Wat zegt de Bijbel over vrouwen in het ambt?

Wat zegt de Bijbel over vrouwen in het ambt? De Bijbel geeft geen eensluidend antwoord. Twee teksten beperken het onderwijzen en spreken van vrouwen in de gemeente (1 Timoteüs 2:12 en 1 Korintiërs 14:34), terwijl de Bijbel ook vrouwen in leidende rollen toont, zoals Debora, Priscilla en Febe. Daarom komen kerken op basis van dezelfde Bijbel tot verschillende conclusies: sommige kennen vrouwelijke predikanten, andere houden de ambten voorbehouden aan mannen. Hieronder staan eerst de teksten die tegen vrouwen in het ambt worden aangehaald, dan de vrouwen met een leidende rol in de Bijbel, daarna de grondtekst en de argumenten van beide kanten, en ten slotte de standpunten per kerkgenootschap.

Weinig onderwerpen roepen in de kerk zoveel discussie op als de vraag of vrouwen het ambt mogen bekleden. Mag een vrouw predikant, dominee of ouderling zijn? Mag zij preken, onderwijzen en leiding geven in de gemeente? Christenen komen op basis van dezelfde Bijbel tot tegenovergestelde conclusies — en beide kampen doen dat met overtuiging en oprechte toewijding aan Gods Woord.

In dit artikel bekijken we de bijbelteksten die vaak worden aangehaald — zowel tegen als voor vrouwen in het ambt. We gaan de grondtekst in, luisteren naar kerkelijke tradities en bespreken hermeneutische principes. We kiezen bewust geen partij — ons doel is dat je alle standpunten kent en een eigen, doordachte positie kunt innemen.

Een actueel debat in de kerk

De discussie over vrouwen in het ambt is niet nieuw, maar wint de laatste decennia aan intensiteit. In 2023 besloot de Christelijke Gereformeerde Kerken dat vrouwen geen ambt mogen bekleden, wat leidde tot een kerkscheuring. De Protestantse Kerk in Nederland (PKN) kent sinds haar oprichting in 2004 vrouwelijke predikanten. De Rooms-Katholieke Kerk houdt vast aan een mannelijk priesterschap, terwijl paus Franciscus het debat opnieuw op de agenda zette door vrouwen tot het diaconaat toe te laten. Evangelische gemeenten zijn verdeeld: sommige kennen vrouwelijke voorgangers, andere niet.

Achter deze kerkelijke besluiten liggen diepgaande vragen over hoe we de Bijbel lezen. Zijn de apostolische instructies over vrouwen tijdgebonden cultuuruitingen of tijdloze scheppingsordeningen? Is er een verschil tussen de culturele context van Paulus en onze tijd? En wat doen we met de vrouwen die in de Bijbel wel een leidende rol vervullen?

Het gaat hier niet om een randkwestie. Het raakt aan ons verstaan van de Schrift, aan onze visie op man en vrouw en aan de structuur van de gemeente. Dat maakt het een onderwerp dat met zorg, respect en theologische diepgang behandeld moet worden.

Vrouw en ambt: waar gaat de discussie precies over?

Vrouw en ambt is in Nederland de gangbare naam voor deze discussie geworden. In kerkelijke rapporten, synodebesluiten en kerkbladen gaat het over “de vrouw en het ambt” of kortweg over “vrouw in ambt”. Het woord ambt is daarbij het sleutelwoord: het gaat niet over de vraag of een vrouw mag meedoen in de gemeente, maar over drie omschreven functies met gezag — predikant (dominee), ouderling en diaken.

Dat onderscheid verklaart waarom kerken die het ambt gesloten houden, toch volop vrouwen zien lesgeven, zingen, bidden, jeugdwerk doen en diaconale hulp organiseren. De vraag is smaller dan hij lijkt: mag een vrouw namens de gemeente leiding geven, onderwijzen en de sacramenten bedienen? Wie dat “ja” of “nee” wil begrijpen, moet drie dingen naast elkaar leggen: de twee teksten die vrouwen het onderwijzen en spreken lijken te verbieden, de vrouwen die in de Bijbel zélf leiding gaven, en de manier waarop een kerk die twee met elkaar verbindt. Die drie staan hieronder achter elkaar.

Gaat je vraag breder dan het ambt en wil je weten welke rol vrouwen door de hele Bijbel heen spelen, lees dan vrouwen in de Bijbel: van Debora en Ester tot Maria en Priscilla.

