De koningin van Scheba in de Bijbel
Malkat Sjeba (מַלְכַּת שְׁבָא, Hebreeuws) - “Koningin van Scheba (een titel, geen eigennaam)”
Wie was de koningin van Scheba?
De koningin van Scheba was een vorstin uit het zuiden die met een grote karavaan naar Jeruzalem reisde om de wijsheid van koning Salomo met raadsels te toetsen. Zij kreeg op alles antwoord, loofde de HEERE en gaf rijke geschenken (1 Koningen 10:1-13). De Bijbel noemt haar naam niet.
De koningin van Scheba komt in het Oude Testament in één gebeurtenis voor, die twee keer wordt verteld: in 1 Koningen 10:1-13 en, bijna woordelijk gelijk, in 2 Kronieken 9:1-12. In het Nieuwe Testament noemt Jezus haar "de koningin van het zuiden" (Mattheüs 12:42, Lukas 11:31). Meer staat er niet over haar in de Bijbel. Haar eigen naam wordt nergens genoemd; zij heet naar haar land. De Statenvertaling schrijft Scheba. In andere talen en vertalingen ziet men Sheba (de Engelse vorm) en Saba, en in het Nederlands komt ook de vorm Seba voor. Seba is in de Statenvertaling echter vrijwel altijd een andere naam: het land van Seba, een zoon van Cusch (Genesis 10:7; Jesaja 43:3), en ook de opstandeling Seba, de zoon van Bichri (2 Samuël 20:1). Psalm 72:10 noemt "de koningen van Scheba en Seba" zelfs naast elkaar. Het verhaal is kort en helder van opbouw. De koningin hoort over Salomo "aangaande den Naam des HEEREN" en komt "om hem met raadselen te verzoeken" (1 Koningen 10:1). Zij reist met een groot gevolg en kamelen die specerijen, goud en kostbare stenen dragen, en spreekt met Salomo over "al wat in haar hart was" (1 Koningen 10:2). Hij beantwoordt al haar vragen. Wat zij daarna ziet, zijn wijsheid, zijn huis, zijn hofhouding en zijn opgang naar het huis des HEEREN, maakt haar sprakeloos: "zo was in haar geen geest meer" (1 Koningen 10:5). Haar antwoord is een getuigenis. Zij had de berichten niet geloofd, totdat zij het met eigen ogen zag, "en zie, de helft is mij niet aangezegd" (1 Koningen 10:7). Daarna prijst zij niet Salomo maar de HEERE, die Salomo op de troon zette omdat Hij Israël liefheeft (1 Koningen 10:9). Na een uitwisseling van geschenken keert zij terug naar haar land. Zij is niet te verwarren met Candace, "de koningin der Moren" uit Handelingen 8:27, wier kamerling Filippus ontmoette. Ook de latere namen Makeda (Ethiopische overlevering) en Bilqis (islamitische overlevering) komen niet uit de Bijbel.
Historische context
Het bezoek valt in de regering van Salomo, die doorgaans rond 970-930 voor Christus wordt gedateerd; het bezoek zelf plaatst men gewoonlijk rond het midden van de tiende eeuw voor Christus. De tekst geeft geen jaartal. Het staat in een hoofdstuk dat de rijkdom en de internationale naam van Salomo beschrijft. Al eerder staat er dat er van alle volken mensen kwamen, "van alle koningen der aarde, die van zijn wijsheid gehoord hadden" (1 Koningen 4:34), en later dat "de ganse aarde" zijn aangezicht zocht (1 Koningen 10:24). Waar Scheba lag, zegt de Bijbel niet precies. Jezus spreekt over het zuiden en "de einden der aarde" (Mattheüs 12:42). Genesis noemt Scheba zowel onder de nakomelingen van Cusch (Genesis 10:7) als onder die van Sem via Joktan (Genesis 10:28). Dat kan de banden tussen beide oevers van de Rode Zee weerspiegelen. De meeste uitleggers zoeken het land in het zuidwesten van het Arabisch schiereiland, in het huidige Jemen, waar later het rijk van de Sabeeërs bloeide met als hoofdstad Marib. Sabese inscripties uit die streek zijn bewaard gebleven. Anderen denken aan het gebied aan de overkant van de Rode Zee, in Ethiopië en Eritrea, waarmee Zuid-Arabië nauwe banden had. De Ethiopische kerk houdt vast aan die verbinding. Een zekere keuze is niet te maken. De Bijbel kent Scheba vooral als handelsland. Ezechiël 27:22 noemt de kooplieden van Scheba met specerijen, kostbaar gesteente en goud; Jeremia 6:20 spreekt over wierook uit Scheba. Dat past bij de waren die de koningin meebracht. De karavaanweg langs de