Ga naar hoofdinhoud
Nieuwe Testament~65 n.Chr.

Onesiforus in de Bijbel

Onesiforos (Ὀνησίφορος, Grieks) - “Waarschijnlijk: die voordeel brengt”

Wie was Onesiforus?

Onesiforus was een gelovige die Paulus eerder in Efeze had gediend en hem later in Rome opzocht, toen Paulus gevangen zat. Hij verkwikte hem dikwijls en schaamde zich zijn keten niet (2 Timotheüs 1:16-17). Paulus bidt voor hem en zijn huis om barmhartigheid.

Onesiforus wordt in de Bijbel twee keer genoemd, beide keren in de tweede brief van Paulus aan Timotheüs. In 2 Timotheüs 1:16-18 schrijft Paulus over hem: "De Heere geve den huize van Onesiforus barmhartigheid; want hij heeft mij dikmaals verkwikt, en heeft zich mijner keten niet geschaamd." In 2 Timotheüs 4:19 laat hij "het huis van Onesiforus" groeten. De woorden over Onesiforus staan direct na een droevig bericht: "allen, die in Azie zijn, zich van mij afgewend hebben; onder dewelke is Fygellus en Hermogenes" (2 Timotheüs 1:15). Onesiforus deed het tegenovergestelde. Toen hij in Rome kwam, "heeft hij mij zeer naarstiglijk gezocht, en heeft mij gevonden" (2 Timotheüs 1:17). Hij was niet nieuw in de dienst: "hoeveel hij mij te Efeze gediend heeft, weet gij zeer wel" (2 Timotheüs 1:18). Opvallend is dat Paulus beide keren het huis van Onesiforus noemt, en voor hemzelf een wens uitspreekt voor "dien dag". Daarom denken veel uitleggers dat Onesiforus toen overleden was. Anderen menen dat hij nog onderweg was. De kanttekeningen verklaren "den huize van Onesiforus" als het hele huisgezin, dat het goede voorbeeld van de huisvader volgde om Paulus te verkwikken; van zijn dood spreken zij niet. De tekst zegt het niet. Onesiforus is niet te verwarren met Onesimus, de dienstknecht van Filemon (Filemon 1:10). Ondanks de gelijkende naam gaat het om een andere man.

Historische context

De tweede brief aan Timotheüs is volgens de gangbare opvatting de laatste brief van Paulus, geschreven tijdens een gevangenschap in Rome, in de jaren zestig van de eerste eeuw. Paulus verwachtte zijn dood: "de tijd mijner ontbinding is aanstaande" (2 Timotheüs 4:6). Hij zat in banden "als een kwaaddoener" (2 Timotheüs 2:9). Dat is een andere toestand dan in Handelingen 28:30, waar hij twee jaar in een gehuurde woning bezoek mocht ontvangen. Daarom denken veel uitleggers aan een tweede, zwaardere gevangenschap. Een gevangene in die tijd was voor eten en verzorging vaak afhankelijk van vrienden. Wie een gevangene bezocht, kon ermee in verband worden gebracht. Dat verklaart waarom Paulus er de nadruk op legt dat Onesiforus zich zijn keten "niet geschaamd" heeft. Dat hij Paulus moest zoeken, past bij een grote stad: de kanttekeningen merken op dat Rome een zeer grote stad was, vol volk uit de hele wereld. Efeze was de stad waar Paulus volgens Handelingen 19:10 twee jaar lang leerde, zodat heel Azië het Woord hoorde. Timotheüs was daar later achtergelaten om sommigen te bevelen geen andere leer te leren (1 Timotheüs 1:3). Dat Paulus schrijft "weet gij zeer wel", wijst erop dat Onesiforus en zijn huis in of bij Efeze woonden en dat Timotheüs hen kende. Daarom laat Paulus hen in 2 Timotheüs 4:19 groeten, samen met Priska en Aquila. Over het latere leven van Onesiforus zegt de Bijbel niets. Volgens een latere, niet-bijbelse overlevering, het apocriefe geschrift Handelingen van Paulus en Thekla, trad een Onesiforus in Ikonium op; dat is geen betrouwbare bron.