Bijbelteksten die vaak worden aangehaald tegen vrouwen in het ambt

Wie de discussie volgt, komt steeds dezelfde bijbelteksten tegen. De twee meest geciteerde passages die worden aangevoerd tegen vrouwen in een leidende ambtelijke rol zijn 1 Timoteüs 2:12 en 1 Korintiërs 14:34-35.

1 Timoteüs 2:11-15 — "Ik sta niet toe dat een vrouw onderwijs geeft"

“Een vrouw moet zich laten onderwijzen in stilheid, in alle onderdanigheid. Maar ik sta niet toe dat een vrouw onderwijs geeft, en ook niet dat zij de man overheerst. Zij moet in stilheid zijn. Want Adam is eerst gevormd, daarna Eva. En niet Adam is misleid, maar de vrouw is, toen zij misleid werd, in overtreding gekomen.” (1 Timoteüs 2:11-14, HSV)

Dit is de meest directe tekst in het debat. Paulus schrijft aan Timoteüs, die de gemeente in Efeze leidt, dat hij het een vrouw niet toestaat om te onderwijzen of gezag te hebben over een man. Het woord dat hier wordt vertaald als “overheerst” is het Griekse authentein (αὐθεντεῖν) — een woord dat we verderop uitgebreid analyseren.

Argumenten van tegenstanders van het vrouwenambt:

• Paulus baseert zijn instructie niet op cultuur maar op de scheppingsorde: Adam werd eerst gevormd, daarna Eva (vers 13). Dit wijst op een tijdloos principe.
• De context is een brief met instructies voor het gemeenteleven (1 Tim. 3 gaat direct over ambtsdragers), wat aangeeft dat het om een officiële richtlijn gaat.
• Het woord “ik sta niet toe” (Grieks: epitrepo) duidt op een gezaghebbende uitspraak, niet een persoonlijke voorkeur.

Argumenten van voorstanders van het vrouwenambt:

• Paulus reageert op een specifieke situatie in Efeze, waar vrouwen mogelijk betrokken waren bij dwaalleringen (1 Tim. 1:3-7, 4:7). De instructie is gericht op die context.
• Het woord authentein komt slechts één keer voor in het Nieuwe Testament. De precieze betekenis is omstreden (zie grondtekstanalyse).
• Paulus schrijft elders positief over vrouwen die onderwijzen en leiding geven (Priscilla, Febe, Junia), wat deze tekst in een ander licht plaatst.

1 Korintiërs 14:34-35 — "Vrouwen moeten zwijgen"

“Laten uw vrouwen in de gemeenten zwijgen. Het is hun immers niet toegestaan te spreken, maar bevolen onderdanig te zijn, zoals ook de wet zegt. En als zij iets willen leren, laten zij dat thuis aan hun eigen man vragen.” (1 Korintiërs 14:34-35, HSV)

Op het eerste gezicht lijkt dit een absoluut verbod voor vrouwen om in de gemeente te spreken. Maar de interpretatie is gecompliceerder dan het lijkt.

Argumenten van tegenstanders van het vrouwenambt:

• De tekst is helder en wordt onderbouwd met een verwijzing naar “de wet” — vermoedelijk de scheppingsorde van Genesis.
• Het woord “zwijgen” (Grieks: sigatosan) is sterk en laat weinig ruimte voor nuance.

Argumenten van voorstanders van het vrouwenambt:

• In 1 Korintiërs 11:5 beschrijft Paulus vrouwen die bidden en profeteren in de gemeente — drie hoofdstukken eerder. Als het zwijggebod absoluut was, zou dit een flagrante tegenspraak zijn binnen dezelfde brief.
• De context van 1 Korintiërs 14 gaat over orde in de eredienst. Ook tongenspreker en profeten wordt gevraagd om te “zwijgen” (vers 28, 30) als hun spreken wanorde veroorzaakt. Het “zwijgen” van vrouwen kan vergelijkbaar contextgebonden zijn.
• Sommige tekstcritici menen dat vers 34-35 een latere toevoeging is, omdat het in sommige vroege manuscripten op een andere plek in het hoofdstuk staat.
• Het kan gaan om een specifieke situatie in Korinthe, waar vrouwen door hardop vragen te stellen de orde verstoorden.

