1
En-Dor voor Manasse
Bij de verdeling van het land krijgt Manasse En-Dor, bij de steden in Issaschar en Aser, maar de Kanaänieten blijven er wonen.
Endor in de Bijbel
Endor (Hebreeuws En-Dor) begint met en, bron; het tweede deel wordt soms verklaard als woonplaats of kring, maar dat is onzeker. Jozua 17:11 schrijft En-Dor, 1 Samuël 28:7 en Psalm 83:11 Endor.
Endor was een plaats aan de noordkant van de heuvel More, tegenover het gebergte Gilboa. Saul zocht er in de nacht vóór zijn laatste slag een vrouw op die een waarzeggende geest had (1 Samuël 28:7). Psalm 83 noemt Endor als plaats waar Israëls vijanden verdelgd werden.
Ook bekend als: En-Dor, Indur, Ein Dor
Ligging
Endor lag in het noorden van het land, aan de noordkant van de heuvel More, tussen die heuvel en de Tabor. Het lag waarschijnlijk binnen het gebied van Issaschar; Jozua 17:11 noemt het bij de steden die Manasse in Issaschar en Aser kreeg. Aan de zuidkant van dezelfde heuvel lag Sunem, en aan de overkant van het dal het gebergte Gilboa. Saul moest de vlakte over, niet ver van het kamp van de Filistijnen te Sunem.
Vandaag
Endor wordt meestal gezocht bij het vroegere dorp Indur, aan de noordkant van de heuvel More in het noorden van Israël. Die gelijkstelling is waarschijnlijk, omdat de oude naam er bewaard lijkt; welke heuvel of ruïne de bijbelse plaats is, staat niet vast. In de buurt ligt nu de kibboets Ein Dor, die de oude naam draagt.
Geschiedenis
Endor wordt voor het eerst genoemd bij de verdeling van het land. Manasse kreeg in Issaschar en Aser enkele steden, waaronder "de inwoners te En-Dor en haar onderhorige plaatsen" (Jozua 17:11). De kinderen van Manasse konden de Kanaänieten daar echter niet verdrijven (Jozua 17:12).
De bekendste geschiedenis speelt zich af aan het einde van Sauls regering. De Filistijnen lagen te Sunem, Israël op de Gilboa (1 Samuël 28:4). Saul had de waarzeggers en duivelskunstenaars uit het land weggedaan (1 Samuël 28:3). Toen hij van de HEERE geen antwoord kreeg, zei hij tot zijn knechten dat zij een vrouw moesten zoeken die een waarzeggende geest had. Zij antwoordden: "Zie, te Endor is een vrouw, die een waarzeggenden geest heeft" (1 Samuël 28:7). Saul vermomde zich en ging des nachts met twee mannen naar haar toe (1 Samuël 28:8).
De vrouw was eerst bang, omdat Saul zelf zulke praktijken verboden had. Toen zij Samuël zag, riep zij luid en herkende zij Saul (1 Samuël 28:9-12). Daarop volgden harde woorden: de HEERE was van Saul geweken, het koninkrijk was aan David gegeven, en "morgen zult gij en uw zonen bij mij zijn" (1 Samuël 28:19). Saul viel ter aarde. De vrouw en zijn knechten haalden hem over te eten, en nog in dezelfde nacht gingen zij weg (1 Samuël 28:20-25). De volgende dag sneuvelde hij op de Gilboa.
Psalm 83 bidt God de vijanden te doen als Midian, als Sisera, als Jabin aan de beek Kison, en vervolgt: "Die verdelgd zijn te Endor" (Psalm 83:10-11). Richteren 4 en 5 noemen Endor niet, maar de plaats lag niet ver van de Tabor en de Kison.
Betekenis in de Bijbel
In de Bijbel is Endor de plaats waar Saul aan het einde van zijn weg kwam. Hij zocht daar wat de wet uitdrukkelijk verbood: de HEERE was het een gruwel als iemand een waarzeggende geest vroeg of de doden raadpleegde (Deuteronomium 18:10-12; vergelijk Leviticus 19:31 en 20:6). De kroniekschrijver noemt het een van de redenen van zijn dood: Saul stierf ook omdat hij de waarzegster gevraagd had, "En den HEERE niet gezocht had" (1 Kronieken 10:13-14). Jesaja stelde later dezelfde vraag aan de orde: "zal men voor de levenden de doden vragen" (Jesaja 8:19).