westkant van Arabië was lang; vanuit Jemen naar Jeruzalem is het ruim tweeduizend kilometer. Het bezoek kan daarom ook een handelskant hebben gehad, zeker omdat Salomo met de schepen van Hiram een eigen zeehandel via de Rode Zee begon (1 Koningen 9:26-28). De tekst zelf legt de nadruk echter op de wijsheid. Dat een vrouw aan het hoofd van een Arabisch volk stond, is niet onwaarschijnlijk. Assyrische koningsinscripties uit de achtste eeuw voor Christus noemen meer dan eens koninginnen van de Arabieren die schatting betaalden. De koningin van Scheba zelf komt in buitenbijbelse bronnen uit haar tijd niet voor. Latere overleveringen hebben haar verhaal sterk uitgebreid. Josephus noemt haar in zijn Joodse oudheden een koningin van Egypte en Ethiopië. Het Ethiopische boek Kebra Nagast (veertiende eeuw) noemt haar Makeda en laat haar een zoon van Salomo baren, Menelik. In de Koran (soera 27) komt een koningin van Saba voor, die latere islamitische schrijvers Bilqis noemen. Dat zijn tradities, geen bijbelse gegevens.
Karaktereigenschappen
+Positieve eigenschappen
- Leergierig: zij reisde een grote afstand om de wijsheid zelf te horen (1 Koningen 10:1-2)
- Openhartig: zij sprak met Salomo over al wat in haar hart was (1 Koningen 10:2)
- Eerlijk: zij gaf toe dat zij de berichten eerst niet had geloofd (1 Koningen 10:7)
- Zij gaf de eer aan de HEERE, de God van Israël (1 Koningen 10:9)
- Vrijgevig: haar geschenk aan specerijen werd nooit meer geëvenaard (1 Koningen 10:10)
−Zwakke kanten
- Zij gaf aanvankelijk geen geloof aan de berichten en wilde eerst zelf zien (1 Koningen 10:7); de tekst laat dat staan zonder het te veroordelen
Theologische betekenis
In de opbouw van 1 Koningen is het bezoek van de koningin van Scheba een hoogtepunt. God had Salomo een wijs en verstandig hart gegeven (1 Koningen 3:12), en hier erkent een vorstin van buiten Israël dat die gave werkelijkheid is. Opvallend is dat de tekst haar komst al aan het begin verbindt met "den Naam des HEEREN" (1 Koningen 10:1). Het ging niet alleen om de slimheid van een koning, maar om de God die hem die wijsheid gaf. Haar woorden in 1 Koningen 10:9 vormen het hart van het verhaal. Zij prijst de HEERE om Zijn liefde voor Israël en zegt dat Salomo koning werd "om recht en gerechtigheid te doen". Daarmee noemt een buitenlandse vorstin de opdracht van het koningschap zoals Psalm 72 die beschrijft: "O God! geef den koning Uw rechten, en Uw gerechtigheid den zoon des konings" (Psalm 72:1). Kronieken legt nog een eigen accent: daar zegt zij dat God Salomo zette "op Zijn troon" (2 Kronieken 9:8). De troon van Israël is in Kronieken de troon van de HEERE zelf. Veel uitleggers zien in haar komst een voorproef van wat de profeten later beloven: dat de volken naar Jeruzalem komen. Dezelfde psalm, een psalm "voor Salomo", spreekt over "de koningen van Scheba en Seba" die "vereringen toevoeren" (Psalm 72:10), en Jesaja 60:6 zegt over het Sion van de toekomst: "zij allen uit Scheba zullen komen; goud en wierook zullen zij aanbrengen". De kerk heeft daarom vaak een verband gelegd met de wijzen uit het oosten, die het Kind goud, wierook en mirre brachten (Mattheüs 2:11). Dat verband is een uitleg met mate, geen uitspraak van de tekst zelf. Het Nieuwe Testament gebruikt haar op een scherpe manier. Jezus zegt: "De koningin van het zuiden zal opstaan in het oordeel met dit geslacht, en hetzelve veroordelen" (Mattheüs 12:42). Een heidense vrouw nam een lange reis op zich voor de wijsheid van Salomo; Jezus' hoorders stonden voor de Wijsheid zelf en vroegen nog om een teken. De woorden "meer dan Salomo is hier" maken van haar verhaal een maatstaf. Wie zoveel moeite deed om minder te horen, zal oordelen over wie meer ontving en niet luisterde. Daarmee blijft haar verhaal geen anekdote over een koninklijk staatsbezoek. Het laat zien dat Gods wijsheid ook in de verte gehoord wordt, dat wie zoekt antwoord krijgt, en dat het antwoord eindigt bij de lof van God.
