De hoofdman bij het kruis in de Bijbel
Centurio (Latijn) of Kenturion (κεντυρίων, Grieks bij Markus) - “Hoofdman over honderd (titel, geen naam)”
Wie was de hoofdman bij het kruis?
De hoofdman bij het kruis was de Romeinse officier die toezicht hield bij de kruisiging van Jezus. Toen hij Jezus zag sterven, zei hij: "Waarlijk, Deze was Gods Zoon!" (Mattheüs 27:54). Lukas geeft zijn woorden als "deze Mens was rechtvaardig". Zijn naam noemt de Bijbel niet.
De hoofdman bij het kruis staat in drie evangeliën: Mattheüs 27:54, Markus 15:39 en 15:44-45, en Lukas 23:47. De Statenvertaling noemt hem "de hoofdman over honderd", en hij wordt vaak de hoofdman onder het kruis genoemd: een officier met het bevel over ongeveer honderd soldaten, in het Romeinse leger een centurio. Markus gebruikt daarvoor het Latijnse leenwoord kenturion, Mattheüs en Lukas het gewone Griekse woord. De drie evangelisten geven zijn woorden niet gelijk weer. Mattheüs: "Waarlijk, Deze was Gods Zoon!" (Mattheüs 27:54). Markus: "Waarlijk, deze Mens was Gods Zoon!" (Markus 15:39). Lukas: "Waarlijk, deze Mens was rechtvaardig" (Lukas 23:47). Op deze pagina leggen wij die verslagen naast elkaar. Daarnaast vertelt Markus dat Pilatus de hoofdman liet roepen om te vragen of Jezus al gestorven was (Markus 15:44-45). Deze pagina gaat over de hoofdman zelf. De kruisiging als geheel wordt verteld in het bijbelverhaal over de kruisiging. De hoofdman bij het kruis is niet te verwarren met de hoofdman van Kapernaüm, wiens knecht Jezus genas (Mattheüs 8:5-13), en ook niet met Cornelius, de hoofdman in Caesarea (Handelingen 10:1). Het zijn drie verschillende mannen met dezelfde rang. Evenmin is hij zonder meer dezelfde als de soldaat die met een speer de zijde van Jezus doorstak (Johannes 19:34). De naam Longinus, die later aan hem gegeven is, komt niet uit de Bijbel.
Historische context
De kruisiging vond plaats op de vrijdag van het pascha, omstreeks 30 n.Chr. (het precieze jaar is onzeker), op Golgotha, buiten de stad Jeruzalem. Kruisiging was een Romeinse straf, uitgevoerd door Romeinse soldaten onder het gezag van de stadhouder Pontius Pilatus. Een hoofdman over honderd stond aan het hoofd van een eenheid van ongeveer honderd man. Bij een terechtstelling had zo'n officier waarschijnlijk de leiding over de soldaten die het vonnis uitvoerden. Johannes vertelt dat de krijgsknechten de klederen van Jezus in vier delen verdeelden, "voor elken krijgsknecht een deel" (Johannes 19:23). Mattheüs zegt dat de soldaten gingen zitten en Jezus daar bewaarden (Mattheüs 27:36), en dat de hoofdman het woord sprak samen met "die met hem Jezus bewaarden" (Mattheüs 27:54). De hoofdman zag alles van dichtbij. Van de zesde tot de negende ure was er duisternis "over de gehele aarde" (Markus 15:33), en Jezus riep: "Mijn God, Mijn God, waarom hebt Gij Mij verlaten?" (Markus 15:34). Markus zegt dat de hoofdman "tegenover Hem stond" (Markus 15:39). Mattheüs noemt de aardbeving en het scheuren van de steenrotsen (Mattheüs 27:51). Lukas zegt dat hij zag "wat er geschied was" (Lukas 23:47). Volgens Markus verwonderde Pilatus zich dat Jezus al gestorven was. Hij liet de hoofdman roepen en vroeg hem "of Hij lang gestorven was" (Markus 15:44). Pas toen de officier het bevestigd had, gaf Pilatus het lichaam aan Jozef van Arimathea. Zo werd de hoofdman ook de officiële getuige van de dood van Jezus.
