Verouderd woord
Edik
zelfstandig naamwoord
In het kort
Edik is het oude woord voor azijn: wijn of sterke drank die zuur geworden is. In de Statenvertaling staat het in de wet van de nazireeër, in Spreuken en vooral bij het lijden van Christus, Die aan het kruis edik te drinken kreeg.
In hedendaags Nederlands: azijn, zure wijn, zuur geworden drank
Wat betekent edik?
Het Woordenboek der Nederlandsche Taal omschrijft edik met één woord: azijn. Het noemt ook de vorm eek, en zegt dat het woord teruggaat op het Latijnse acetum. Uit de voorbeelden in het WNT blijkt dat edik vroeger gewoon in de keuken gebruikt werd, en ook om iemand die flauwgevallen was weer bij te brengen. Het WNT tekent erbij aan dat het woord in 1916, toen het artikel verscheen, nog gebruikt werd in verband met het lijden van Christus, en haalt daarbij Mattheüs 27:48 aan. De Statenvertaling kent naast edik ook het woord azijn: in Ruth 2:14 mag Ruth van Boaz haar bete in de azijn dopen.
Edik in de Statenvertaling
10 keer, in 10 verzen en 7 bijbelboeken.
Edik staat 10 keer in de Statenvertaling, in 10 verzen verdeeld over 7 bijbelboeken. In het Oude Testament staat het in de wet van de nazireeër: wie zich voor de HEERE afzonderde, mocht geen wijnedik of edik van sterke drank drinken, en niets eten of drinken wat van de wijnstok kwam. Spreuken gebruikt edik als beeld van iets wat pijn doet: 'Gelijk edik den tanden, en gelijk rook den ogen' is de luie voor wie hem uitzendt (Spreuken 10:26). Wie liederen zingt bij een treurig hart, is als edik op salpeter; volgens de kanttekening lost de edik het salpeter op.
In Psalm 69:22 klaagt David: 'in mijn dorst hebben zij mij edik te drinken gegeven'. Johannes schrijft dat de Heere Jezus aan het kruis zei: 'Mij dorst', en dat 'opdat de Schrift zou vervuld worden' (Johannes 19:28). Alle vier de evangeliën vertellen dat Hem edik werd aangeboden. Volgens Mattheüs gaven de krijgsknechten Hem eerst edik met gal gemengd, en toen Hij het geproefd had, wilde Hij het niet drinken. Later vulde iemand een spons met edik, stak die op een rietstok en gaf Hem te drinken.
Lukas vertelt dat ook de krijgsknechten met edik kwamen om Hem te bespotten. Johannes beschrijft hoe er een vat vol edik stond; zij vulden een spons met edik, 'en omlegden ze met hysop'; volgens de kanttekening kan dat ook betekenen dat zij de spons om een hysopsteel legden. Zo brachten zij haar aan Zijn mond. 'Toen Jezus dan den edik genomen had, zeide Hij: Het is volbracht!' (Johannes 19:30). Daarna boog Hij het hoofd en gaf de geest. Zo is het eenvoudige woord edik verbonden met de laatste ogenblikken van Zijn lijden.
Verzen met edik
“Van wijn en sterken drank zal hij zich afzonderen; wijnedik, en edik van sterken drank zal hij niet drinken, noch enige vochtigheid van druiven zal hij drinken, noch verse of gedroogde druiven eten.”
De nazireeër moet zich onthouden van alles wat van de wijnstok komt, ook van wijnedik en edik van sterke drank. Edik is hier zuur geworden wijn of drank.
“Ja, zij hebben mij gal tot mijn spijs gegeven; en in mijn dorst hebben zij mij edik te drinken gegeven.”
David klaagt dat zijn vijanden hem gal tot spijs en edik tot drank gaven. De kanttekening noemt gal iets wat bovenmate bitter en zeer schadelijk is.
“Gaven zij Hem te drinken edik met gal gemengd; en als Hij dien gesmaakt had, wilde Hij niet drinken.”