Karaktereigenschappen

+Positieve eigenschappen

  • Trouw, terwijl anderen zich van Paulus afwendden (2 Timotheüs 1:15-16)
  • Volhardend: hij zocht Paulus in Rome tot hij hem vond (2 Timotheüs 1:17)
  • Niet beschaamd voor de gevangenschap van een broeder (2 Timotheüs 1:16)
  • Dienstbaar, al in Efeze bekend om zijn hulp (2 Timotheüs 1:18)

Theologische betekenis

Onesiforus staat in een brief die gaat over schaamte en trouw. Paulus roept Timotheüs op: "Schaam u dan niet der getuigenis onzes Heeren, noch mijns, die Zijn gevangene ben" (2 Timotheüs 1:8), en zegt van zichzelf: "maar word niet beschaamd" (2 Timotheüs 1:12). Wie zich niet schaamt voor de keten van een dienaar van Christus, schaamt zich ook het evangelie niet. Dat sluit aan bij de waarschuwing van de Heere Jezus: "zo wie zich Mijns en Mijner woorden zal geschaamd hebben, in dit overspelig en zondig geslacht, diens zal Zich de Zoon des mensen ook schamen" (Markus 8:38). Paulus beantwoordt de trouw van Onesiforus niet met loon, maar met een gebed om barmhartigheid. Barmhartigheid is volgens de kanttekeningen al het goede naar lichaam en ziel, zo genoemd omdat God het niet om verdiensten geeft, maar uit genadige ontferming. Ook "in dien dag", de dag van het oordeel, rekent Paulus niet op de verdienste van Onesiforus, maar op Gods barmhartigheid. Over 2 Timotheüs 1:18 bestaat verschil in uitleg. De rooms-katholieke traditie leest het vers als een gebed voor een overledene en ziet er steun in voor het bidden voor de doden; zij verwijst daarbij ook naar 2 Makkabeeën 12, een boek dat de Reformatie niet tot de canon rekent. Reformatorische uitleggers wijzen erop dat de tekst niet zegt dat Onesiforus gestorven was. En ook wie aanneemt dat hij gestorven was, leest hier een korte wens voor de dag van het oordeel, geen voorbede die zijn staat na de dood verandert; de kanttekeningen verklaren "in dien dag" als de dag waarop de Heere de levenden en de doden zal oordelen. De Schrift zegt elders: "het den mensen gezet is, eenmaal te sterven, en daarna het oordeel" (Hebreeën 9:27). Een vagevuur valt uit dit vers niet af te leiden.

Naamsbetekenis

Oorspronkelijke naam

Onesiforos (Ὀνησίφορος, Grieks)

Betekenis

Waarschijnlijk: die voordeel brengt

Sleutelmomenten

1

Dienst in Efeze

Onesiforus dient Paulus in Efeze. Paulus hoeft het niet uit te leggen: Timotheüs weet "zeer wel" hoeveel hij daar gedaan heeft.

2 Timotheüs 1:18

2

Gezocht en gevonden in Rome

Als hij in Rome komt, zoekt Onesiforus de gevangen Paulus zeer naarstig, in een grote stad, en vindt hem.

2 Timotheüs 1:17

3

Niet beschaamd voor de keten

Hij verkwikt Paulus dikwijls en schaamt zich zijn gevangenschap niet, terwijl velen in Azië zich van Paulus hebben afgewend.

2 Timotheüs 1:16

4

Een groet aan zijn huis

Aan het eind van zijn brief laat Paulus het huis van Onesiforus groeten, samen met Priska en Aquila.

2 Timotheüs 4:19

Belangrijke bijbelteksten

De volgende bijbelgedeelten zijn van belang om het leven en de rol van Onesiforus beter te begrijpen.

2 Timotheüs 1:15

“Gij weet dit, dat allen, die in Azie zijn, zich van mij afgewend hebben; onder dewelke is Fygellus en Hermogenes.”

De achtergrond van de woorden over Onesiforus: velen in Azië hadden Paulus in de steek gelaten.

2 Timotheüs 1:16

“De Heere geve den huize van Onesiforus barmhartigheid; want hij heeft mij dikmaals verkwikt, en heeft zich mijner keten niet geschaamd.”

Paulus bidt voor het hele huis van Onesiforus. Verkwikt betekent volgens de kanttekeningen eigenlijk: verkoeling gedaan, zoals bij iemand die verhit is.