Karaktereigenschappen
+Positieve eigenschappen
- Hij lette op wat er gebeurde en zag hoe Jezus stierf (Markus 15:39)
- Hij erkende Jezus als Gods Zoon (Mattheüs 27:54)
- Hij verheerlijkte God en getuigde van de onschuld van Jezus (Lukas 23:47)
- Hij gaf Pilatus een betrouwbaar bericht over de dood van Jezus (Markus 15:44-45)
Theologische betekenis
Rond het kruis klonk de vraag of Jezus Gods Zoon was als spot. Voorbijgangers riepen: "Indien Gij de Zone Gods zijt, zo kom af van het kruis" (Mattheüs 27:40), en de overpriesters zeiden: "Hij heeft gezegd: Ik ben Gods Zoon" (Mattheüs 27:43). Juist daar zegt een heidense officier: "Waarlijk, Deze was Gods Zoon!" (Mattheüs 27:54). Jezus kwam niet van het kruis af, en toch werd daar beleden wie Hij is. In het evangelie naar Markus heeft dat woord een bijzondere plaats. Markus begint met "JEZUS CHRISTUS, den Zone Gods" (Markus 1:1). Onderweg noemt de Vader Hem Zijn geliefde Zoon (Markus 1:11; Markus 9:7), en verder zijn het de onreine geesten die Hem zo noemen (Markus 3:11; Markus 5:7); de hogepriester vraagt het als beschuldiging (Markus 14:61). Veel uitleggers wijzen erop dat de hoofdman de eerste mens is die het in Markus belijdt. Het Grieks heeft geen lidwoord, zodat sommigen het weergeven als: een zoon van God; maar ook zonder lidwoord kan het woord bepaald zijn, zodat de weergave van de Statenvertaling goed te verdedigen is. De evangelist laat zijn woord klinken als antwoord op de vraag waarmee het boek begon. Lukas geeft andere woorden: "Waarlijk, deze Mens was rechtvaardig" (Lukas 23:47). Het Griekse woord kan ook onschuldig betekenen. Lukas laat in het lijdensverhaal herhaaldelijk zien dat Jezus geen schuld had: Pilatus vond geen schuld in Hem (Lukas 23:4 en 23:14), en de moordenaar aan het kruis zei: "Deze heeft niets onbehoorlijks gedaan" (Lukas 23:41). De hoofdman sluit die rij. Beide verslagen laten zien dat de Rechtvaardige stierf voor onrechtvaardigen (1 Petrus 3:18). Een officier van de heidenen die het vonnis uitvoerde, erkent de Gekruisigde. Dat wijst vooruit naar wat Jezus zelf zei: "Ik, zo wanneer Ik van de aarde zal verhoogd zijn, zal hen allen tot Mij trekken" (Johannes 12:32).
Naamsbetekenis
Oorspronkelijke naam
Centurio (Latijn) of Kenturion (κεντυρίων, Grieks bij Markus)
Betekenis
Hoofdman over honderd (titel, geen naam)
Sleutelmomenten
De wacht bij het kruis
Nadat de soldaten Jezus gekruisigd en Zijn klederen verdeeld hebben, gaan zij zitten en bewaren Hem daar. De hoofdman is bij hen: Mattheüs 27:54 spreekt van hem en "die met hem Jezus bewaarden".
Mattheüs 27:36
De laatste roep
Na drie uren duisternis roept Jezus met grote stem: "Vader, in Uw handen beveel Ik Mijn geest", en Hij geeft de geest.
Lukas 23:46
Waarlijk, Deze was Gods Zoon
Bij de aardbeving en wat er verder gebeurt, worden de hoofdman en de soldaten zeer bevreesd. Zij zeggen: "Waarlijk, Deze was Gods Zoon!"
Mattheüs 27:54
Deze Mens was Gods Zoon
Markus vertelt dat de hoofdman tegenover Jezus stond. Toen hij zag dat Hij zo roepend de geest gaf, zei hij: "Waarlijk, deze Mens was Gods Zoon!"
Markus 15:39
Deze Mens was rechtvaardig
Lukas schrijft dat de hoofdman God verheerlijkte en zei: "Waarlijk, deze Mens was rechtvaardig." Hij getuigt van de onschuld van Jezus.
Lukas 23:47
Getuige van Zijn dood
Pilatus laat de hoofdman roepen en vraagt of Jezus al lang gestorven is. Op zijn bericht schenkt Pilatus het lichaam aan Jozef van Arimathea.
Markus 15:44-45
Belangrijke bijbelteksten
De volgende bijbelgedeelten zijn van belang om het leven en de rol van de hoofdman bij het kruis beter te begrijpen.
