Het oordeel van Salomo

Het oordeel van Salomo staat in 1 Koningen 3:16-28, aan het begin van de regering van Salomo, de zoon van David. Kort daarvoor had Salomo in een droom van God een wijs hart gekregen. In deze rechtszaak over twee vrouwen en één kind ziet heel Israël wat die gave betekent.

Wat gebeurde er vlak voor het oordeel van Salomo?

Salomo ging naar Gibeon om te offeren. Daar verscheen de HEERE ’s nachts in een droom aan Salomo en zei dat Salomo mocht begeren wat God zou geven (1 Koningen 3:5). Salomo noemde zich een klein jongeling, die niet wist uit te gaan of in te gaan. Hij vroeg om een verstandig hart, om het volk te richten en onderscheid te maken tussen goed en kwaad (1 Koningen 3:7-9). Die vraag was goed in de ogen van de HEERE. God gaf hem een wijs en verstandig hart, en ook de rijkdom en eer waar hij niet om gevraagd had (1 Koningen 3:10-13). Daarna kwam Salomo te Jeruzalem en offerde voor de ark van het verbond (1 Koningen 3:15). Over Gibeon en de bouw van de tempel gaat ook Salomo en de tempel. Daarop volgt in de Bijbel deze rechtszaak.

Wie waren de twee vrouwen bij Salomo?

Er kwamen twee vrouwen bij de koning, en zij stonden voor zijn aangezicht. De Statenvertaling zegt dat zij hoeren waren (1 Koningen 3:16). De Bijbel noemt geen namen. De vrouwen woonden samen in één huis en hadden kort na elkaar een zoon gekregen, met drie dagen ertussen. Er was niemand anders in huis (1 Koningen 3:17-18). Getuigen waren er dus niet. Toch kwamen deze vrouwen, met een leven dat Gods wet veroordeelde, met hun zaak bij de koning zelf, en hij hoorde hen aan.

Wat zeiden de twee moeders tegen Salomo?

De ene vrouw nam het woord. Volgens haar was het kind van de andere vrouw ’s nachts gestorven, omdat die op hem gelegen had (1 Koningen 3:19). Die vrouw was ter middernacht opgestaan. Zij had het levende kind bij haar weggenomen terwijl zij sliep, en het dode kind bij haar neergelegd. ’s Morgens wilde zij haar zoon zogen en zag dat hij dood was. Maar toen zij goed keek, zag zij dat het haar eigen kind niet was (1 Koningen 3:20-21).

De andere vrouw sprak dat tegen. Volgens haar was het levende kind van haar, en het dode van de ander. De eerste hield vol dat het andersom was (1 Koningen 3:22). Salomo vatte hun woorden samen: de ene zei dit, de andere dat (1 Koningen 3:23). Er stond woord tegen woord, en er was geen bewijs.

Waarom liet Salomo een zwaard halen?

Toen liet de koning een zwaard halen, en men bracht het voor zijn aangezicht (1 Koningen 3:24). Daarop gaf hij het bevel: "Doorsnijdt dat levende kind in tweeën, en geeft de ene een helft, en de andere een helft" (1 Koningen 3:25). De tekst zegt niet wat Salomo op dat moment dacht, en ook niet wat er gebeurd zou zijn als beide vrouwen hadden gezwegen. Wel laat de afloop zien wat het bevel deed: het bracht de waarheid aan het licht. Het kind werd niet gedood, en heel Israël zag daarin de wijsheid van God (1 Koningen 3:28). Veel uitleggers lezen het bevel daarom als een beproeving van de twee vrouwen en niet als een vonnis.

Hoe wist Salomo wie de echte moeder was?

De twee vrouwen antwoordden elk op hun eigen manier. De vrouw van wie het levende kind was, sprak tot de koning, "want haar ingewand ontstak over haar zoon" (1 Koningen 3:26). Zij smeekte: "Och, mijn heer! Geef haar dat levende kind, en dood het geenszins". Liever verloor zij haar kind aan de ander dan dat het zou sterven. De andere vrouw zei: "Het zij noch het uwe noch het mijne, doorsnijdt het" (1 Koningen 3:26). Zij gunde de ander het kind niet, ook niet als het daarvoor moest sterven.

Toen sprak de koning het oordeel uit. Het levende kind moest gegeven worden aan de vrouw die om zijn leven had gesmeekt, en niemand mocht het doden, want "die is zijn moeder" (1 Koningen 3:27). Salomo kon niet in het hart van de vrouwen kijken. Maar wat in hun hart lag, kwam naar buiten in hun antwoord.

Hoe eindigt het oordeel van Salomo?

De geschiedenis eindigt niet bij de moeder, maar bij het volk en bij God: "En geheel Israël hoorde dat oordeel, dat de koning geoordeeld had, en vreesde voor het aangezicht des konings; want zij zagen, dat de wijsheid Gods in hem was, om recht te doen" (1 Koningen 3:28). Wie 1 Koningen 3 als geheel leest, ziet hier de verhoring van het gebed in Gibeon. God had gegeven wat Hij beloofde. Daarna beschrijft 1 Koningen 4 het bestuur van Salomo, en hoe God Salomo wijsheid en zeer veel verstand gaf (1 Koningen 4:29).

