Alles heeft zijn tijd: weinig bijbelwoorden worden zo vaak gelezen bij een afscheid, op een rouwkaart of bij een nieuwe levensfase. Ze komen uit Prediker 3, waar een lange rij tegenstellingen het hele mensenleven omvat, van geboren worden tot sterven. Wie de woorden in hun verband leest, ziet dat ze minder over berusting gaan dan over de God in Wiens hand alle tijden liggen.
Waar staat alles heeft zijn tijd in de Bijbel?
De woorden openen Prediker 3. De Statenvertaling zegt het iets plechtiger dan de spreektaal: 'Alles heeft een bestemden tijd, en alle voornemen onder den hemel heeft zijn tijd' (Prediker 3:1). Een bestemde tijd is een tijd die vastgesteld is. Daarna volgen veertien tegenstellingen. De eerste is: 'Er is een tijd om geboren te worden, en een tijd om te sterven' (Prediker 3:2).
Enkele van die tegenstellingen op een rij (Prediker 3:2-8):
- een tijd om te planten, en een tijd om het geplante uit te roeien
- een tijd om af te breken, en een tijd om te bouwen
- een tijd om te wenen, en een tijd om te lachen
- een tijd om te zwijgen, en een tijd om te spreken
- een tijd van oorlog, en een tijd van vrede
De kanttekeningen bij de Statenvertaling verklaren de bestemde tijd zo: alle zaken van deze wereld zijn veranderlijk en wisselen elkaar af; God alleen regeert ze, en geen mens kan ze vervroegen of verhaasten. Vers voor vers komt het hoofdstuk aan bod in de uitleg van Prediker 3.
Wat betekent een tijd om te wenen en een tijd om te lachen?
De tegenstellingen omvatten samen het hele leven. Er is vreugde en verdriet, opbouw en afbraak, nabijheid en afstand. De Prediker zegt het zo: 'Een tijd om te wenen, en een tijd om te lachen; een tijd om te kermen, en een tijd om op te springen' (Prediker 3:4). Het punt is dat de mens die tijden niet zelf kiest. Ze komen over hem, en hij kan ze niet vasthouden of wegduwen.
Dat betekent niet dat alles wat gebeurt goed is. Er staat ook een tijd om te haten en een tijd van oorlog. De Prediker beschrijft hoe het leven in een gebroken wereld gaat; hij schrijft niet voor dat u moet haten of oorlog moet voeren. Wie Prediker 3 leest als een oproep om alles maar te aanvaarden, mist de vraag die direct volgt: wat heeft de mens aan al zijn moeite (Prediker 3:9)? Hetzelfde eerlijke kijken naar het leven onder de zon vindt u in het eerste hoofdstuk; zie de vraag over niets nieuws onder de zon.
Wat betekent ieder ding schoon op zijn tijd?
Na de rij tegenstellingen komt een van de diepste verzen van het boek: 'Hij heeft ieder ding schoon gemaakt op zijn tijd; ook heeft Hij de eeuw in hun hart gelegd, zonder dat een mens het werk, dat God gemaakt heeft, kan uitvinden, van het begin tot het einde toe' (Prediker 3:11).
God heeft alles op de juiste tijd laten gebeuren, ook als de mens dat niet ziet. De eeuw in hun hart verklaren de kanttekeningen op twee manieren: als een natuurlijke drang om de tijden en hun loop te onderzoeken, of als een verlangen naar wat eeuwig is. In beide gevallen leeft de mens met een verlangen dat verder reikt dan zijn eigen dagen, terwijl hij Gods werk niet kan overzien. Dat is de spanning van Prediker: de mens weet dat er meer is dan de tijd, en kan het niet zelf vinden.
Wat zegt Prediker 3 over Gods tijd?
In de Psalmen klinkt dezelfde gedachte als vertrouwen. David bidt in nood: 'Mijn tijden zijn in Uw hand' (Psalm 31:16). Dat is geen berusting in het lot. Het is overgave aan een Persoon: mijn tijden liggen bij de God Die ik ken, en toeval of vijanden hebben het laatste woord niet.
De Bijbel spreekt ook over Gods tijd in de geschiedenis van het heil. Paulus schrijft: 'Maar wanneer de volheid des tijds gekomen is, heeft God Zijn Zoon uitgezonden, geworden uit een vrouw, geworden onder de wet' (Galaten 4:4). God had een tijd bestemd voor de komst van Christus, en die tijd kwam. Wie Prediker 3 leest in het licht van het Evangelie, mag weten dat ook zijn eigen tijden in die hand liggen.
Wat zeggen de belijdenisgeschriften?
De Heidelbergse Catechismus belijdt in Zondag 10 van de Heidelbergse Catechismus dat gezondheid en krankheid, rijkdom en armoede, ons uit Gods vaderlijke hand toekomen en niet bij toeval (vraag 27). Daarom leert vraag 28: 'Dat wij in allen tegenspoed geduldig, in voorspoed dankbaar zijn mogen' (Heidelbergse Catechismus, Zondag 10, vraag 28). Dat is de houding die Prediker 3 vraagt: de tijden ontvangen uit Gods hand.
Artikel 13 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis noemt het een onuitsprekelijke troost dat er niets bij toeval gebeurt, maar alles door de beschikking van onze hemelse Vader. Hij waakt over ons, zodat geen haar van ons hoofd valt zonder Zijn wil.
Als deze vraag u persoonlijk raakt
Staan deze woorden op een rouwkaart die u ontving, of koos u ze zelf voor iemand die u liefhad? Voor velen is dat troostend: ook dit afscheid valt niet buiten Gods hand. Voor anderen is het moeilijk, omdat de tijd om te sterven veel te vroeg kwam. De Bijbel vraagt niet van u dat u dat mooi vindt. Prediker noemt ook een tijd om te wenen en een tijd om te kermen. Bij het graf van Lazarus staat het korte vers: 'Jezus weende' (Johannes 11:35). Verdriet is geen gebrek aan geloof.
De Heere is dichtbij in zo'n tijd: 'De HEERE is nabij de gebrokenen van harte, en Hij behoudt de verslagenen van geest' (Psalm 34:19). U hoeft het ook niet alleen te dragen. Praat met uw predikant, een ouderling of iemand uit de gemeente die u vertrouwt. Op de pagina over rouw vindt u meer bijbelteksten en woorden voor deze tijd, en bij bijbelteksten voor een rouwkaart andere teksten voor een afscheid. Wordt het verdriet zo zwaar dat u niet meer verder wilt leven, bel dan uw huisarts of 113 Zelfmoordpreventie via 0800-0113 (gratis, dag en nacht); in België 1813.
'En God zal alle tranen van hun ogen afwissen; en de dood zal niet meer zijn' (Openbaring 21:4)