Tegelijk staat Endor in Psalm 83 in een heel ander licht, als plaats van Gods overwinning op de vijanden van Zijn volk (Psalm 83:10-11). Uitleggers betrekken die woorden meestal op de nederlaag van Sisera en Jabin; anderen denken aan de strijd van Gideon tegen Midian, die ook bij de heuvel More plaatsvond (Richteren 7:1). De psalm gebruikt het als grond voor het gebed dat God opnieuw zo zal doen.
Sleutelgebeurtenissen in Endor
2
Saul zoekt een vrouw te Endor
Omdat Saul van de HEERE geen antwoord krijgt, laat hij een vrouw met een waarzeggende geest zoeken. Vermomd gaat hij des nachts naar Endor.
3
Het woord over Saul en zijn zonen
Saul hoort dat de HEERE van hem geweken is, dat het koninkrijk aan David gegeven is en dat hij met zijn zonen de volgende dag zal sterven.
4
Saul verlaat Endor in de nacht
Saul valt krachteloos ter aarde. Na lang aandringen eet hij, en nog in dezelfde nacht vertrekt hij naar het leger.
Theologische betekenis
Endor laat zien waar het eindigt als iemand de HEERE niet meer zoekt, maar wel antwoord wil. Saul vroeg de HEERE, maar kreeg geen antwoord, noch door dromen, noch door de urim, noch door de profeten (1 Samuël 28:6). In plaats van zich te verootmoedigen, zocht hij een weg die God verboden had. Wat hij te horen kreeg, was geen uitkomst maar het oordeel dat al vaststond (1 Samuël 28:17-18).
Of Samuël werkelijk verscheen, wordt verschillend uitgelegd. Sommigen menen dat God het toeliet en Samuël zelf liet spreken, wat de schrik van de vrouw zou verklaren. In de reformatorische traditie is vaak gezegd dat het een begoocheling van de satan was in de gedaante van Samuël; zo zeggen de kanttekeningen bij de Statenvertaling bij 1 Samuël 28:12 en 28:14 dat het een boze geest was en dat Saul Samuël zelf niet zag. Anderen denken aan bedrog van de vrouw. De Schrift legt de nadruk elders: God spreekt door Zijn Woord, en het raadplegen van de doden is zonde. Daarom zegt Jesaja: "Tot de wet en tot de getuigenis" (Jesaja 8:20).
Belangrijke bijbelteksten
De volgende bijbelgedeelten helpen u om de rol van Endor in de Schrift beter te begrijpen.
Veelgestelde vragen over Endor
Waar lag Endor?
Endor lag in het noorden van het land, aan de noordkant van de heuvel More, tussen die heuvel en de Tabor. Het lag waarschijnlijk in het gebied van Issaschar en werd aan Manasse toegewezen (Jozua 17:11). De bijbelse plaats wordt meestal gezocht bij het vroegere dorp Indur, waar de oude naam bewaard leek. Die identificatie is waarschijnlijk, maar de precieze ruïne staat niet vast.
Wie was de heks van Endor?
De Bijbel noemt haar niet bij naam. De Statenvertaling spreekt van "een vrouw, die een waarzeggenden geest heeft" (1 Samuël 28:7); de naam heks van Endor is later ontstaan. Saul zocht haar op in de nacht vóór de slag op de Gilboa, omdat hij van de HEERE geen antwoord meer kreeg. Eerst vreesde zij dat de onbekende bezoeker haar een strik spande, omdat Saul de waarzegsters uit het land had uitgeroeid (1 Samuël 28:9); pas later herkende zij Saul (1 Samuël 28:12).
Verscheen Samuël werkelijk in Endor?
