Habakuk in de Bijbel
Chabakkuk (חֲבַקּוּק, Hebreeuws) - “Waarschijnlijk omhelzing”
Wie was Habakuk?
Habakuk was een profeet in Juda rond 600 voor Christus. Hij vroeg God waarom Hij het onrecht liet bestaan en hoe Hij de goddeloze Chaldeeën kon gebruiken. Op zijn wacht hoorde hij: "de rechtvaardige zal door zijn geloof leven" (Habakuk 2:4). Paulus haalt dat vers aan in Romeinen 1:17.
Habakuk is de achtste van de twaalf kleine profeten. Wij kennen hem alleen uit het bijbelboek Habakuk, dat drie hoofdstukken telt. Zijn naam staat er twee keer in, in de opschriften: "De last, welken Habakuk, de profeet, gezien heeft" (Habakuk 1:1) en "Een gebed van Habakuk, den profeet" (Habakuk 3:1). Elders in de Bijbel komt hij niet voor. Over zijn familie, zijn woonplaats of zijn dood zegt de Schrift niets. Het boek is anders dan dat van de meeste profeten. Habakuk spreekt niet in de eerste plaats Gods woord tot het volk, maar richt zich met vragen tot God. Het eerste hoofdstuk is een tweegesprek. Habakuk klaagt dat het recht in Juda verdraaid wordt en dat God niet ingrijpt (Habakuk 1:2-4). God antwoordt dat Hij de Chaldeeën verwekt, de Babyloniërs, om Juda te straffen (Habakuk 1:5-11). Dat antwoord roept een tweede, nog scherpere vraag op: hoe kan God, Die "te rein van ogen" is, toezien dat een goddeloos volk een rechtvaardiger volk verslindt (Habakuk 1:13)? In hoofdstuk 2 gaat Habakuk op zijn wacht staan om Gods antwoord af te wachten. Hij moet het gezicht opschrijven, want het komt op een bestemde tijd. Daar klinkt het vers waardoor Habakuk vooral bekend is: "de rechtvaardige zal door zijn geloof leven" (Habakuk 2:4). Vijf weeroepen over de hoogmoedige verdrukker volgen. Hoofdstuk 3 is een gebed in de vorm van een psalm, met muzikale aanwijzingen, dat eindigt met vreugde in God terwijl alles wegvalt (Habakuk 3:17-19). Deze pagina gaat niet vers voor vers door het boek, maar over de persoon: de profeet die durfde te vragen en leerde wachten.
Historische context
Het boek noemt geen koning en geen jaartal. De datering volgt uit de inhoud: God zegt "Ik verwek de Chaldeen" (Habakuk 1:6), als iets wat nog moet gebeuren of net begint. De meeste uitleggers plaatsen Habakuk daarom in de laatste jaren van Juda, rond 605 tot 598 voor Christus, onder koning Jojakim. Een joodse overlevering, de rabbijnse kroniek Seder Olam, plaatst hem al onder koning Manasse. Zeker is het niet; wij houden het op ongeveer 600 voor Christus. Assyrië, dat Israël eeuwenlang had bedreigd, viel uiteen. Koning Josia sneuvelde volgens de gangbare tijdrekening in 609 voor Christus bij Megiddo tegen farao Necho van Egypte (2 Koningen 23:29). Necho zette Jojakim op de troon (2 Koningen 23:34). In 605 voor Christus versloeg Nebukadnezar het Egyptische leger bij Karchemis aan de Eufraat; Jeremia dateert die slag "in het vierde jaar van Jojakim" (Jeremia 46:2). Daarna werd Jojakim drie jaar lang de knecht van Babel, kwam in opstand, en God zond "de benden der Chaldeen" tegen Juda (2 Koningen 24:1-2). Al onder Jojakim werden de eersten weggevoerd, onder wie Daniël (Daniël 1:1-6). In 597 voor Christus volgde de grote wegvoering met koning Jojachin (2 Koningen 24:10-16), in 586 (of 587) de verwoesting van Jeruzalem en de tempel (2 Koningen 25:8-9). De klacht van Habakuk over geweld en verdraaid recht past bij wat Jeremia over Jojakim zegt (Jeremia 22:13-19). Die koning bouwde een paleis "met ongerechtigheid" en hield het loon van zijn arbeiders in (Jeremia 22:13), en zijn ogen waren gericht "op onschuldig bloed, om dat te vergieten" (Jeremia 22:17). Als die datering klopt, was Habakuk een tijdgenoot van Jeremia en mogelijk ook van Zefanja. Hij profeteerde dan na Nahum, die de val van Nineve aankondigde. Nebukadnezar wordt in Habakuk niet bij naam genoemd, maar hij was de koning onder wie de Chaldeeën hun macht bereikten. Hoofdstuk 3 heeft aanwijzingen die ook in de Psalmen staan: "op Sjigjonoth" (Habakuk 3:1, vergelijk "Schiggajon" in Psalm 7:1), driemaal "Sela" en het slot "Voor den opperzangmeester op mijn Neginoth" (Habakuk 3:19, vergelijk Psalm 4:1). Dat wijst erop dat het gebed gezongen werd, mogelijk in de tempel. Sommigen leiden daaruit af dat Habakuk een levitische zanger was, maar de tekst zegt dat niet. Buiten de Bijbel kwam Habakuk op twee manieren in beeld. In de apocriefe toevoegingen aan Daniël (Bel en de draak) brengt een engel hem naar Babel om Daniël in de leeuwenkuil eten te geven; de Statenvertaling rekent dat verhaal niet tot de canon. En bij Qumran werd in 1947 een commentaar op Habakuk 1 en 2 gevonden, een van de eerste Dode Zeerollen, waarin een joodse groep de profetie op haar eigen tijd toepaste.