2 Timotheüs 1:17

“Maar als hij te Rome gekomen was, heeft hij mij zeer naarstiglijk gezocht, en heeft mij gevonden.”

Onesiforus deed moeite om Paulus te vinden. Een gevangene in Rome was niet zomaar te bereiken.

2 Timotheüs 1:18

“De Heere geve hem, dat hij barmhartigheid vinde bij den Heere, in dien dag; en hoeveel hij mij te Efeze gediend heeft, weet gij zeer wel.”

Een wens voor de dag van het oordeel, en een herinnering aan zijn eerdere dienst in Efeze, die Timotheüs uit eigen ervaring kende.

2 Timotheüs 4:19

“Groet Priska en Aquila, en het huis van Onesiforus.”

De tweede vermelding. Weer noemt Paulus het huis, niet Onesiforus alleen.

Tijdperiode

~65 n.Chr.

Onesiforus leefde in de tijd van het Nieuwe Testament.

Gerelateerde personen

Paulus

Klein / Gering

Timotheüs

Die God eert

Onesimus

Nuttig, voordelig

Priscilla

Eerbiedwaardig / Oud (vererende verkleinvorm)

Demas

Betekenis onzeker

Lessen voor vandaag

Onesiforus leert ons dat trouw zich vooral toont als het moeite kost. Velen in Azië hadden zich van Paulus afgekeerd, maar hij zocht hem op. Wij worden geroepen om niet weg te kijken als een broeder of zuster in moeite zit, ook als het ons iets kost aan tijd of aanzien. Hoe anders liep het met een andere medewerker: "Demas heeft mij verlaten" (2 Timotheüs 4:10). Wij leren ook hoe concreet dienst kan zijn. Onesiforus zocht in een grote stad tot hij Paulus vond, en verkwikte hem dikwijls. Er staat geen preek of wonder bij zijn naam, alleen bezoek en zorg. De Hebreeënbrief zegt: "Gedenkt der gevangenen, alsof gij mede gevangen waart" (Hebreeën 13:3). Dat geldt voor gevangenen om het geloof, maar ook voor zieken en eenzamen dichtbij. Daarnaast laat Paulus zien hoe wij dankbaarheid kunnen tonen: door te bidden om Gods barmhartigheid voor wie ons goed gedaan heeft, en voor hun huis. Het troost ons dat God zulke stille trouw niet vergeet. Het werk van Onesiforus staat in de Schrift, maar ook wat nergens geschreven staat, is bij God bekend.