Daarover verschillen de uitleggers. Sommigen menen dat God Samuël werkelijk liet verschijnen; de tekst zegt steeds dat Samuël sprak, de vrouw schrok zelf, en zijn woord kwam uit. Anderen, onder wie veel reformatorische uitleggers, zien er een begoocheling van de satan in de gedaante van Samuël in; zo lezen ook de kanttekeningen bij de Statenvertaling het (bij 1 Samuël 28:12 en 28:14). Een derde opvatting denkt aan bedrog van de vrouw. Wel is duidelijk dat de Schrift het raadplegen veroordeelt (1 Kronieken 10:13).
Wat betekent de naam Endor?
De naam begint met het Hebreeuwse woord voor bron. Het tweede deel, dor, wordt soms verklaard als woonplaats of kring, maar die betekenis is niet zeker. In Jozua 17:11 schrijft de Statenvertaling En-Dor, in 1 Samuël 28:7 en Psalm 83:11 Endor. Het gaat om dezelfde plaats in het noorden, bij de heuvel More.
Waar staat Endor in de Bijbel?
Endor staat drie keer in de Statenvertaling. Jozua 17:11 noemt En-Dor bij de steden die Manasse kreeg. In 1 Samuël 28:7 zoekt Saul er een vrouw met een waarzeggende geest op; het hele hoofdstuk speelt zich af in die ene nacht. Psalm 83:11 spreekt van vijanden die verdelgd zijn te Endor. 1 Kronieken 10:13 verwijst naar de gebeurtenis zonder de plaatsnaam.
Wat zegt Psalm 83 over Endor?
Asaf bidt God over de vijanden van Israël: "Doe hun als Midian, als Sisera, als Jabin aan de beek Kison; Die verdelgd zijn te Endor" (Psalm 83:10-11). De psalm verbindt Endor dus met een vroegere nederlaag van Israëls vijanden. Meestal denkt men aan de slag van Barak en Debora tegen Sisera, bij de Tabor en de Kison (Richteren 4). Anderen betrekken het op Midian, dat hetzelfde vers noemt. Richteren zelf noemt Endor niet.
Bestaat Endor nog?
Als bijbelse plaats bestaat Endor niet meer. Zij wordt meestal gezocht bij het vroegere dorp Indur, aan de noordkant van de heuvel More, waar de oude naam bewaard lijkt. Welke heuvel of ruïne de plaats uit Jozua en 1 Samuël is, staat niet vast. In de buurt ligt nu de kibboets Ein Dor, die de oude naam draagt; die kibboets is een moderne nederzetting en niet de bijbelse plaats zelf.
Gerelateerde plaatsen
Berg Gilboa
De bergrug heet nog altijd Gilboa en ligt in het noorden van Israël; de identificatie is zeker
Sunem
De identificatie is algemeen aanvaard: Sunem is het huidige dorp Sulam, ook Solem gespeld, in het noorden van Israël, aan de voet van de heuvel die nu Givat HaMore heet
Jizreël
Jizreël is met zekerheid gelijkgesteld met Tel Jizreël (Arabisch Zer’in) in het noorden van Israël, bij de kibboets Jizreël
Berg Tabor
De berg bestaat nog en de identificatie is zeker: het is de Har Tavor in het noorden van Israël, in het Arabisch Djebel et-Toer
Beek Kison
De identificatie is zeker: de Kison is de huidige Nahr el-Muqatta in het noorden van Israël, Nachal Kisjon in het Hebreeuws
Bijbelse personen verbonden aan Endor
Bijbelhoofdstukken die zich in Endor afspelen
Leer meer over Endor met AI BijbelAssistent
Wilt u dieper ingaan op de geschiedenis, de bijbelteksten of de theologische betekenis van Endor? Onze AI-assistent helpt u verder.
Verdiep u verder
Alle bijbelse plaatsen
Terug naar het overzicht van bijbelse plaatsen.
Bijbelse personen
Ontdek wie er leefden in Endor.
Bijbelse tijdlijn
Plaats Endor in de bijbelse geschiedenis.
Lees de Bijbel
Lees de bijbelgedeelten over Endor.
Bijbeluitleg
Uitleg bij bijbelgedeelten over Endor.
Bijbel onderwerpen
Verken thema's die verbonden zijn met Endor.