Karaktereigenschappen
+Positieve eigenschappen
- Eerlijk in het gebed: hij bracht zijn klacht recht voor God (Habakuk 1:2)
- Hield vast aan Gods heiligheid, ook toen hij Gods handelen niet begreep (Habakuk 1:12)
- Wachtte geduldig en luisterend op Gods antwoord (Habakuk 2:1)
- Vol ontzag voor Gods werk en tegelijk biddend om ontferming (Habakuk 3:2)
- Verheugde zich in God zonder zichtbare zegen (Habakuk 3:18)
−Zwakke kanten
- Begreep Gods weg met het kwaad niet en worstelde daar openlijk mee (Habakuk 1:13)
Theologische betekenis
Het boek Habakuk begint met een vraag die door de hele Bijbel heen klinkt: waarom laat God het kwaad toe? Habakuk stelt die vraag niet als buitenstaander, maar als gelovige die God aanspreekt als "mijn God, mijn Heilige" (Habakuk 1:12). God wijst zijn vragen niet af. Hij antwoordt, eerst met een aankondiging die de vraag zwaarder maakt, daarna met een gezicht dat Habakuk moet opschrijven en geduldig afwachten: "zo Hij vertoeft, verbeid Hem, want Hij zal gewisselijk komen" (Habakuk 2:3). De kern van dat antwoord is Habakuk 2:4. Tegenover de hoogmoedige, wiens ziel "niet recht in hem" is, staat de rechtvaardige die "door zijn geloof" leeft. Het Hebreeuwse woord heeft de betekenis van vastheid en trouw: de rechtvaardige leeft doordat hij zich aan God en Zijn belofte vasthoudt. Die trouw is geen eigen verdienste, maar vertrouwen op Gods belofte. Het Nieuwe Testament haalt dit vers drie keer aan. Paulus maakt het tot het opschrift van de brief aan de Romeinen: "Maar de rechtvaardige zal uit het geloof leven" (Romeinen 1:17). In Galaten 3:11 gebruikt hij het om te laten zien dat niemand door de wet gerechtvaardigd wordt, en hij verbindt het met Abraham, die God geloofde (Galaten 3:6). Hebreeën 10:37-38 citeert Habakuk 2:3-4 als oproep tot volharding: "Nog een zeer weinig tijds en Hij, Die te komen staat, zal komen". Via Romeinen 1:17 werd Habakuk 2:4 een sleuteltekst van de Reformatie. Maarten Luther beschreef in 1545 terugblikkend hoe hij in dit vers ontdekte dat de rechtvaardigheid Gods een gave is die de zondaar door het geloof ontvangt, en niet alleen de maatstaf waarmee God oordeelt. De Heidelbergse Catechismus vat dat samen in vraag en antwoord 60: rechtvaardig voor God alleen door een waar geloof in Jezus Christus. De weeroepen tonen dat het kwaad zichzelf vonnist: wie anderen beroofde, zal beroofd worden (Habakuk 2:8). Te midden daarvan staat een belofte die Jesaja ook geeft: "de aarde zal vervuld worden, dat zij de heerlijkheid des HEEREN bekennen, gelijk de wateren den bodem der zee bedekken" (Habakuk 2:14, vergelijk Jesaja 11:9). Tegenover de stomme afgoden staat de levende God in Zijn tempel, voor Wie de aarde moet zwijgen (Habakuk 2:20). Het gebed van hoofdstuk 3 kijkt terug op de uittocht en de woestijntocht, toen God verscheen om Zijn volk te verlossen "met Uw Gezalfde" (Habakuk 3:13). Op grond van wat God eerder deed, vertrouwt Habakuk Hem voor wat komen gaat. Zo eindigt het boek waar het begon, bij God, maar nu met vreugde in plaats van klacht.
