Uit de bijbelse wereld
Hysop
zelfstandig naamwoord
In het kort
Hysop is een plant, een klein struikgewas. In de Statenvertaling gebruikte men een bundeltje hysop om bloed of water te sprengen: bij het eerste pascha, bij de reiniging van melaatsen en onreinen, en zo werd het een beeld van reiniging van de zonde.
In hedendaags Nederlands: kruid, struikje, kwastje om te sprenkelen
Wat betekent hysop?
Het Woordenboek der Nederlandsche Taal noemt hysop een heester uit de familie van de lipbloemigen, met de wetenschappelijke naam Hyssopus officinalis, en zegt dat de Israëlieten hysop onder meer voor reinigingen gebruikten. Het woord komt via het Grieks hyssopos van het Hebreeuwse ezob. Welke plant er in de Bijbel precies bedoeld is, is niet zeker. De kanttekening bij 1 Koningen 4:33 noemt verschillende meningen, zoals wilde marjolein, bonenkruid, rozemarijn en muurkruid, en besluit dat het onzeker is wat de ouden ermee bedoelden. Volgens het WNT betekende hysop in het zuiden van de Nederlanden ook een wijwaterkwast, met verwijzing naar het bundeltje hysop van Exodus 12:22.
Hysop in de Statenvertaling
12 keer, in 12 verzen en 7 bijbelboeken.
Hysop staat 12 keer in de Statenvertaling, in 12 verzen en 7 bijbelboeken. De eerste keer is in de paasnacht in Egypte. Mozes gebiedt: 'Neemt dan een bundelken hysop, en doopt het in het bloed' (Exodus 12:22), en daarmee moest het bloed van het lam aan de bovendorpel en de deurposten gestreken worden.
In de wet komt hysop terug bij de reiniging van een melaatse en van een besmet huis (Leviticus 14), samen met cederhout en scharlaken. In Numeri 19 werd hysop met de rode vaars verbrand, en met een bundeltje hysop sprengde een rein man het reinigingswater op wie een dode had aangeraakt. David grijpt op die wetten terug wanneer hij na zijn zonde bidt: 'Ontzondig mij met hysop, en ik zal rein zijn' (Psalm 51:9). De kanttekening verstaat dat van de besprenging met het bloed van de Messias, dat door deze plechtigheden werd afgebeeld.
Hysop was ook een gewone plant. Van Salomo wordt gezegd dat hij sprak over de bomen, van de ceder op de Libanon tot op 'den hysop, die aan den wand uitwast' (1 Koningen 4:33). In het Nieuwe Testament staat hysop twee keer: bij het kruis, waar men Christus een spons met edik aanreikte die met hysop omlegd was (Johannes 19:29), en in Hebreeën 9:19, waar Mozes bij de sluiting van het verbond het boek en het volk besprengt met bloed, water, purperen wol en hysop.
Verzen met hysop
“Neemt dan een bundelken hysop, en doopt het in het bloed, dat in een bekken zal wezen; en strijkt aan den bovendorpel, en aan de beide zijposten van dat bloed, hetwelk in het bekken zijn zal; doch u aangaande, niemand zal uitgaan uit de deur van zijn huis, tot aan den morgen.”
Met een bundeltje hysop streken de Israëlieten het bloed van het paaslam aan de deurposten. Achter dat bloed waren zij veilig in de nacht dat de verderver rondging.
“Ontzondig mij met hysop, en ik zal rein zijn; was mij, en ik zal witter zijn dan sneeuw.”
In zijn boetpsalm vraagt David om reiniging met hysop. Hij weet dat geen gewoon wassen helpt: alleen God kan hem witter maken dan sneeuw.
“Daar stond dan een vat vol ediks, en zij vulden een spons met edik, en omlegden ze met hysop, en brachten ze aan Zijn mond.”
Aan het kruis brengt men een spons met edik, met hysop omlegd, aan de mond van Christus. Wat bij het eerste pascha diende, staat nu bij het sterven van het ware Paaslam.