Bijbelse plaatsen

efeze

Bekijk deze bijbelse plaats

rome

Bekijk deze bijbelse plaats

Veelgestelde vragen over Onesiforus

Wie was Onesiforus in de Bijbel?
Onesiforus was een gelovige die Paulus trouw bleef. Hij had Paulus eerder in Efeze gediend, en toen Paulus gevangen zat in Rome, zocht hij hem op tot hij hem vond (2 Timotheüs 1:17-18). Paulus schrijft dat hij hem "dikmaals verkwikt" heeft "en heeft zich mijner keten niet geschaamd" (2 Timotheüs 1:16). Paulus bidt om barmhartigheid voor hem en zijn huis, en laat zijn huis groeten (2 Timotheüs 4:19).
Waar staat Onesiforus in de Bijbel?
Onesiforus wordt twee keer genoemd, allebei in de tweede brief aan Timotheüs. In 2 Timotheüs 1:16-18 vertelt Paulus hoe hij hem in Rome opzocht en eerder in Efeze diende. In 2 Timotheüs 4:19 laat Paulus "het huis van Onesiforus" groeten, samen met Priska en Aquila. Verder komt hij in de Bijbel niet voor.
Wat betekent "heeft zich mijner keten niet geschaamd"?
Paulus zat als gevangene in Rome, geketend. Een gevangene bezoeken kon schande en gevaar opleveren, omdat men met hem vereenzelvigd werd. Onesiforus liet zich daardoor niet tegenhouden (2 Timotheüs 1:16). De kanttekeningen leggen de keten uit als de vernederde staat van Paulus in zijn gevangenschap. In dezelfde brief roept Paulus Timotheüs op: "Schaam u dan niet der getuigenis onzes Heeren, noch mijns, die Zijn gevangene ben" (2 Timotheüs 1:8). Onesiforus deed precies dat.
Wat deed Onesiforus in Efeze?
Paulus schrijft alleen: "hoeveel hij mij te Efeze gediend heeft, weet gij zeer wel" (2 Timotheüs 1:18). Welke dienst dat was, zegt hij niet. Timotheüs, die zelf in Efeze werkte (1 Timotheüs 1:3), kende het uit eigen ervaring. Waarschijnlijk woonde het huis van Onesiforus in of bij Efeze, want Paulus laat het via Timotheüs groeten (2 Timotheüs 4:19).
Was Onesiforus al overleden toen Paulus schreef?
Dat weten wij niet. Paulus noemt twee keer het huis van Onesiforus (2 Timotheüs 1:16 en 4:19), en voor hemzelf wenst hij barmhartigheid "in dien dag" (2 Timotheüs 1:18). Daarom denken veel uitleggers dat hij toen gestorven was. Anderen menen dat hij nog op reis was of nog in Rome verbleef. De kanttekeningen zien in "het huis" het hele huisgezin, dat het voorbeeld van de huisvader volgde, en spreken niet van zijn dood. De tekst laat beide mogelijkheden open.
Bad Paulus voor een overledene in 2 Timotheüs 1:18?
De rooms-katholieke uitleg leest 2 Timotheüs 1:18 zo en ziet er steun in voor het bidden voor overledenen. Reformatorische uitleggers wijzen erop dat de tekst niet zegt dat Onesiforus gestorven was. Ook wie dat aanneemt, leest hier een korte wens voor de dag van het oordeel ("De Heere geve hem"), geen gebed dat zijn staat na de dood verandert. De Schrift zegt dat het de mensen gezet is "eenmaal te sterven, en daarna het oordeel" (Hebreeën 9:27). Een vagevuur volgt niet uit dit vers. De bredere vraag of een christen mag bidden voor overledenen wordt op een eigen vraagpagina besproken.
Is Onesiforus dezelfde als Onesimus?
Nee. Onesimus was de dienstknecht van Filemon, die bij Paulus tot geloof kwam en met de brief aan Filemon werd teruggestuurd (Filemon 1:10-16; Kolossenzen 4:9). Onesiforus was een gelovige met een eigen huis, die Paulus in Efeze diende en hem later in Rome opzocht (2 Timotheüs 1:16-18). De namen lijken op elkaar en hebben een verwante betekenis, maar het zijn twee verschillende mannen.
Wat betekent de naam Onesiforus?
De Griekse naam Onesiforos wordt gewoonlijk uitgelegd als: die voordeel brengt, of die nut aanbrengt. Hij is verwant aan de naam Onesimus, die nuttig betekent. Paulus maakt in 2 Timotheüs geen woordspel op de naam, maar zijn beschrijving past er wel bij: Onesiforus was hem tot hulp en verkwikking.
Wat kunnen wij leren van Onesiforus?
Onesiforus leert ons trouw te blijven als anderen afhaken, en moeite te doen om wie in nood is op te zoeken. Hij schaamde zich niet voor een gevangen broeder en verkwikte hem dikwijls. Paulus beantwoordt dat met een gebed om Gods barmhartigheid voor hem en zijn huis. Zo leren wij dat stille dienst bij God niet vergeten wordt, en dat ook onze beste dienst op Gods barmhartigheid blijft aangewezen.

Stel een vraag over Onesiforus

Wilt u meer weten over Onesiforus? Onze AI-gestuurde assistent helpt u met achtergrond, context en diepere inzichten uit de Bijbel.

Stel een vraag over Onesiforus

Verdiep u verder

Bijbelse tijdlijn

Bekijk Onesiforus in de context van de bijbelse geschiedenis.

Bijbelse onderwerpen

Ontdek thema's die verbonden zijn met het leven van Onesiforus.

Lees de Bijbel

Lees het verhaal van Onesiforus in de Bijbel.

Bijbeluitleg

Lees commentaar en uitleg bij de bijbelgedeelten over Onesiforus.

AI BijbelAssistent

Stel uw vragen over Onesiforus aan onze AI-assistent.

Woordstudie

Bestudeer de oorspronkelijke betekenis van bijbelse namen en begrippen.

Heidelbergse Catechismus

Ontdek de gereformeerde leer over bijbelse personen en thema's.