De geschiedenis speelt aan het begin van de regering van Salomo, toen de tempel nog niet gebouwd was (1 Koningen 3:2). Volgens de gangbare berekening regeerde Salomo in de tiende eeuw voor Christus; een precies jaartal geeft de Bijbel niet. De tekst noemt ook geen plaats voor de rechtszaak. Omdat Salomo na de droom in Gibeon naar Jeruzalem ging (1 Koningen 3:15), ligt het voor de hand dat de vrouwen daar bij hem kwamen.

In Israël was de koning ook de hoogste rechter. Wie een geschil had, kon "tot den koning ten gerichte" komen (2 Samuël 15:2). Later bouwde Salomo een voorhuis voor zijn troon, "alwaar hij richtte" (1 Koningen 7:7). Al in de woestijn had Mozes gezegd dat de rechters de kleine net zo goed moesten horen als de grote, "want het gericht is Godes" (Deuteronomium 1:17).

Deze zaak was zwaar omdat er geen getuigen waren. De wet zei: "op den mond van twee getuigen, of op den mond van drie getuigen zal de zaak bestaan" (Deuteronomium 19:15). Hier stond woord tegen woord. De Statenvertaling noemt de vrouwen hoeren. Een man of familie die voor hen opkwam, noemt de tekst niet. Het woord salomonsoordeel is in het Nederlands een gewoon woord geworden voor een wijze uitspraak in een moeilijke zaak.

In 1 Koningen 3 is God de Gever. Salomo vroeg om een verstandig hart, en de HEERE antwoordde: "Zie, Ik heb gedaan naar uw woorden" (1 Koningen 3:12). De rechtszaak van de twee vrouwen laat zien dat dit geen lege belofte was. Het slot zegt het met zoveel woorden: het volk zag "dat de wijsheid Gods in hem was, om recht te doen" (1 Koningen 3:28). De eer gaat niet naar het vernuft van Salomo, maar naar God, Die het gebed verhoort.

Gods wijsheid dient het recht. Salomo had niet om kennis voor zichzelf gevraagd, maar om "Uw volk te richten" (1 Koningen 3:9). De eerste zaak die de Bijbel daarna van hem vertelt, gaat over twee vrouwen zonder getuigen en zonder aanzien. Psalm 72, met het opschrift "Voor Salomo", bidt dat de koning "Uw ellendigen met recht" zal richten (Psalm 72:2). Zo laat God zien wie Hij is: Hij wil dat ook de kleinste recht krijgt (Deuteronomium 1:17).

God ziet wat verborgen is. Een mens kan niet in een hart kijken, maar "de HEERE ziet het hart aan" (1 Samuël 16:7). Salomo kreeg geen helderziendheid, maar wijsheid die de waarheid aan het licht bracht. De leugen van de ene vrouw kwam uit, en de liefde van de andere ook.

De Bijbel gebruikt de ontferming van een moeder elders als beeld voor God Zelf. Bij Jesaja zegt de HEERE: "Kan ook een vrouw haar zuigeling vergeten, dat zij zich niet ontferme over den zoon haars buiks? Ofschoon deze vergate, zo zal Ik toch u niet vergeten" (Jesaja 49:15). Zo diep als de bewogenheid van deze moeder was, Gods ontferming gaat nog dieper.

De wijsheid van Salomo wijst vooruit naar Christus. De Heere Jezus zegt: "meer dan Salomo is hier" (Mattheüs 12:42). Jesaja 11 kondigt een Koning aan op Wie de Geest der wijsheid rust, en Die "naar het gezicht Zijner ogen niet richten" zal (Jesaja 11:3). Salomo zelf liet later toe dat zijn vrouwen zijn hart naar andere goden neigden (1 Koningen 11:4). Zijn wijsheid was een gave en geen bezit. De volmaakte Rechter is Christus, Die ons geworden is "wijsheid van God, en rechtvaardigheid" (1 Korinthe 1:30).

God geeft wijsheid aan wie erom vraagt. Salomo bad, en God gaf. Jakobus schrijft: "En indien iemand van u wijsheid ontbreekt, dat hij ze van God begere, Die een iegelijk mildelijk geeft, en niet verwijt" (Jakobus 1:5). Dat geldt voor ouders die moeten beslissen tussen hun kinderen, voor ambtsdragers en leidinggevenden, en voor ieder die moet oordelen. Wijsheid begint in de Bijbel niet bij slimheid, maar bij de vreze des HEEREN (Spreuken 9:10). Het leesplan Wijsheid voor ouders leest deze geschiedenis samen met het gebed van Salomo om een verstandig hart.

God vraagt recht voor wie geen stem heeft. Twee vrouwen zonder aanzien en zonder getuigen kregen bij de koning gehoor. Wie gezag heeft, in gezin, kerk of samenleving, mag God om wijsheid vragen om juist de zwakste recht te doen. Spreuken zegt: "Open uw mond voor den stomme, voor de rechtzaak van allen, die omkomen zouden" (Spreuken 31:8).

God ziet ook wat geen getuige zag. Dat is ernstig voor wie liegt, zoals de vrouw die het kind van de ander opeiste en volhield dat het van haar was. Het is ook een troost voor wie onrecht lijdt zonder dat iemand het weet. Voor God is "geen schepsel onzichtbaar", en "alle dingen zijn naakt en geopend voor de ogen Desgenen, met Welken wij te doen hebben" (Hebreeën 4:13). Wat bij mensen verborgen blijft, komt bij Hem aan het licht.