Naamsbetekenis
Oorspronkelijke naam
Chabakkuk (חֲבַקּוּק, Hebreeuws)
Betekenis
Waarschijnlijk omhelzing
Betekenis van de naam Habakuk: grondwoord, uitspraak en wie de naam droegen
Sleutelmomenten
De klacht over onrecht
Habakuk vraagt: "HEERE! hoe lang schreeuw ik, en Gij hoort niet". Hij ziet geweld en twist, en het recht komt "verdraaid voor".
Habakuk 1:2-4
God verwekt de Chaldeeën
God antwoordt met een werk "hetwelk gij niet geloven zult". Hij verwekt de Chaldeeën, "een bitter en snel volk", die als een arend op hun prooi afkomen.
Habakuk 1:5-11
De tweede klacht
Habakuk belijdt dat God van ouds af zijn Heilige is, maar vraagt waarom God zwijgt als de goddeloze de rechtvaardigere verslindt, zoals een visser vissen in zijn net vangt.
Habakuk 1:12-17
Op de wacht
Habakuk stelt zich op zijn wacht, als een wachter op de muur, om te horen wat God tot hem zal zeggen.
Habakuk 2:1
Schrijf het gezicht
God laat het gezicht duidelijk op tafels schrijven, zodat iedereen het kan lezen. Het komt op een bestemde tijd. De hoogmoedige is niet recht, "maar de rechtvaardige zal door zijn geloof leven".
Habakuk 2:2-4
Vijf keer wee
Vijf weeroepen treffen de verdrukker: om roof, hebzucht, bouwen met bloed, het dronken maken van de naaste en de afgoderij. Het slot luidt: "Maar de HEERE is in Zijn heiligen tempel."
Habakuk 2:6-20
Het gebed van Habakuk
Habakuk bidt "in den toorn gedenk des ontfermens" en bezingt hoe God van Theman en Paran kwam om Zijn volk te verlossen. Bij het horen beeft hij, maar hij zegt: "ik zal rusten ten dage der benauwdheid".
Habakuk 3:1-16
Vreugde zonder oogst
Ook als vijgeboom, wijnstok, olijfboom, velden en kudde niets meer geven, wil Habakuk "in den HEERE van vreugde opspringen". God is zijn Sterkte.
Habakuk 3:17-19
Belangrijke bijbelteksten
De volgende bijbelgedeelten zijn van belang om het leven en de rol van Habakuk beter te begrijpen.
Habakuk 1:2
“HEERE! hoe lang schreeuw ik, en Gij hoort niet, hoe lang roep ik geweld, tot U, en Gij verlost niet!”
Het eerste woord van Habakuk is een klacht. Hij spreekt God rechtstreeks aan over het onrecht dat hij om zich heen ziet.
Habakuk 1:13
“Gij zijt te rein van ogen, dan dat Gij het kwade zoudt zien, en de kwelling kunt Gij niet aanschouwen; waarom zoudt Gij aanschouwen die trouwelooslijk handelen? Waarom zoudt Gij zwijgen, als de goddeloze dien verslindt, die rechtvaardiger is dan hij?”
De tweede klacht. Habakuk twijfelt niet aan Gods heiligheid, maar begrijpt niet hoe die samengaat met wat God toelaat.
Habakuk 2:1
“Ik stond op mijn wacht, en ik stelde mij op de sterkte, en ik hield wacht om te zien, wat Hij in mij spreken zou, en wat ik antwoorden zou op mijn bestraffing.”
Na zijn vragen gaat Habakuk niet weg, maar wacht hij op Gods antwoord, als een wachter op de muur.
Habakuk 2:3
“Want het gezicht zal nog tot een bestemden tijd zijn, dan zal Hij het op het einde voortbrengen, en niet liegen; zo Hij vertoeft, verbeid Hem, want Hij zal gewisselijk komen, Hij zal niet achterblijven.”
Gods belofte komt op Zijn tijd. Hebreeën 10:37 neemt deze woorden op als oproep om te volharden.
Habakuk 2:4
“Ziet, zijn ziel verheft zich, zij is niet recht in hem; maar de rechtvaardige zal door zijn geloof leven.”
Het hart van het boek: tegenover de hoogmoed van de verdrukker staat het geloof van de rechtvaardige. Paulus haalt dit vers aan in Romeinen 1:17 en Galaten 3:11.
Habakuk 2:14
“Want de aarde zal vervuld worden, dat zij de heerlijkheid des HEEREN bekennen, gelijk de wateren den bodem der zee bedekken.”
Midden in de weeroepen klinkt een belofte voor de hele aarde, bijna gelijk aan Jesaja 11:9.