Overige teksten

Andere passages die soms worden aangehaald zijn Efeziërs 5:22-24 en Kolossenzen 3:18. Deze teksten gaan echter over de huwelijksrelatie, niet over het ambt in de gemeente — een hermeneutisch belangrijk onderscheid.

Bijbelteksten die vrouwen in leiderschap tonen

Tegenover de restrictieve teksten staat een indrukwekkende reeks passages over vrouwen die leiding geven, onderwijzen, profeteren en dienen in sleutelposities. Deze vrouwen worden niet bekritiseerd — ze worden geprezen.

Debora — rechter en profetes over heel Israël

In Richteren 4-5 lezen we over Debora, die als rechter en profetes over heel Israël leiding gaf. Ze sprak recht, gaf militaire bevelen aan generaal Barak en werd erkend als gezaghebbende leider over mannen en vrouwen. Barak weigerde zelfs ten strijde te trekken zonder haar (Richteren 4:8). God gaf haar dit leiderschap — nergens wordt haar positie bekritiseerd of als uitzondering weggezet. Lees meer over bijbelse personen en hun rol.

Priscilla — lerares van een apostel

Priscilla (ook: Prisca) wordt zes keer genoemd in het Nieuwe Testament, en in vier van de zes keer wordt haar naam vóór die van haar man Aquila geplaatst — ongebruikelijk in de antieke cultuur en mogelijk een indicatie van haar prominentere rol. In Handelingen 18:26 nemen Priscilla en Aquila de welsprekende geleerde Apollos apart en “legden zij hem de weg van God nauwkeuriger uit.” Priscilla onderwees dus een mannelijke voorganger in theologie — en Lukas vermeldt dit zonder een woord van kritiek.

Junia — apostel onder de apostelen

In Romeinen 16:7 schrijft Paulus: “Groet Andronikus en Junia, mijn stamgenoten en medegevangenen, die in aanzien zijn onder de apostelen.” De meeste hedendaagse nieuwtestamentici beschouwen Junia als een vrouw. De naam Junia is een bekende Latijnse vrouwennaam; de mannelijke variant “Junias” is nergens in de antieke literatuur aangetroffen. Kerkvaders als Chrysostomus (4e eeuw) schreven expliciet over Junia als vrouw en apostel.

Febe — diaken van de gemeente in Kenchreeën

In Romeinen 16:1-2 beveelt Paulus Febe aan als diakonos (διάκονος) van de gemeente in Kenchreeën en als prostatis (beschermster/patrones) van velen, inclusief Paulus zelf. Het woord diakonos is hetzelfde woord dat Paulus elders gebruikt voor mannelijke diakenen en voor zijn eigen bediening. Febe was geen hulpje op de achtergrond — ze bekleedde een erkende functie in de gemeente.

Andere vrouwen in leidende rollen

• Mirjam — profetes die samen met Mozes en Aäron het volk leidde (Micha 6:4).
• Hulda — profetes die door koning Josia werd geraadpleegd boven mannelijke profeten (2 Koningen 22:14-20).
• De dochters van Filippus — vier vrouwen die profeteerden (Handelingen 21:9).
• Euodia en Syntyche — vrouwen die “met Paulus gestreden hebben in het evangelie” (Filippenzen 4:2-3).
• Nymfa — een vrouw bij wie de gemeente in huis samenkwam (Kolossenzen 4:15).

Het is opvallend dat Paulus — dezelfde auteur van 1 Timoteüs 2:12 — deze vrouwen met naam en toenaam prijst als medewerkers, apostelen en diakenen. Dit feit alleen al toont dat de restrictieve teksten niet los gelezen kunnen worden van de bredere praktijk die we in het Nieuwe Testament aantreffen.

De grondtekst nader bekeken

Een verantwoord debat over vrouwen in het ambt is onmogelijk zonder de Griekse grondtekst te onderzoeken. Twee woorden staan centraal in de discussie: authentein en kephale. Gebruik de woordstudie van BijbelAssistent om deze woorden zelf verder te verkennen.

Authentein (αὐθεντεῖν) — "gezag hebben" of "domineren"?

Het woord authentein in 1 Timoteüs 2:12 is een van de meest bediscussieerde woorden in het hele Nieuwe Testament. Het komt slechts één keer voor in de Bijbel (een zogenaamd hapax legomenon), wat de betekenisbepaling bemoeilijkt.