Naamsbetekenis
Oorspronkelijke naam
Malkat Sjeba (מַלְכַּת שְׁבָא, Hebreeuws)
Betekenis
Koningin van Scheba (een titel, geen eigennaam)
Sleutelmomenten
Het gerucht bereikt Scheba
In haar eigen land hoort de koningin over Salomo en de Naam van de HEERE. Zij besluit zelf te gaan en hem met raadsels op de proef te stellen.
1 Koningen 10:1
De reis naar Jeruzalem
Zij komt met een zeer groot gevolg en kamelen die specerijen, veel goud en kostbare stenen dragen, en bespreekt met Salomo alles wat zij op haar hart heeft.
1 Koningen 10:2
Raadsels en antwoorden
Salomo verklaart al haar vragen. Er is geen enkele zaak die voor de koning verborgen blijft. Welke raadsels het waren, vertelt de tekst niet.
1 Koningen 10:3
Sprakeloos aan het hof
Zij ziet de wijsheid van Salomo, het huis dat hij bouwde, de orde aan zijn tafel en zijn opgang naar het huis des HEEREN, en er is in haar geen geest meer.
1 Koningen 10:4-5
Getuigenis en lofprijzing
Zij erkent dat zij de berichten niet geloofde en dat zij nog niet de helft had gehoord. Daarna prijst zij de HEERE, die Salomo uit liefde voor Israël tot koning stelde om recht en gerechtigheid te doen.
1 Koningen 10:6-9
Geschenken en terugkeer
Zij geeft honderdtwintig talenten goud, veel specerijen en kostbaar gesteente. Salomo geeft haar alles wat zij begeert, en zij keert met haar knechten terug naar haar land.
1 Koningen 10:10-13
De koningin van het zuiden in het oordeel
Jezus noemt haar samen met de mannen van Nineve. Zij kwam van de einden der aarde voor de wijsheid van Salomo, en zal opstaan tegen een geslacht dat Iemand die meer is dan Salomo niet wil horen.
Mattheüs 12:41-42
Belangrijke bijbelteksten
De volgende bijbelgedeelten zijn van belang om het leven en de rol van de koningin van Scheba beter te begrijpen.
1 Koningen 10:1
“En toen de koningin van Scheba het gerucht van Salomo hoorde, aangaande den Naam des HEEREN, kwam zij, om hem met raadselen te verzoeken.”
Het begin van het verhaal. Wat haar trekt, is de wijsheid van Salomo in verband met de Naam van de HEERE.
1 Koningen 10:3
“En Salomo verklaarde haar al haar woorden; geen ding was er verborgen voor den koning, dat hij haar niet verklaarde.”
Hier blijkt de gave uit 1 Koningen 3:12. De tekst zegt niet welke raadsels zij stelde.
1 Koningen 10:7
“Ik heb die woorden niet geloofd, totdat ik gekomen ben, en mijn ogen dat gezien hebben; en zie, de helft is mij niet aangezegd; gij hebt met wijsheid, en goed overtroffen het gerucht, dat ik gehoord heb.”
Haar eerlijke erkenning: de werkelijkheid overtrof wat zij gehoord had.
1 Koningen 10:9
“Geloofd zij de HEERE, uw God, Die behagen in u heeft gehad, om u op den troon van Israel te zetten! Omdat de HEERE Israel in eeuwigheid bemint, daarom heeft Hij u tot koning gesteld, om recht en gerechtigheid te doen.”
Het hart van het verhaal. Zij prijst niet Salomo, maar de HEERE die hem gaf.
1 Koningen 10:13
“En de koning Salomo gaf de koningin van Scheba al haar behagen, wat zij begeerde; behalve dat hij haar gaf naar het vermogen van den koning Salomo; zo keerde zij en toog in haar land, zij en haar knechten.”
Het slot. Naast de koninklijke geschenken krijgt zij alles wat zij vraagt, en zij keert terug naar haar land.
