Het woord toorn klinkt voor veel mensen ouderwets of zelfs ongemakkelijk. Past boosheid wel bij een God Die liefde is? Toch spreekt de Bijbel van Genesis tot Openbaring over Gods toorn, vaak juist waar ook Zijn genade groot is. Hieronder leest u wat de Schrift onder de toorn van God verstaat, waarin die verschilt van menselijke woede, hoe toorn en liefde samengaan en hoe Christus Zijn volk van de toorn verlost.
Wat bedoelt de Bijbel met de toorn van God?
Gods toorn is Zijn heilige en rechtvaardige afkeer van het kwaad. God is heilig, en daarom kan Hij de zonde niet goedkeuren of laten passeren alsof er niets gebeurd is. Paulus opent zijn uitleg van het evangelie aan de Romeinen zo: 'Want de toorn Gods wordt geopenbaard van den hemel over alle goddeloosheid, en ongerechtigheid der mensen' (Romeinen 1:18).
Opvallend is dat Paulus hier in de tegenwoordige tijd spreekt. De toorn van God hoort bij de laatste dag, en toch wordt hij nu al zichtbaar. Driemaal staat er in hetzelfde hoofdstuk dat God de mensen heeft overgegeven aan de begeerten van hun eigen hart en aan een verkeerde zin (Romeinen 1:24, 26 en 28). Wie zich van God afkeert, krijgt zijn zin, en juist dat is een oordeel. De uitleg van Romeinen 1 laat zien hoe Paulus die gedachte opbouwt.
Daarnaast spreekt de Bijbel over de toorn die nog komt. Paulus noemt een dag van toorn, waarop het rechtvaardig oordeel van God openbaar wordt (Romeinen 2:5). Over wie de Zoon afwijst, staat er: 'die den Zoon ongehoorzaam is, die zal het leven niet zien, maar de toorn Gods blijft op hem' (Johannes 3:36). Het woord blijft zegt veel. De toorn rust al op de mens buiten Christus. Paulus erkent dat ook de gelovigen in Efeze van nature kinderen des toorns waren, gelijk de anderen (Efeze 2:3).
Is God boos zoals een mens boos is?
Is God boos? De Bijbel aarzelt niet om dat te zeggen: 'God is een rechtvaardige Rechter, en een God, Die te allen dage toornt' (Psalm 7:12). Toch is Zijn toorn van een andere orde dan de woede die wij kennen. Menselijke boosheid is vaak gekwetste trots, ongeduld of wraakzucht. Ze ontvlamt snel, maakt blind en doet onrecht. Jakobus waarschuwt daarom: 'Want de toorn des mans werkt Gods gerechtigheid niet' (Jakobus 1:20).
Gods toorn kent die gebreken niet. Die toorn is nooit grillig, nooit onbeheerst en nooit onrechtvaardig. Hij richt zich op het kwaad zelf en is altijd in overeenstemming met wat de zonde werkelijk verdient. Daarom is Gods toorn ook geen tegenstelling van Zijn goedheid. Een rechter die onverschillig blijft bij onrecht, is geen goede rechter. Dat God toornt, betekent dat Hij het kwaad ernstig neemt en de mensen die erdoor getroffen worden niet vergeet.
Daarbij is Hij lankmoedig. Toen de HEERE voor Mozes voorbijging, riep Hij Zijn Naam uit: barmhartig, genadig en lankmoedig, en tegelijk Iemand Die de schuldige geenszins onschuldig houdt (Exodus 34:6-7). Beide horen bij Hem. Gods geduld is dus geen onverschilligheid. Het geeft tijd, omdat de goedertierenheid Gods tot bekering leidt (Romeinen 2:4).
Hoe gaan Gods toorn en Gods liefde samen?
Veel mensen zetten Gods toorn en Gods liefde tegenover elkaar, alsof het ene het andere uitsluit. De Bijbel doet dat niet. In Psalm 103 bezingt David de HEERE als barmhartig en genadig, en hij voegt eraan toe: 'Hij zal niet altoos twisten, noch eeuwiglijk den toorn behouden' (Psalm 103:9). Uit het verband blijkt over wie hij spreekt. De HEERE ontfermt Zich over degenen die Hem vrezen, zoals een vader zich ontfermt over zijn kinderen (Psalm 103:13). Voor Zijn volk heeft de toorn niet het laatste woord.
Gods liefde maakt Zijn toorn juist begrijpelijk. De zonde is in de eerste plaats gedaan tegen God Zelf, tegen Zijn heilige majesteit. En omdat God Zijn schepping liefheeft, haat Hij ook wat haar verwoest. Omdat Hij rechtvaardig is, vergeeft Hij de zonde niet zonder dat aan Zijn recht voldaan wordt. Bij bijbelteksten over Gods rechtvaardigheid vindt u meer teksten daarover.