De traditionele lezing: Authentein betekent “gezag uitoefenen over” of “autoriteit hebben over.” In deze lezing verbiedt Paulus vrouwen om een gezaghebbende positie over mannen in te nemen — een verbod dat van toepassing is op het ambt van predikant en ouderling.

De alternatieve lezing: In buitenbijbels Grieks heeft authentein vaak een negatieve connotatie: “domineren”, “eigenmachtig optreden” of zelfs “geweld gebruiken.” In deze lezing verbiedt Paulus niet dat vrouwen gezag hebben, maar dat zij mannen overheersen of op een autoritaire manier optreden — iets wat overigens ook voor mannen zou gelden.

Het verschil is subtiel maar cruciaal. Als authentein “gezag uitoefenen” betekent, is het een categorisch verbod. Als het “domineren” of “eigenmachtig optreden” betekent, verbiedt Paulus een wijze van leidinggeven, niet het feit dat vrouwen leidinggeven.

Kephale (κεφαλή) — "hoofd" als leider of als bron?

In 1 Korintiërs 11:3 schrijft Paulus: “Het hoofd van de vrouw is de man.” Het Griekse kephale (κεφαλή) betekent letterlijk “hoofd”, maar de metaforische betekenis is omstreden.

Betekenis 1 — “Leider” of “autoriteit”: In deze lezing duidt kephale op een hiërarchische verhouding. Zoals Christus het hoofd is van de gemeente (met gezag), zo heeft de man een leidende rol ten opzichte van de vrouw.

Betekenis 2 — “Bron” of “oorsprong”: In klassiek Grieks kan kephale ook “bron” betekenen (zoals het “hoofd” van een rivier). In deze lezing verwijst Paulus naar de scheppingsvolgorde: de man is de oorsprong van de vrouw (Eva kwam voort uit Adam), zonder dat dit per se een gezagsverhouding impliceert.

Beide lezingen worden door serieuze bijbelwetenschappers verdedigd. Het antwoord heeft verstrekkende gevolgen: als kephale “leider” betekent, ondersteunt het een hiërarchisch model; als het “bron” betekent, vervalt een van de pijlers onder dat model.

Wat de grondtekst ons leert

De grondtekstanalyse maakt één ding duidelijk: de zaak is minder eenduidig dan vertalingen doen vermoeden. Wie een vertaling leest, leest ook de interpretatie van de vertaler. Vergelijk daarom meerdere vertalingen en raadpleeg de grondtekst — de woordstudie van BijbelAssistent maakt dat mogelijk voor iedereen.

Wat zegt de Bijbel over vrouwen?

Wie vraagt wat de Bijbel over vrouwen zegt, vindt veel meer dan de ambtsdiscussie. Op de eerste bladzijde staat al dat God de mens als man én vrouw naar Zijn beeld schiep (Genesis 1:27): gelijkwaardig in waarde en bestemming. Door de hele Bijbel heen spelen vrouwen een hoofdrol — Sara, Ruth, Ester, Maria — en volgens alle vier de evangeliën waren vrouwen de eerste getuigen van de opstanding van Jezus.

Wie bijbelteksten voor vrouwen zoekt, komt vaak uit bij het loflied op de sterke, wijze vrouw in Spreuken 31: bevalligheid is bedrieglijk en schoonheid vergankelijk, maar een vrouw die de HEERE vreest, wordt geprezen (Spreuken 31:30). Ook 1 Petrus 3:4 wordt veel gelezen: kostbaar voor God is niet de buitenkant, maar een zachtmoedige en stille geest. Zulke teksten gaan niet over minder-zijn, maar over een leven dat op God gericht is.

Waarom geen vrouwen in het ambt? De argumenten op een rij

Wie zich afvraagt waarom sommige kerken geen vrouwen in het ambt toelaten, hoort meestal deze argumenten:

• 1 Timoteüs 2:12 wordt gelezen als blijvend voorschrift, omdat Paulus verwijst naar de scheppingsorde (Adam eerst gevormd);
• het zwijggebod van 1 Korintiërs 14:34;
• Jezus koos twaalf mannelijke apostelen;
• de vrijwel ononderbroken praktijk van de kerkgeschiedenis.