“Want als al de geboden, naar de wet van Mozes, tot al het volk uitgesproken waren, nam hij het bloed der kalveren en bokken, met water, en purperen wol, en hysop, besprengde beide het boek zelf, en al het volk,”
De brief aan de Hebreeën beschrijft de inwijding van het oude verbond met bloed en hysop. Zo wijst hij erop dat er zonder bloedstorting geen vergeving geschiedt.
Bijbelteksten uit de Statenvertaling.
Wat de kanttekeningen zeggen
Bij 1 Koningen 4:33
hysop,. Het Hebreeuwse woord ezob hebben de Griekse overzetters hyssopus overgezet, ewlk woord de apostel behoudt, Heb 9:19, hoewel enigen hetzelve houden voor wilde majolein, anderen voor bonenkruid, of hofkumme, anderen voor rozemarijn of parietaria; dat is, muurkruid, glaskruid, mos. Zodat hetonzeker is wat het bij de ouden voor een kruid geweest is. Zie Exo 12:22.
De vertalers zijn eerlijk over wat zij niet weten. De Griekse vertalers gaven het Hebreeuwse ezob weer met hyssopus, maar men dacht ook aan wilde marjolein, bonenkruid, rozemarijn of muurkruid. Welk kruid het bij de ouden was, noemen zij onzeker.
Bij Psalm 51:9
hysop. Dat is, door de besprenging met het bloed van den Messias, afgebeeld door de ceremoniën, waarvan te zien is. Lev 14:4-7 ; Num 19:6 , Num 19:9 , zie de aantekening aldaar; en van hysop; 1Ki 4:33 .
David noemt de hysop, maar de kanttekening wijst verder: de reiniging die hij zoekt, komt door de besprenging met het bloed van de Messias. Die werd afgebeeld in de reinigingswetten van Leviticus en Numeri.
Uit de Kanttekeningen bij de Statenvertaling (1637).
Uit de grondtekst
אֵזוֹב ezob (Hebreeuws, H231)
Het Hebreeuwse ezob is volgens het Strong's-lexicon hysop, een plant die voor genezing en in de eredienst gebruikt werd; het woord zelf is waarschijnlijk van vreemde herkomst. Welke soort het precies is, laten ook de kanttekeningen open.
Onder meer in Exodus 12:22 en 1 Koningen 4:33. Woordstudie bij H231 (na inloggen).
ὕσσωπος hussopos (Grieks, G5301)
Het Griekse hussopos, dat het lexicon van buitenlandse herkomst noemt, is de plant hysop. Het staat in het Nieuwe Testament alleen bij het kruis in Johannes en bij de verbondssluiting in Hebreeën.
Onder meer in Johannes 19:29 en Hebreeën 9:19. Woordstudie bij G5301 (na inloggen).
Verwante woorden
- pascha: Het feest waarbij hysop voor het eerst gebruikt werd, om het bloed aan de deurposten te strijken.
- sprengen: Met hysop werden bloed en water gesprengd, dat is: met druppels verspreid.
- ontzondigen: Van zonde reinigen; Davids bede in Psalm 51:9 met hysop.
- edik: Zure wijn; met hysop omlegd werd die Christus aan het kruis aangereikt.
- melaatsheid: Bij de reiniging van een genezen melaatse werd hysop gebruikt (Leviticus 14).
Bronnen
- Woordenboek der Nederlandsche Taal (Instituut voor de Nederlandse Taal), artikel M027031. De betekenis staat hierboven in eigen woorden.
- Kanttekeningen bij de Statenvertaling (1637), bij Exodus 12:22, Psalm 51:9, 1 Koningen 4:33, Johannes 19:29 en Hebreeën 9:19
- Strong's-lexicon: H231 en G5301
- Telling en verzen: de Statenvertaling zoals die op BijbelAssistent staat.