1
Israël legert zich op Gilboa
De Filistijnen liggen te Sunem, Saul met Israël op de Gilboa. Saul vreest, en de HEERE antwoordt hem niet.
Berg Gilboa in de Bijbel
Gilboa (Hebreeuws גִּלְבֹּעַ). De betekenis van de naam is onzeker. De Statenvertaling spreekt van het gebergte Gilboa en, in Davids klaaglied, van de bergen van Gilboa (1 Samuël 31:1, 2 Samuël 1:21).
De Gilboa is een bergrug aan de zuidoostkant van de vlakte van Jizreël. Daar sneuvelden Saul en drie van zijn zonen, onder wie Jonathan, tegen de Filistijnen (1 Samuël 31:1-6). In zijn klaaglied wenste David dat er geen dauw of regen meer op de bergen van Gilboa zou zijn (2 Samuël 1:21).
Ook bekend als: Gilboa, Gebergte Gilboa, Bergen van Gilboa
Ligging
Het gebergte Gilboa ligt aan de zuidoostkant van de vlakte van Jizreël. Aan de noordwestelijke uitloper lag de stad Jizreël. Ten noorden van de berg loopt een dal naar het oosten, naar Beth-San en het Jordaandal. Aan de overkant van dat dal ligt de heuvel More, met Sunem aan de zuidkant en Endor aan de noordkant. De hoogste toppen komen ongeveer 500 meter boven de zeespiegel.
Vandaag
De bergrug heet nog altijd Gilboa en ligt in het noorden van Israël; de identificatie is zeker. Aan de noordwestelijke voet liggen Tel Jizreël en een bron die meestal gelijkgesteld wordt met de fontein van Harod uit Richteren 7:1. Waar op de berg Saul precies sneuvelde, is niet bekend.
Geschiedenis
De Gilboa komt in de Bijbel pas voor aan het einde van het leven van Saul. De Filistijnen verzamelden hun legers en legerden zich te Sunem, aan de overkant van het dal; Saul vergaderde gans Israël, "en zij legerden zich op Gilboa" (1 Samuël 28:4). Toen Saul het leger van de Filistijnen zag, vreesde hij, en de HEERE antwoordde hem niet. In die nacht ging hij naar een vrouw te Endor (1 Samuël 28:5-8). Volgens 1 Samuël 29:1 lag Israël bij de fontein die bij Jizreël is, aan de voet van de bergrug.
Daarop kwam de slag. "De mannen Israels vloden voor het aangezicht der Filistijnen, en vielen verslagen op het gebergte Gilboa" (1 Samuël 31:1). Jonathan, Abinadab en Malchisua werden gedood. Saul werd door de boogschutters getroffen, vroeg zijn wapendrager hem te doorsteken en viel, toen die weigerde, in het zwaard (1 Samuël 31:2-6). De volgende dag vonden de Filistijnen Saul en zijn zonen op de Gilboa. Zij hingen zijn lichaam aan de muur van Beth-San, vanwaar de mannen van Jabes in Gilead het in de nacht weghaalden (1 Samuël 31:8-13).
In 2 Samuël 1:6-10 vertelt een Amalekiet aan David dat hij bij geval op het gebergte van Gilboa kwam en Saul op diens verzoek gedood heeft. De Bijbel laat dat bericht naast 1 Samuël 31:4 staan. 1 Kronieken 10:1-8 vertelt de slag opnieuw, en 2 Samuël 21:12 noemt de dag waarop de Filistijnen Saul sloegen op Gilboa.
Vermoedelijk speelde de ligging mee: de Filistijnen kwamen vanuit Afek (1 Samuël 29:1) naar de open vlakte, waar wagens konden rijden. 1 Samuël 31:3 noemt de boogschutters; de Amalekiet spreekt ook van wagens en ritmeesters (2 Samuël 1:6).
