Hananja in de Bijbel
Chananjah (חֲנַנְיָה, Hebreeuws) - “De HEERE is genadig”
Wie was Hananja?
Hananja, de zoon van Azur, was een valse profeet in de tijd van koning Zedekia. In de tempel beloofde hij dat God het juk van Babel binnen twee jaar zou verbreken, en hij brak het juk van Jeremia. Hij stierf nog datzelfde jaar, zoals Jeremia had gezegd (Jeremia 28:17).
Hananja staat in Jeremia 28, het hoofdstuk dat direct volgt op de boodschap van het juk in Jeremia 27. De Statenvertaling noemt hem "Hananja, zoon van Azur, de profeet, die van Gibeon was" (Jeremia 28:1). Hij wordt nergens anders genoemd, maar Jeremia 27:16 waarschuwt al voor profeten die precies zijn boodschap brachten: dat de vaten van het huis des HEEREN "nu haast" uit Babel zouden terugkomen. Het verhaal speelt in de tempel. Jeremia droeg op Gods bevel banden en een juk om zijn hals, als teken dat Juda en de buurvolken de koning van Babel moesten dienen (Jeremia 27:2). Hananja sprak in de Naam des HEEREN het tegendeel: "Ik heb het juk des konings van Babel verbroken" (Jeremia 28:2). Jeremia antwoordde voorzichtig en wachtte. Pas toen God hem een woord gaf, kwam hij terug met het oordeel over Hananja. Hananja is niet te verwarren met andere mannen met dezelfde naam. De bekendste is Hananja, een van de drie vrienden van Daniël, die aan het hof van Babel Sadrach werd genoemd (Daniël 1:6-7). Er is ook een Hananja die onder Nehemia overste van de burcht te Jeruzalem was, "een man van getrouwheid, en godvrezende boven velen" (Nehemia 7:2). Verder noemt de Bijbel nog enkele mannen met deze naam, bijvoorbeeld de vader van de vorst Zedekia (Jeremia 36:12). In het Nieuwe Testament komt de naam voor in de Griekse vorm Ananias.
Niet te verwarren met Sadrach, Mesach en Abednego, Hananja, de vriend van Daniël, die in Babel Sadrach werd genoemd (Daniël 1:7).
Historische context
Jeremia 28:1 dateert de gebeurtenis "in het begin des koninkrijks van Zedekia, koning van Juda, in het vierde jaar, in de vijfde maand". Omgerekend is dat ongeveer 594 of 593 voor Christus. In de Statenvertaling begint Jeremia 27 met "In het begin des koninkrijks van Jojakim", terwijl hetzelfde hoofdstuk Zedekia als koning noemt (Jeremia 27:3; Jeremia 27:12). Hoe dat verschil ontstaan is, wordt door uitleggers verschillend verklaard. De kanttekeningen verklaren dat Jeremia het bevel al in het begin van Jojakims regering ontving, voor de tijd van Zedekia; anderen denken aan een fout bij het overschrijven. Dat het optreden van Hananja in de tijd van Zedekia valt, blijkt uit Jeremia 28:1. Enkele jaren eerder, in 597, had Nebukadnezar koning Jechonia (Jojachin) weggevoerd, samen met de vorsten, de vaklieden en de schatten van de tempel (2 Koningen 24:12-16). In Jeruzalem leefde de hoop dat die ballingschap kort zou zijn. Volgens Jeremia 27:3 kwamen in dezelfde tijd gezanten van Edom, Moab, Ammon, Tyrus en Sidon bij Zedekia. Veel uitleggers denken dat zij overlegden over een gezamenlijke opstand tegen Babel. De Babylonische kroniek meldt in deze jaren ook onrust in Babel zelf; sommige historici denken dat zulke berichten de hoop in Jeruzalem voedden, maar de Bijbel zegt daar niets over. Hananja kwam uit Gibeon, een stad in Benjamin, ten noordwesten van Jeruzalem. Gibeon was een van de steden die aan de priesters waren toegewezen (Jozua 21:17). Of Hananja zelf uit een priesterfamilie kwam, zegt de tekst niet. Het juk was een houten balk die over de nek van trekdieren werd gelegd. Jeremia droeg het als zichtbaar teken; Jeremia 28:13 spreekt van houten jukken. Hananja stierf in de zevende maand van datzelfde jaar (Jeremia 28:17), twee maanden na zijn optreden in de vijfde maand.
