Als u denkt aan iemand die het evangelie nooit hoorde
U denkt wellicht aan een grootouder die nooit naar de kerk ging, of aan een vriend die stierf zonder dat u ooit met hem over het geloof sprak. Over kinderen die jong sterven leest u apart bij of baby's die sterven naar de hemel gaan.
Het oordeel over een bepaald mens geeft de Bijbel u niet in handen. U weet niet wat iemand ooit van Christus gehoord heeft, en wat er in de laatste dagen of uren van zijn leven in zijn hart omging. 'De verborgene dingen zijn voor den HEERE, onzen God; maar de geopenbaarde zijn voor ons en voor onze kinderen' (Deuteronomium 29:29). Geopenbaard is dat er behoud is in Christus en dat de HEERE rechtvaardig is in al Zijn wegen en goedertieren in al Zijn werken (Psalm 145:17). U hoeft over uw overleden vader, moeder of vriend geen uitspraak te doen. Uw verdriet mag u bij Hem brengen. Knaagt het dat u zelf nooit over Christus begon? Ook dat mag u eerlijk bij de Heere neerleggen. Bij Hem is vergeving (Psalm 130:4), en het behoud van een mens ligt in Zijn hand.
Wie nu leeft, kan nog horen en nog vertellen. U kunt bidden voor wie dichtbij woont en Christus nog niet kent; bij wat de Bijbel zegt over ongelovigen vindt u teksten die daarbij helpen. Blijft deze vraag u bezighouden, praat er dan over met uw predikant, ouderling of een vertrouwd gemeentelid. Wilt u liever eerst anoniem uw verhaal kwijt, dan kunt u De Luisterlijn dag en nacht bellen via 088 0767 000.
'zou de Rechter der ganse aarde geen recht doen?' (Genesis 18:25)