Habakuk 3:2
“HEERE! als ik Uw rede gehoord heb, heb ik gevreesd; Uw werk, o HEERE! behoud dat in het leven in het midden der jaren, maak het bekend in het midden der jaren; in den toorn gedenk des ontfermens.”
Het begin van het gebed. Habakuk vraagt niet om het uitblijven van het oordeel, maar om ontferming erin.
Habakuk 3:17-18
“Alhoewel de vijgeboom niet bloeien zal, en geen vrucht aan den wijnstok zijn zal, dat het werk des olijfbooms liegen zal, en de velden geen spijze voortbrengen; dat men de kudde uit de kooi afscheuren zal, en dat er geen rund in de stallingen wezen zal; Zo zal ik nochtans in den HEERE van vreugde opspringen, ik zal mij verheugen in den God mijns heils.”
Habakuk somt alles op waarvan een boer leeft, en zegt dat zijn vreugde in God niet afhangt van de oogst.
Romeinen 1:17
“Want de rechtvaardigheid Gods wordt in hetzelve geopenbaard uit geloof tot geloof; gelijk geschreven is: Maar de rechtvaardige zal uit het geloof leven.”
Paulus haalt Habakuk 2:4 aan als samenvatting van het Evangelie. Via dit vers werd Habakuk een kerntekst van de Reformatie.
Tijdperiode
~600 v.Chr.
Habakuk leefde in de tijd van het Oude Testament.
Gerelateerde personen
Bijbelboeken over Habakuk
Lessen voor vandaag
Habakuk leert ons dat geloof niet betekent dat wij geen vragen meer hebben. Hij zag onrecht in zijn eigen land en begreep niet waarom God zweeg. Hij legde die vraag niet stil weg, maar bracht haar bij God. Wie vandaag worstelt met het kwaad in de wereld of in het eigen leven, mag dat in het gebed uitspreken, zoals Habakuk deed: niet tegen God in, maar tot Hem. Daarnaast leert Habakuk wachten. Na zijn vragen ging hij op zijn wacht staan om te horen wat God zou zeggen (Habakuk 2:1). Het antwoord kwam, maar de vervulling liet op zich wachten: "zo Hij vertoeft, verbeid Hem" (Habakuk 2:3). In een tijd waarin wij snel antwoorden willen, vraagt dat geduld. Gods beloften liegen niet, ook als zij later komen dan wij hoopten. De kern van het antwoord geldt ook voor ons: "de rechtvaardige zal door zijn geloof leven" (Habakuk 2:4). Wij staan niet voor God op grond van wat wij presteren, maar doordat wij ons aan Hem en Zijn belofte vasthouden. Dat is wat Paulus in dit vers las, en wat de Reformatie opnieuw ontdekte. Ten slotte laat Habakuk zien waar vreugde vandaan kan komen als alles tegenzit. Hij somde op wat er allemaal kon wegvallen, en zei toch: "ik zal mij verheugen in den God mijns heils" (Habakuk 3:18). Die vreugde is geen gemaakte vrolijkheid, maar vertrouwen in God, Die zijn Sterkte bleef.
Bijbelse plaatsen
Veelgestelde vragen over Habakuk
Wie was Habakuk in de Bijbel?
Wat betekent de naam Habakuk?
Waar staat Habakuk in de Bijbel?
Wanneer leefde de profeet Habakuk?
Wat betekent "de rechtvaardige zal door zijn geloof leven"?
Waar haalt Paulus Habakuk 2:4 aan?
Wat betekende Habakuk voor de Reformatie?
Waarom klaagde Habakuk tegen God?
Wat bedoelt Habakuk met de vijgeboom die niet bloeit?
Wie waren de Chaldeeën in het boek Habakuk?
Komt Habakuk voor in het verhaal van Daniël in de leeuwenkuil?
Wat kunnen wij leren van Habakuk?
Stel een vraag over Habakuk
Wilt u meer weten over Habakuk? Onze AI-gestuurde assistent helpt u met achtergrond, context en diepere inzichten uit de Bijbel.
Stel een vraag over HabakukVerdiep u verder
Bijbelse tijdlijn
Bekijk Habakuk in de context van de bijbelse geschiedenis.
Bijbelse onderwerpen
Ontdek thema's die verbonden zijn met het leven van Habakuk.
Lees de Bijbel
Lees het verhaal van Habakuk in de Bijbel.
Bijbeluitleg
Lees commentaar en uitleg bij de bijbelgedeelten over Habakuk.
AI BijbelAssistent
Stel uw vragen over Habakuk aan onze AI-assistent.
Woordstudie
Bestudeer de oorspronkelijke betekenis van bijbelse namen en begrippen.
Heidelbergse Catechismus
Ontdek de gereformeerde leer over bijbelse personen en thema's.