Argumenten vóór vrouwen in het ambt zijn onder meer:

• Galaten 3:28: in Christus is er geen onderscheid tussen man en vrouw;
• vrouwelijke leiders in de Bijbel zelf, zoals Debora, Priscilla en Febe — en volgens veel uitleggers ook Junia, die in Romeinen 16:7 “vermaard” wordt genoemd “onder de apostelen” (de Statenvertaling leest hier de mannelijke naam Junias; over zowel de naamsvorm als de vertaling van deze uitdrukking wordt verschillend gedacht);
• de contextuele uitleg van 1 Timoteüs 2 (dwaalleer en misstanden in Efeze);
• 1 Korintiërs 11:5, waar vrouwen in de samenkomst bidden en profeteren.

Beide lijnen zijn hierboven per bijbeltekst uitgewerkt; hieronder zie je hoe kerkgenootschappen de afweging maken.

Verschillende kerkelijke standpunten

De wijze waarop kerken omgaan met vrouwen in het ambt verschilt sterk. Hieronder een overzicht van de belangrijkste tradities in Nederland, zonder waardeoordeel.

Gereformeerd en reformatorisch

Binnen de gereformeerde gezindte zijn de meningen verdeeld. De Gereformeerde Gemeenten en Christelijke Gereformeerde Kerken staan geen vrouwen toe in het ambt van predikant, ouderling of diaken. De argumentatie rust op 1 Timoteüs 2:12-13 en de scheppingsorde als blijvend principe. Binnen de Gereformeerde Kerken vrijgemaakt (tegenwoordig onderdeel van de Nederlandse Gereformeerde Kerken) is in 2017 de weg geopend voor vrouwen in alle ambten — een besluit dat tot grote interne spanningen leidde.

Dat betekent niet dat reformatorische vrouwen aan de zijlijn staan. In kerken die het ambt gesloten houden, dragen vrouwen doorgaans het jeugd- en kinderwerk, geven zij catechisatie en zondagsschool, houden zij vrouwenverenigingen en bijbelkringen draaiende, en vormen zij de ruggengraat van het diaconale en zendingswerk. De discussie gaat dus niet over hun inzet of hun geloofskennis, maar uitsluitend over de drie ambten. Wie wil begrijpen waarom die grens voor veel reformatorische gemeenten zwaar weegt, komt uit bij de scheppingsorde uit 1 Timotheüs 2:13 — het argument dat hierboven is uitgewerkt.

Protestantse Kerk in Nederland (PKN)

De PKN kent sinds haar oprichting in 2004 vrouwelijke predikanten, ouderlingen en diakenen. Historisch gaat dit terug op de Nederlandse Hervormde Kerk, die in 1958 als eerste grote Nederlandse kerk het ambt voor vrouwen openstelde. De PKN beschouwt de restrictieve teksten als cultuurgebonden en legt de nadruk op Galaten 3:28: “Er is geen man of vrouw, want u bent allen één in Christus Jezus.”

Evangelische en pinkstergemeenten

Evangelische gemeenten in Nederland zijn verdeeld. Grotere verbanden als de Unie van Baptistengemeenten laten plaatselijke gemeenten zelf beslissen. Pinkster- en charismatische gemeenten hebben van oudsher meer ruimte voor vrouwelijk leiderschap, mede omdat het accent op de gaven van de Geest ligt: als de Heilige Geest een vrouw de gave van leiderschap of profetie geeft, wie zijn wij dan om dat tegen te houden? (Handelingen 2:17-18)

Rooms-Katholieke Kerk

De Rooms-Katholieke Kerk staat vrouwen niet toe tot het gewijde ambt (priester, bisschop). In Ordinatio Sacerdotalis (1994) stelde paus Johannes Paulus II dat de Kerk “geen bevoegdheid heeft om vrouwen de priesterwijding toe te dienen”, omdat Jezus uitsluitend mannen als apostelen koos. Dit standpunt geldt als definitief in de katholieke leer. Wel vervullen vrouwen steeds meer leidende rollen: als catecheten, theologen en kloosteroversten.

Wat opvalt

Het is opvallend dat alle tradities claimen de Bijbel trouw te volgen, maar tot verschillende conclusies komen. Dat zegt iets over de complexiteit van het onderwerp en over de rol die traditie, cultuur en hermeneutiek spelen naast de bijbeltekst zelf.

Hoe lees je de Bijbel over dit onderwerp?