Het grootste bewijs dat toorn en liefde samengaan, is het kruis. God bevestigt Zijn liefde jegens ons doordat Christus voor ons gestorven is, toen wij nog zondaars waren (Romeinen 5:8). Johannes schrijft dat God Zijn Zoon gezonden heeft tot een verzoening voor onze zonden (1 Johannes 4:10). Verzoening veronderstelt dat er iets te verzoenen was: de toorn van de heilige God over onze schuld. Hoe Gods eigenschappen samenhangen, leest u ook bij wie God is volgens de Bijbel.
Hoe verlost Christus van de toorn van God?
Hier ligt het hart van het evangelie. Wat wij verdiend hebben, droeg Christus in onze plaats. Jesaja profeteerde al dat de straf die ons de vrede aanbrengt, op Hem was (Jesaja 53:5). Aan het kruis onderging Hij de toorn van God over de zonde van allen die in Hem geloven. Waarom dat nodig was, leest u uitgebreider bij waarom Jezus moest sterven.
Paulus trekt daaruit een vaste conclusie: 'Veel meer dan, zijnde nu gerechtvaardigd door Zijn bloed, zullen wij door Hem behouden worden van den toorn' (Romeinen 5:9). Wie door het geloof in Christus gerechtvaardigd is, hoeft de toorn van God niet meer te vrezen. Die zekerheid rust op Gods eigen bedoeling: Hij heeft Zijn gemeente gesteld tot verkrijging der zaligheid door de Heere Jezus Christus, en dus niet tot toorn (1 Thessalonicenzen 5:9). De gemeente in Thessalonika verwachtte daarom de Zoon uit de hemel, 'Jezus, Die ons verlost van den toekomenden toorn' (1 Thessalonicenzen 1:10).
Zo wordt de vraag naar Gods toorn ook een vraag naar uw schuilplaats. Buiten Christus blijft de toorn op de mens (Johannes 3:36). Voor wie in Christus Jezus is, is er geen verdoemenis meer (Romeinen 8:1). De Bijbel spreekt daar ernstig over. Johannes de Doper waarschuwde al voor de toorn die komt (Lukas 3:7). Die ernst is een roepstem en een uitnodiging om tot Christus te vluchten. Wie hierover tobt, mag met die vraag tot de Heere gaan en er ook met een predikant of ouderling over spreken.
Is de God van het Oude Testament strenger dan Jezus?
Sommigen denken dat de toorn vooral bij het Oude Testament hoort en de liefde bij het Nieuwe. In de tweede eeuw leerde Marcion zelfs dat de strenge Schepper en Rechter van het Oude Testament een andere God was dan de Vader van Jezus Christus. De kerk heeft die leer afgewezen, en Tertullianus weerlegde haar uitvoerig in zijn werk Tegen Marcion.
De Bijbel zelf laat geen ruimte voor zo'n tegenstelling. Het Oude Testament is vol van Gods barmhartigheid. Jona klaagde juist dat hij wist dat God genadig en barmhartig is, lankmoedig en groot van goedertierenheid (Jona 4:2). Het Nieuwe Testament spreekt even ernstig over toorn. Van de Heere Jezus lezen wij dat Hij de omstanders met toorn aanzag, bedroefd over de verharding van hun hart (Markus 3:5). Openbaring spreekt zelfs van de toorn des Lams (Openbaring 6:16). Dezelfde Christus Die Zich als Lam liet slachten, zal eens oordelen. Het is één God, Vader, Zoon en Heilige Geest, Die in beide testamenten heilig en genadig is.
Wat zeggen de belijdenisgeschriften?
De kerk heeft deze leer kort samengevat in Zondag 4 van de Heidelbergse Catechismus. Op de vraag of God de ongehoorzaamheid van de mens ongestraft wil laten, luidt het antwoord dat Hij dat geenszins wil: 'Hij vertoornt Zich schrikkelijk beide over de aangeborene en werkelijke zonden' (Heidelbergse Catechismus, Zondag 4, vraag 10). Vraag 11 noemt zelf het bezwaar of God dan niet ook barmhartig is. Het antwoord is dat Hij barmhartig is en ook rechtvaardig, en dat Zijn gerechtigheid daarom de straf op de zonde eist.
In Zondag 15 belijdt de kerk dat Christus aan lichaam en ziel, Zijn hele leven door en vooral aan het einde, 'den toorn Gods tegen de zonde des gansen menselijken geslachts gedragen heeft' (Heidelbergse Catechismus, Zondag 15, vraag 37). Zondag 6 voegt eraan toe dat Hij daarom ook waarachtig God moest zijn: alleen zo kon Hij de last van die toorn dragen (vraag 17).
Artikel 20 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis brengt beide kanten samen. God, Die volkomen barmhartig en rechtvaardig is, zond Zijn Zoon om voor de zonde te voldoen. Zo toonde Hij Zijn rechtvaardigheid aan Zijn Zoon, toen Hij onze zonden op Hem legde (2 Korinthe 5:21), en goot Hij Zijn goedheid en barmhartigheid uit over ons, die schuldig waren en de verdoemenis verdiend hadden.
'Barmhartig en genadig is de HEERE, lankmoedig en groot van goedertierenheid' (Psalm 103:8)