Op Golgotha bieden de krijgsknechten de Heere Jezus edik met gal gemengd aan. Hij proeft het, maar wil het niet drinken.
“Toen Jezus dan den edik genomen had, zeide Hij: Het is volbracht! En het hoofd buigende, gaf den geest.”
De Heere Jezus neemt de edik aan en zegt: Het is volbracht. Daarna buigt Hij het hoofd en geeft de geest. Johannes zegt in vers 28 dat de Heere 'Mij dorst' zei opdat de Schrift vervuld zou worden; denk aan Psalm 69:22.
Bijbelteksten uit de Statenvertaling.
Wat de kanttekeningen zeggen
Bij Mattheüs 27:34
edik met gal gemengd;. Marcus 14:23, zegt, wijn met mirre gemengd, welken drank men degenen die veroordeeld waren, plachten te geven om hunne smart te vergeten, bij welken de soldaten edik en gal gedaan hebben, om hun moedwil ook hierin aan Hem te betonen.
De vertalers vergelijken Mattheüs met Markus, die spreekt van wijn met mirre. Zo'n drank gaf men aan veroordeelden om hun smart te vergeten. Volgens de kanttekening deden de soldaten daar edik en gal bij, om ook hierin hun moedwil aan Christus te tonen.
Bij Mattheüs 27:48
stak ze op een rietstok,. Grieks, zette deze om een rietstok. Dit deed hij omdat Christus gezegd had: Mij dorst, gelijk Joh 19:28 , getuigt.
Waarom iemand de spons met edik op een rietstok naar Christus bracht, verklaart de kanttekening met Johannes 19:28: de Heere had gezegd dat Hij dorst had. De edik was een antwoord op Zijn dorst.
Uit de Kanttekeningen bij de Statenvertaling (1637).
Uit de grondtekst
חֹמֶץ chomets (Hebreeuws, H2558)
Het Hebreeuwse chomets betekent volgens het Strong's-lexicon azijn. Het staat bij de nazireeër, in de klacht van Psalm 69 en in de twee spreuken over de luie en over het lied bij een treurig hart.
Onder meer in Numeri 6:3, Psalm 69:22, Spreuken 10:26 en Spreuken 25:20. Woordstudie bij H2558 (na inloggen).
ὄξος oxos (Grieks, G3690)
Het Griekse oxos betekent volgens het lexicon azijn, dat is zure wijn, en hoort bij het woord voor scherp of zuur. Het staat in de evangeliën bij de spons met edik die de Heere Jezus aan het kruis werd aangereikt.
Onder meer in Mattheüs 27:48, Markus 15:36, Lukas 23:36 en Johannes 19:29. Woordstudie bij G3690 (na inloggen).
Verwante woorden
- azijn: Het woord dat de Statenvertaling in Ruth 2:14 gebruikt, waar Ruth haar bete in de azijn doopt.
- wijnedik: Edik van wijn; in Numeri 6:3 genoemd naast edik van sterke drank.
- gal: In Psalm 69:22 gal als spijs naast edik als drank; in Mattheüs 27:34 krijgt de Heere edik met gal gemengd te drinken.
- hysop: Zij vulden een spons met edik 'en omlegden ze met hysop' (Johannes 19:29); volgens de kanttekening werd de spons mogelijk om een hysopsteel gelegd.
- alsem: Een ander bitter beeld uit de profeten, vaak samen met gal genoemd.
Bronnen
- Woordenboek der Nederlandsche Taal (Instituut voor de Nederlandse Taal), artikel M015555. De betekenis staat hierboven in eigen woorden.
- Kanttekeningen bij de Statenvertaling (1637), bij Psalm 69:22, Spreuken 25:20, Mattheüs 27:34 en Mattheüs 27:48
- Strong's-lexicon: H2558 en G3690
- Telling en verzen: de Statenvertaling zoals die op BijbelAssistent staat.