Het debat over vrouwen in het ambt is uiteindelijk een debat over hermeneutiek — de kunst en wetenschap van het interpreteren van teksten. Hieronder enkele principes die helpen om verantwoord met de relevante bijbelteksten om te gaan.

1. Lees teksten in hun context

Elke bijbeltekst staat in een literaire context (het bijbelboek), een historische context (de situatie van de schrijver en ontvangers) en een canonieke context (het geheel van de Bijbel). De instructies aan Timoteüs in Efeze moeten gelezen worden in het licht van de specifieke problemen in die gemeente (dwaalleringen, wanorde), en ook in het licht van het bredere bijbelse getuigenis over vrouwen in leiderschap.

2. Vergelijk Schrift met Schrift

Een fundamenteel reformatorisch principe: laat de Bijbel zichzelf uitleggen. Als 1 Timoteüs 2:12 categorisch lijkt, moet dat worden gewogen tegen passages als Richteren 4-5 (Debora), Handelingen 18:26 (Priscilla) en Romeinen 16:7 (Junia). Een verantwoorde uitleg houdt rekening met alle relevante teksten, niet alleen met de passages die het eigen standpunt ondersteunen.

3. Onderscheid tussen descriptief en prescriptief

Sommige bijbelteksten beschrijven wat er gebeurde (descriptief), andere schrijven voor wat er moet gebeuren (prescriptief). De vraag is of Paulus' instructies in 1 Timoteüs 2 en 1 Korintiërs 14 prescriptief zijn voor alle tijden en plaatsen, of een antwoord op specifieke situaties. Christenen die het vrouwenambt afwijzen, zien deze teksten als universeel prescriptief. Christenen die het vrouwenambt steunen, zien ze als contextgebonden richtlijnen — vergelijkbaar met Paulus' instructie dat vrouwen hun hoofd moeten bedekken (1 Korintiërs 11:5-6), die door de meeste kerken niet meer letterlijk wordt toegepast.

4. Luister naar het grote verhaal

De Bijbel vertelt een groot verhaal van schepping, zondeval, verlossing en voltooiing. In de schepping zijn man en vrouw samen beelddrager van God (Genesis 1:27). De zondeval verstoorde de gelijkwaardige verhouding (Genesis 3:16: “Hij zal over u heersen”). De verlossing in Christus herstelt wat gebroken was (Galaten 3:28: “Er is geen man of vrouw, want u bent allen één in Christus Jezus”).

Voor voorstanders van het vrouwenambt is dit het beslissende kader: het evangelie bevrijdt van de gevolgen van de zondeval, inclusief de overheersing van man over vrouw. Voor tegenstanders is de scheppingsorde vóór de zondeval al hiërarchisch, en bevestigt het evangelie die orde eerder dan dat het die opheft.

5. Wees eerlijk over je eigen bril

Iedereen leest de Bijbel vanuit een bepaalde traditie, cultuur en persoonlijke ervaring. Wie opgroeit in een traditie waarin vrouwelijke predikanten normaal zijn, leest de teksten anders dan wie opgroeit in een traditie waar dat ondenkbaar is. Eerlijkheid over die vooronderstellingen is essentieel — en de bereidheid om te luisteren naar christenen die tot een andere conclusie komen.

Veelgestelde vragen

Slotgedachte

De vraag of vrouwen het ambt mogen bekleden, raakt aan diepe overtuigingen over de Bijbel, over de kerk en over Gods bedoeling met mannen en vrouwen. Het is een onderwerp waar oprechte, Bijbelgetrouwe christenen fundamenteel over van mening verschillen — en dat al eeuwenlang.

Wat beide zijden delen, is het verlangen om Gods Woord trouw te volgen. Tegenstanders van het vrouwenambt doen dat uit eerbied voor wat zij lezen als een blijvend scheppingsprincipe. Voorstanders doen dat uit overtuiging dat het evangelie bevrijdt en gelijkwaardigheid herstelt. Misschien is de belangrijkste les de houding waarmee we het gesprek voeren: met erkenning dat de bijbeltekst complexer is dan een slogan, en met het besef dat mannen en vrouwen samen beelddragers zijn van God.

Lees de teksten zelf, bestudeer de grondtalen, luister naar de traditie en bid om wijsheid. En laat het gesprek doorgaan — met respect, met openheid en met liefde voor God en voor elkaar.