Betekenis in de Bijbel
De Gilboa markeert het einde van het koningschap van Saul en de overgang naar David. In de nacht te Endor kreeg Saul te horen dat de HEERE het koninkrijk aan David had gegeven en dat hij en zijn zonen de volgende dag bij hem zouden zijn (1 Samuël 28:17-19). Op de Gilboa ging dat in vervulling. De kroniekschrijver geeft de reden: "Alzo stierf Saul, in zijn overtreding, waarmede hij overtreden had tegen den HEERE" (1 Kronieken 10:13). Hij noemt daarbij ook het raadplegen van de waarzegster, de nacht te Endor (1 Kronieken 10:13-14).
De naam van de berg leeft vooral voort door Davids klaaglied, de klage over Saul en Jonathan (2 Samuël 1:17-27). Daarin spreekt David de bergen zelf aan: "Gij, bergen van Gilboa, noch dauw noch regen moet zijn op u, noch velden der hefofferen" (2 Samuël 1:21). De reden staat erbij: daar was het schild van Saul weggeworpen. Het lied keert steeds terug naar dezelfde klacht: "hoe zijn de helden gevallen" (2 Samuël 1:19, 1:25, 1:27).
Sleutelgebeurtenissen op het gebergte Gilboa
2
Saul en zijn zonen sneuvelen
Israël vlucht en valt op het gebergte Gilboa. Jonathan, Abinadab en Malchisua sterven; Saul valt in het zwaard.
3
De Filistijnen vinden Saul
De volgende dag vinden de Filistijnen Saul en zijn zonen op de berg. Zij nemen zijn wapens en hangen zijn lichaam aan de muur van Beth-San.
4
Het bericht van de Amalekiet
Een Amalekiet vertelt David dat hij op de Gilboa Saul gedood heeft, en brengt diens kroon en armband mee.
5
Davids klaaglied
David klaagt over Saul en Jonathan en spreekt de bergen van Gilboa aan: geen dauw en geen regen moet er op hen zijn.
Theologische betekenis
De Gilboa laat zien hoe het gaat met een koning die niet naar de stem van de HEERE hoorde (1 Samuël 28:18). Wat Samuël jaren eerder had gezegd, dat de HEERE het koninkrijk van Saul had afgescheurd en aan zijn naaste gegeven (1 Samuël 15:28), kwam hier tot vervulling. De Schrift brengt dat niet als toeval of noodlot, maar als het oordeel van God, Die Zijn woord houdt (1 Kronieken 10:14).
Tegelijk valt op hoe David reageert. Hij verheugt zich niet over de val van zijn vervolger, maar scheurt zijn klederen, vast en weent (2 Samuël 1:11-12). Hij eert Saul als "den gezalfde des HEEREN" (2 Samuël 1:14). In de gereformeerde uitleg is dat een les in het eren van het ambt dat God geeft, ook wanneer de drager ervan tekortschiet. Na de Gilboa begon het koningschap van de man naar Gods hart (1 Samuël 13:14, Handelingen 13:22), van wiens geslacht de Christus zou komen.
Belangrijke bijbelteksten
De volgende bijbelgedeelten helpen u om de rol van het gebergte Gilboa in de Schrift beter te begrijpen.
Veelgestelde vragen over het gebergte Gilboa
Waar lag de berg Gilboa?
De Gilboa is een bergrug aan de zuidoostkant van de vlakte van Jizreël, in het noorden van Israël. Aan de noordwestelijke uitloper lag de stad Jizreël, ten oosten loopt het dal naar Beth-San en de Jordaan. Aan de overkant van het dal liggen Sunem en Endor. De berg draagt nog altijd dezelfde naam, zodat de identificatie zeker is.
Wat gebeurde er op de berg Gilboa?
Op de Gilboa verloor Israël de slag tegen de Filistijnen. Saul had zich met het leger op de berg gelegerd (1 Samuël 28:4). In de strijd vielen de mannen van Israël op het gebergte Gilboa, en Jonathan, Abinadab en Malchisua werden gedood. Saul, zwaar getroffen door de boogschutters, viel in het zwaard (1 Samuël 31:1-6). Daarmee kwam een einde aan zijn koningschap.
Waar staat Gilboa in de Bijbel?