Mattheüs 27:54
“En de hoofdman over honderd, en die met hem Jezus bewaarden, ziende de aardbeving, en de dingen, die geschied waren, werden zeer bevreesd, zeggende: Waarlijk, Deze was Gods Zoon!”
Mattheüs laat de hoofdman spreken samen met zijn soldaten, onder de indruk van de aardbeving.
Markus 15:39
“En de hoofdman over honderd, die daarbij tegenover Hem stond, ziende, dat Hij alzo roepende den geest gegeven had, zeide: Waarlijk, deze Mens was Gods Zoon!”
Bij Markus is het de manier waarop Jezus stierf die de hoofdman tot deze belijdenis brengt.
Lukas 23:47
“Als nu de hoofdman over honderd zag, wat er geschied was, verheerlijkte hij God, en zeide: Waarlijk, deze Mens was rechtvaardig.”
Lukas legt de nadruk op de onschuld van Jezus en op de lof aan God.
Markus 15:44-45
“En Pilatus verwonderde zich, dat Hij alrede gestorven was; en den hoofdman over honderd tot zich geroepen hebbende, vraagde hem, of Hij lang gestorven was. En als hij het van den hoofdman over honderd verstaan had, schonk hij Jozef het lichaam.”
De hoofdman wordt de officiële getuige van de dood van Jezus.
Markus 1:1
“Het begin des Evangelies van JEZUS CHRISTUS, den Zone Gods.”
Het eerste vers van Markus; de belijdenis van de hoofdman sluit aan bij deze opening.
Tijdperiode
~30 n.Chr.
De hoofdman bij het kruis leefde in de tijd van het Nieuwe Testament.
Gerelateerde personen
Lessen voor vandaag
De hoofdman kwam niet naar Golgotha om te geloven, maar om een vonnis uit te voeren. Toch ging hij daar zien wie Jezus was. Dat geeft hoop: niemand staat te ver weg voor Gods werk, ook niet wie dicht bij het onrecht stond. Zijn belijdenis kwam niet bij een wonder van genezing of een indrukwekkende preek, maar bij het sterven van Jezus. Het kruis is geen nederlaag die het evangelie verlegen maakt; daar wordt zichtbaar wie Christus is. Ook wij leren Hem kennen door te zien hoe en waarom Hij stierf. Lukas zegt dat de hoofdman God verheerlijkte. Zien wie Jezus is, loopt uit op lof aan God. Wie de Gekruisigde als de Rechtvaardige en als Gods Zoon leert kennen, gaat God eren en niet zichzelf. Over wat er later van hem werd, zwijgt de Bijbel. De vraag die hij beantwoordde, ligt nu bij ons: wie is deze Mens? Het antwoord kan niet beter dan met zijn woorden: "Waarlijk, Deze was Gods Zoon!"
Bijbelse plaatsen
Veelgestelde vragen over de hoofdman bij het kruis
Wie was de hoofdman bij het kruis in de Bijbel?
Waar staat de hoofdman bij het kruis in de Bijbel?
Wat zei de hoofdman bij het kruis?
Waarom zegt Lukas "rechtvaardig" en Markus "Gods Zoon"?
Heette de hoofdman bij het kruis Longinus?
Was de hoofdman dezelfde als de soldaat met de speer?
Is de hoofdman bij het kruis dezelfde als de hoofdman van Kapernaüm of Cornelius?
Werd de hoofdman bij het kruis christen?
Wat kunnen wij leren van de hoofdman bij het kruis?
Stel een vraag over de hoofdman bij het kruis
Wilt u meer weten over de hoofdman bij het kruis? Onze AI-gestuurde assistent helpt u met achtergrond, context en diepere inzichten uit de Bijbel.
Stel een vraag over de hoofdman bij het kruisVerdiep u verder
Bijbelse tijdlijn
Bekijk de hoofdman bij het kruis in de context van de bijbelse geschiedenis.
Bijbelse onderwerpen
Ontdek thema's die verbonden zijn met het leven van de hoofdman bij het kruis.
Lees de Bijbel
Lees het verhaal van de hoofdman bij het kruis in de Bijbel.
Bijbeluitleg
Lees commentaar en uitleg bij de bijbelgedeelten over de hoofdman bij het kruis.
AI BijbelAssistent
Stel uw vragen over de hoofdman bij het kruis aan onze AI-assistent.
Woordstudie
Bestudeer de oorspronkelijke betekenis van bijbelse namen en begrippen.
Heidelbergse Catechismus
Ontdek de gereformeerde leer over bijbelse personen en thema's.