Karaktereigenschappen
+Positieve eigenschappen
- Zijn verlangen naar de terugkeer van de ballingen en de tempelvaten was op zichzelf niet verkeerd; Jeremia deelde het (Jeremia 28:6)
−Zwakke kanten
- Gebruikte de tempel en de Naam des HEEREN als podium voor een woord dat God niet gegeven had, en liet het volk op leugen vertrouwen (Jeremia 28:1-2, 15)
- Brak het teken dat God aan Jeremia had opgedragen, en herhaalde zijn eigen woord in plaats van Gods antwoord af te wachten (Jeremia 28:10-11)
Theologische betekenis
Hananja sprak met dezelfde woorden als Jeremia: "Zo spreekt de HEERE der heirscharen, de God Israels" (Jeremia 28:2). Voor de toehoorders in de tempel stonden er twee profeten tegenover elkaar, allebei met een beroep op God. De vraag hoe men dan het ware woord herkent, beantwoordt de wet al in Deuteronomium 18: "Wanneer die profeet in den Naam des HEEREN zal hebben gesproken, en dat woord geschiedt niet, en komt niet; dat is het woord, dat de HEERE niet gesproken heeft" (Deuteronomium 18:22). Jeremia sluit daarbij aan als hij zegt dat een profeet van vrede pas bekend wordt als zijn woord komt (Jeremia 28:9). Opvallend is de houding van Jeremia. Hij wenste hetzelfde als Hananja en zei: "de HEERE doe alzo!" (Jeremia 28:6). Hij verheugde zich niet in het oordeel. Maar hij liet zijn wens niet zwaarder wegen dan wat God gezegd had. Toen Hananja het juk brak, ging Jeremia weg zonder direct te antwoorden (Jeremia 28:11). Pas na een woord van God kwam hij terug. Het oordeel over Hananja gebruikt woorden uit de wet. Jeremia zegt dat hij sterven zal, "omdat gij een afval gesproken hebt tegen den HEERE" (Jeremia 28:16); bijna dezelfde uitdrukking staat in Deuteronomium 13:5 over een profeet die het volk van God afdrijft. Zijn zonde was niet dat hij hoop gaf, maar dat hij een hoop gaf die God niet beloofd had. De HEERE beloofde wel terugkeer, maar "als zeventig jaren te Babel zullen vervuld zijn" (Jeremia 29:10), niet binnen twee jaar. Jeremia sprak elders over profeten die zeggen: "Vrede, vrede! doch daar is geen vrede" (Jeremia 6:14). Het Nieuwe Testament neemt deze waarschuwing over. De Heere Jezus zegt: "wacht u van de valse profeten" (Mattheüs 7:15), en Johannes schrijft: "beproeft de geesten, of zij uit God zijn" (1 Johannes 4:1).
Naamsbetekenis
Oorspronkelijke naam
Chananjah (חֲנַנְיָה, Hebreeuws)
Betekenis
De HEERE is genadig
Sleutelmomenten
Waarschuwing tegen valse beloften
Jeremia zegt tot de priesters en het volk dat zij niet moeten luisteren naar profeten die beloven dat de vaten van des HEEREN huis nu haast uit Babel teruggebracht worden, want zij profeteren valsheid.
Jeremia 27:16
Hananja spreekt in de tempel
In het vierde jaar van Zedekia zegt Hananja in het huis des HEEREN dat God het juk van Babel heeft verbroken. Binnen twee volle jaren zullen de tempelvaten, koning Jechonia en alle ballingen terugkeren.
Jeremia 28:1-4
Het antwoord van Jeremia
Jeremia zegt dat hij zou wensen dat het zo was, maar herinnert eraan dat de profeten van vroeger oordeel aankondigden. Een profeet die vrede voorzegt, wordt pas als door God gezonden erkend als zijn woord uitkomt.
Jeremia 28:5-9
Het juk verbroken
Hananja neemt het juk van de hals van Jeremia en breekt het. Hij herhaalt dat God zo binnen twee jaar het juk van Nebukadnezar van de hals van alle volken zal breken. Jeremia gaat zijns weegs.
Jeremia 28:10-11
Een ijzeren juk
Daarna geeft God Jeremia een woord voor Hananja: houten jukken heeft hij gebroken, maar in de plaats daarvan komen ijzeren jukken. Alle volken zullen Nebukadnezar dienen.
Jeremia 28:12-14
Oordeel en dood
Jeremia zegt tot Hananja dat de HEERE hem niet gezonden heeft en dat hij het volk op leugen heeft laten vertrouwen. Hij zal dat jaar sterven. In de zevende maand van datzelfde jaar sterft Hananja.
Jeremia 28:15-17
Belangrijke bijbelteksten
De volgende bijbelgedeelten zijn van belang om het leven en de rol van Hananja beter te begrijpen.
Jeremia 28:2
“Zo spreekt de HEERE der heirscharen, de God Israels, zeggende: Ik heb het juk des konings van Babel verbroken.”
