De koperen slang

De koperen slang is een geschiedenis uit het laatste jaar van Israëls tocht door de woestijn, toen Mozes het volk nog leidde. Ze staat in Numeri 21:4-9. De Heere Jezus komt er in Johannes 3:14-15 op terug, in Zijn gesprek met Nikodemus. Zo loopt er een lijn van de woestijn naar het kruis.

Waarom stuurde God vurige slangen?

Israël was vertrokken van de berg Hor, waar Aäron gestorven was. Edom had geweigerd het volk door zijn land te laten trekken. Daarom moest Israël een omweg maken, in de richting van de Schelfzee, om het land van Edom heen. Maar "de ziel des volks werd verdrietig op dezen weg" (Numeri 21:4). Het volk sprak tegen God en tegen Mozes: waarom hadden zij hen uit Egypte laten optrekken om in de woestijn te sterven? Er was hier geen brood en geen water, zeiden ze, "en onze ziel walgt over dit zeer lichte brood" (Numeri 21:5). Dat brood was het manna, dat God al die jaren elke morgen gaf.

Toen zond de HEERE vurige slangen onder het volk. Ze beten de mensen, "en er stierf veel volks van Israel" (Numeri 21:6). De Bijbel noemt geen aantal en geeft geen verdere bijzonderheden. Het volk dat had gezegd dat het in de woestijn zou sterven, zag nu werkelijk mensen sterven.

Wat moest Mozes met de koperen slang doen?

Het volk kwam naar Mozes en beleed: "Wij hebben gezondigd, omdat wij tegen den HEERE en tegen u gesproken hebben" (Numeri 21:7). Ze vroegen Mozes om tot de HEERE te bidden dat Hij de slangen zou wegnemen, en Mozes bad voor het volk.

God antwoordde, maar anders dan het volk gevraagd had. Hij nam de slangen niet weg. Hij gaf een middel om te leven: "Maak u een vurige slang, en stel ze op een stang; en het zal geschieden, dat al wie gebeten is, als hij haar aanziet, zo zal hij leven" (Numeri 21:8). Mozes deed het. Hij maakte een slang van koper en zette die op een stang, een paal die omhoog stond. Er werden nog steeds mensen gebeten. Maar wie gebeten werd en de koperen slang aanzag, bleef in leven. Meer over dit hoofdstuk staat in de uitleg bij Numeri 21.

Wat zegt de Heere Jezus over de koperen slang?

Eeuwen later kwam Nikodemus, een Farizeeër en een overste van de Joden, ’s nachts bij de Heere Jezus. In dat gesprek zei Jezus: "En gelijk Mozes de slang in de woestijn verhoogd heeft, alzo moet de Zoon des mensen verhoogd worden" (Johannes 3:14). Daarop volgt het doel: "Opdat een iegelijk, die in Hem gelooft, niet verderve, maar het eeuwige leven hebbe" (Johannes 3:15). Wat in de woestijn het aanzien van de slang was, is in het evangelie het geloven in de Zoon.

Deze geschiedenis speelt in het veertigste jaar na de uittocht. Aäron stierf in dat jaar op de berg Hor (Numeri 33:38), en kort daarna begint Numeri 21:4. Het volk was dus bijna aan het einde van de reis, en toch klonk hetzelfde morren als in het begin. Waar de slangen het volk beten, zegt de tekst niet. Een overzicht van de hele tocht staat bij de woestijnreis.

Deuteronomium 8:15 beschrijft de woestijn als een plaats "waar vurige slangen, en schorpioenen" waren. Waarom de slangen vurig heten, zegt de Bijbel niet; het woord kan slaan op de brandende pijn van de beet of op de kleur. In het Hebreeuws lijken de woorden voor slang en koper sterk op elkaar.

De koperen slang bleef eeuwenlang bewaard. Koning Hiskia van Juda (in de Statenvertaling Hizkia) verbrijzelde haar, "omdat de kinderen Israels tot die dagen toe haar gerookt hadden" (2 Koningen 18:4): zij brandden er reukwerk voor. Hij noemde haar Nehustan, een naam die aan het woord koper doet denken.

In deze geschiedenis handelt God van begin tot eind. Het volk sprak niet alleen tegen Mozes, maar tegen God Zelf, en het noemde het brood dat Hij elke dag gaf licht en waardeloos. Dat was ongeloof na bijna veertig jaar trouwe zorg. De HEERE nam het ernstig: Hij zond de slangen, en velen stierven. Paulus houdt het de gemeente voor als waarschuwing: "En laat ons Christus niet verzoeken, gelijk ook sommigen van hen verzocht hebben" (1 Korinthe 10:9).

Maar dezelfde God hoorde het gebed van Mozes toen het volk zijn zonde beleed. De redding kwam niet uit het volk. God gaf haar aan mensen die kort daarvoor nog tegen Hem gesproken hadden, niet omdat zij het verdienden. God Zelf wees het middel aan, en het was zo eenvoudig dat iedere gebetene het kon: kijken naar wat Hij had laten oprichten. De slang van koper had geen kracht in zichzelf. Het leven kwam van God, Die beloofd had: "als hij haar aanziet, zo zal hij leven". Wie keek, nam God op Zijn woord.

De Heere Jezus trekt Zelf de lijn naar Zijn kruis. De koperen slang wijst vooruit naar de Zoon des mensen, Die verhoogd moest worden. Zoals een gebeten Israëliet geen ander middel had dan opzien naar de slang, zo is er voor zondaren geen andere weg dan geloven in Hem. Het doel is groter dan in de woestijn: niet alleen in leven blijven, maar "het eeuwige leven" (Johannes 3:15). De Heere Jezus legt de nadruk op het verhoogd worden en op het geloven, niet op de details van het koperen beeld.

God geeft wat wij nodig hebben, en Hij hoort hoe wij over Zijn gaven spreken. Israël kreeg elke morgen manna, en noemde het toch "dit zeer lichte brood". Wie Gods dagelijkse zorg veracht, spreekt tegen God Zelf. Paulus schrijft dat deze dingen "zijn beschreven tot waarschuwing van ons" (1 Korinthe 10:11). Dat roept ons op tot dankbaarheid voor het gewone brood en voor het Woord dat ons gegeven is.

God wijst Zelf de weg tot het leven aan. Het volk vroeg of de slangen weggenomen konden worden; God gaf iets anders: een teken om naar op te zien. Ook nu vraagt God niet dat wij eerst onszelf genezen. Hij roept ons om op te zien naar Christus, Die aan het kruis verhoogd is, en in Hem te geloven. Wie weet dat de zonde hem dodelijk gebeten heeft, hoeft niets mee te brengen.

Gods gaven nemen Zijn plaats niet in. Dezelfde koperen slang werd eeuwen later een voorwerp van verering, tot Hiskia haar brak. Zo kan ook iets goeds, een gewoonte, een gebouw of een vorm, de plaats innemen van de Heere Zelf. Het teken was er om naar God te wijzen, en daar blijft het bij.