De naam Gilboa staat in acht verzen van de Statenvertaling: 1 Samuël 28:4, 31:1 en 31:8, 2 Samuël 1:6, 1:21 en 21:12, en 1 Kronieken 10:1 en 10:8. Alle plaatsen gaan over de laatste slag van Saul: het legerkamp, de nederlaag, het bericht aan David, Davids klaaglied en het latere begraven van de beenderen van Saul en Jonathan.
Waarom vervloekte David de bergen van Gilboa?
In zijn klaaglied zegt David: "Gij, bergen van Gilboa, noch dauw noch regen moet zijn op u, noch velden der hefofferen" (2 Samuël 1:21). Hij geeft de reden erbij: daar was het schild van Saul smadelijk weggeworpen, alsof hij niet gezalfd was geweest. Het is de taal van rouw: de plaats waar de gezalfde des HEEREN viel, mag in Davids ogen geen vruchtbaarheid meer kennen.
Waarom vochten Saul en de Filistijnen bij de Gilboa?
De Filistijnen hadden hun legers vergaderd te Afek (1 Samuël 29:1) en legerden zich te Sunem, aan de overkant van de vlakte (1 Samuël 28:4). Israël lag op de Gilboa en bij de fontein die bij Jizreël is. De Bijbel noemt geen krijgsplan, maar de open vlakte van Jizreël was waarschijnlijk gunstig voor de wagens van de Filistijnen, waarover ook de Amalekiet spreekt (2 Samuël 1:6). Saul hield de hoogte van de bergrug.
Wat betekent de naam Gilboa?
De betekenis van de naam Gilboa is onzeker; een verklaring die algemeen aanvaard wordt, bestaat niet. De Statenvertaling gebruikt de naam steeds voor de bergrug zelf: het gebergte Gilboa of, in Davids klaaglied, de bergen van Gilboa. Een stad met die naam noemt de Bijbel niet.
Is de fontein van Harod bij de berg Gilboa?
Gideon legerde zich met zijn volk aan de fontein van Harod, met de Midianieten ten noorden van hem bij de heuvel More (Richteren 7:1). De Bijbel noemt daar de naam Gilboa niet. Toch wordt de fontein meestal gezocht bij de bron aan de noordwestelijke voet van de Gilboa, tegenover de heuvel More. Die gelijkstelling is gangbaar, maar niet bewezen.
Gerelateerde plaatsen
Jizreël
Jizreël is met zekerheid gelijkgesteld met Tel Jizreël (Arabisch Zer’in) in het noorden van Israël, bij de kibboets Jizreël
Beth-San
De bijbelse stad is de heuvel Tel Beth Shean, in het Arabisch Tell el-Hosn, bij de huidige stad Beit She’an in het noorden van Israël
Sunem
De identificatie is algemeen aanvaard: Sunem is het huidige dorp Sulam, ook Solem gespeld, in het noorden van Israël, aan de voet van de heuvel die nu Givat HaMore heet
Endor
Endor wordt meestal gezocht bij het vroegere dorp Indur, aan de noordkant van de heuvel More in het noorden van Israël
Jabes in Gilead
Aan de Wadi Yabis in het noordwesten van Jordanië, die de oude naam bewaart; welke heuvel bij die beek de stad droeg, is onzeker
Bijbelse personen verbonden aan het gebergte Gilboa
Bijbelhoofdstukken die zich op het gebergte Gilboa afspelen
Leer meer over het gebergte Gilboa met AI BijbelAssistent
Wilt u dieper ingaan op de geschiedenis, de bijbelteksten of de theologische betekenis van het gebergte Gilboa? Onze AI-assistent helpt u verder.
Verdiep u verder
Alle bijbelse plaatsen
Terug naar het overzicht van bijbelse plaatsen.
Bijbelse personen
Ontdek wie er leefden op het gebergte Gilboa.
Bijbelse tijdlijn
Plaats het gebergte Gilboa in de bijbelse geschiedenis.
Lees de Bijbel
Lees de bijbelgedeelten over het gebergte Gilboa.
Bijbeluitleg
Uitleg bij bijbelgedeelten over het gebergte Gilboa.
Bijbel onderwerpen
Verken thema's die verbonden zijn met het gebergte Gilboa.