Hananja gebruikt de vertrouwde profetische woorden, maar zegt het tegendeel van wat God door Jeremia had gesproken.
Jeremia 28:9
“De profeet, die geprofeteerd zal hebben van vrede, als het woord van dien profeet komt, dan zal die profeet bekend worden, dat hem de HEERE in der waarheid gezonden heeft.”
Jeremia wijst op de toets van de wet: een belofte van vrede bewijst zich pas als zij uitkomt.
Jeremia 28:13
“Ga henen en spreek tot Hananja, zeggende: Zo zegt de HEERE: Houten jukken hebt gij verbroken, nu zult gij in plaats van die ijzeren jukken maken.”
Het breken van het teken verandert niets aan Gods besluit; het juk wordt zwaarder in plaats van lichter.
Jeremia 28:15
“En de profeet Jeremia zeide tot den profeet Hananja: Hoor nu, Hananja! de HEERE heeft u niet gezonden, maar gij hebt gemaakt, dat dit volk op leugen vertrouwt.”
De kern van de aanklacht: Hananja was niet gezonden en bracht het volk tot vals vertrouwen.
Jeremia 28:17
“Alzo stierf de profeet Hananja in datzelfde jaar, in de zevende maand.”
Het woord van Jeremia komt binnen twee maanden uit, terwijl de belofte van Hananja nooit vervuld werd.
Deuteronomium 18:22
“Wanneer die profeet in den Naam des HEEREN zal hebben gesproken, en dat woord geschiedt niet, en komt niet; dat is het woord, dat de HEERE niet gesproken heeft; door trotsheid heeft die profeet dat gesproken; gij zult voor hem niet vrezen.”
De toets uit de wet waarmee Israël een profeet moest beoordelen. Het optreden van Hananja is daarvan een duidelijk voorbeeld.
Tijdperiode
~594 v.Chr.
Hananja leefde in de tijd van het Oude Testament.
Gerelateerde personen
Lessen voor vandaag
Hananja laat zien dat een boodschap niet waar is omdat zij vroom klinkt of hoop geeft. Hij sprak in de tempel, met de woorden "Zo spreekt de HEERE", en hij beloofde wat iedereen wilde horen. Wij moeten dus niet alleen vragen of iets ons troost, maar of God het gezegd heeft. "Geliefden, gelooft niet een iegelijken geest, maar beproeft de geesten, of zij uit God zijn" (1 Johannes 4:1). Jeremia leert ons tegelijk een goede houding. Hij wenste vrede voor zijn volk en zei dat ook. Maar hij liet zijn eigen wens niet de plaats innemen van Gods woord. Na het breken van het juk ging Jeremia zijns weegs (Jeremia 28:11) en sprak pas weer toen de HEERE hem een woord gaf. Wie in de gemeente of in een gesprek tegenspraak krijgt, hoeft niet direct terug te slaan. Verder zien wij dat valse troost schade doet. Hananja maakte "dat dit volk op leugen vertrouwt" (Jeremia 28:15). Een geruststelling die God niet geeft, houdt mensen weg van bekering. God gaf wel hoop, maar op Zijn tijd: na zeventig jaren (Jeremia 29:10). Ware troost staat niet los van Gods woord, ook als dat woord eerst hard is.
Bijbelse plaatsen
Veelgestelde vragen over Hananja
Wie was Hananja in de Bijbel?
Wat betekent de naam Hananja?
Waar staat Hananja in de Bijbel?
Wat is het verschil tussen het houten en het ijzeren juk?
Hoe wist men dat Hananja een valse profeet was?
Wanneer stierf Hananja?
Is Hananja dezelfde als Sadrach?
Is Hananja dezelfde als Ananias uit het Nieuwe Testament?
Wat kunnen wij leren van Hananja?
Stel een vraag over Hananja
Wilt u meer weten over Hananja? Onze AI-gestuurde assistent helpt u met achtergrond, context en diepere inzichten uit de Bijbel.
Stel een vraag over HananjaVerdiep u verder
Bijbelse tijdlijn
Bekijk Hananja in de context van de bijbelse geschiedenis.
Bijbelse onderwerpen
Ontdek thema's die verbonden zijn met het leven van Hananja.
Lees de Bijbel
Lees het verhaal van Hananja in de Bijbel.
Bijbeluitleg
Lees commentaar en uitleg bij de bijbelgedeelten over Hananja.
AI BijbelAssistent
Stel uw vragen over Hananja aan onze AI-assistent.
Woordstudie
Bestudeer de oorspronkelijke betekenis van bijbelse namen en begrippen.
Heidelbergse Catechismus
Ontdek de gereformeerde leer over bijbelse personen en thema's.