2 Kronieken 9:8
“Geloofd zij de HEERE, uw God, Die behagen in u gehad heeft, om u op Zijn troon, den HEERE, uw God, tot een koning te zetten; overmits uw God Israel bemint, om hetzelve tot in eeuwigheid op te richten, zo heeft Hij u tot een koning over hen gesteld, om recht en gerechtigheid te doen.”
De versie in Kronieken spreekt van Gods eigen troon: het koningschap in Israël is een koningschap namens de HEERE.
Mattheüs 12:42
“De koningin van het zuiden zal opstaan in het oordeel met dit geslacht, en hetzelve veroordelen; want zij is gekomen van de einden der aarde, om te horen, de wijsheid van Salomo; en ziet, meer dan Salomo is hier!”
Jezus noemt haar als getuige tegen hen die Hem een teken vroegen. Hij is meer dan Salomo.
Lukas 11:31
“De koningin van het Zuiden zal opstaan in het oordeel met de mannen van dit geslacht, en zal ze veroordelen; want zij is gekomen van de einden der aarde, om te horen de wijsheid van Salomo; en ziet, meer dan Salomo is hier.”
Dezelfde uitspraak bij Lukas, in een gesprek over het teken van Jona.
Tijdperiode
~950 v.Chr.
De koningin van Scheba leefde in de tijd van het Oude Testament.
Gerelateerde personen
Lessen voor vandaag
De koningin van Scheba nam het gerucht serieus. Zij bleef niet thuis met een mening over Salomo, maar ging zelf kijken en luisteren. Dat vraagt ook van ons een houding van onderzoek: wie iets over God hoort, doet er goed aan zelf te komen en te horen, in plaats van het bij horen zeggen te laten. Zij nam ook haar vragen mee. Zij sprak met Salomo over al wat in haar hart was, en er bleef niets onbeantwoord. Wij mogen met onze vragen bij God komen. Het geloof is niet bang voor eerlijke vragen, en het Woord geeft meer antwoord dan wij vaak verwachten. Niet elke nieuwsgierige vraag wordt beantwoord, maar wat wij nodig hebben om God te kennen en te dienen, houdt Hij niet voor ons verborgen. Haar verwondering eindigde niet bij Salomo, maar bij de HEERE. Dat is een toets voor elke vorm van bewondering in de kerk: voor een goede prediker, een wijze ouder in het geloof, een indrukwekkende gemeente. Waar het goed is, gaat de lof door de mens heen naar God die geeft. Ten slotte maakt Jezus haar tot een spiegel. Zij reisde van de einden der aarde voor een koning die zelf later ontrouw werd. Wij hebben het Woord van Iemand die meer is dan Salomo, dicht bij huis, open op tafel. Dat de koningin van Scheba zoveel moeite deed, roept ons op dat Woord niet achteloos te laten liggen.
Bijbelse plaatsen
Veelgestelde vragen over de koningin van Scheba
Wie was de koningin van Scheba in de Bijbel?
Hoe heette de koningin van Scheba?
Waar staat de koningin van Scheba in de Bijbel?
Is het koningin van Scheba, Sheba of Seba?
Waar lag het land Scheba?
Waarom bezocht de koningin van Scheba Salomo?
Welke raadsels stelde de koningin van Scheba aan Salomo?
Wat gaf de koningin van Scheba aan Salomo?
Had Salomo een kind met de koningin van Scheba?
Wat zegt Jezus over de koningin van Scheba?
Is de koningin van Scheba dezelfde als koningin Candace?
Wat kunnen wij leren van de koningin van Scheba?
Stel een vraag over de koningin van Scheba
Wilt u meer weten over de koningin van Scheba? Onze AI-gestuurde assistent helpt u met achtergrond, context en diepere inzichten uit de Bijbel.
Stel een vraag over de koningin van SchebaBijbelverhalen rond de koningin van Scheba
Verdiep u verder
Bijbelse tijdlijn
Bekijk de koningin van Scheba in de context van de bijbelse geschiedenis.
Bijbelse onderwerpen
Ontdek thema's die verbonden zijn met het leven van de koningin van Scheba.
Lees de Bijbel
Lees het verhaal van de koningin van Scheba in de Bijbel.
Bijbeluitleg
Lees commentaar en uitleg bij de bijbelgedeelten over de koningin van Scheba.
AI BijbelAssistent
Stel uw vragen over de koningin van Scheba aan onze AI-assistent.
Woordstudie
Bestudeer de oorspronkelijke betekenis van bijbelse namen en begrippen.
Heidelbergse Catechismus
Ontdek de gereformeerde leer over bijbelse personen en thema's.