In reformatorische kerken klinkt het vaak in de preek: Christus wordt u vrij aangeboden. Wie ook over de verkiezing hoort, vraagt zich al snel af of die nodiging wel echt voor iedereen bedoeld is. Mag ik komen zoals ik ben, of moet ik eerst iets bij mezelf zien? Het antwoord begint bij wat God Zelf in Zijn Woord laat roepen, al bij de profeten.
Wat is het aanbod van genade volgens de Bijbel?
Het woord aanbod komt in de Bijbel zelf niet voor. De zaak waar het om gaat, staat er wel volop in: door heel de Schrift heen roept God mensen tot Zich. Bij de profeet Jesaja klinkt het: 'O alle gij dorstigen! komt tot de wateren, en gij, die geen geld hebt, komt, koopt en eet' (Jesaja 55:1). Kopen zonder geld: wat God geeft, kan niemand verdienen of betalen.
Jezus Zelf nodigt: 'Komt herwaarts tot Mij, allen die vermoeid en belast zijt, en Ik zal u rust geven' (Mattheüs 11:28). In de uitleg van Mattheüs 11 staan deze woorden in hun verband. En het laatste hoofdstuk van de Bijbel herhaalt dezelfde roep: 'En die dorst heeft, kome; en die wil, neme het water des levens om niet' (Openbaring 22:17).
In de gelijkenis van de bruiloft stuurt de koning zijn dienstknechten naar de uitgangen der wegen, met de opdracht iedereen te roepen die zij vinden (Mattheüs 22:9). Paulus noemt de predikers gezanten die namens Christus smeken dat mensen zich met God laten verzoenen (2 Korinthe 5:20). Dat is wat met het aanbod van genade bedoeld wordt: in de verkondiging van het Evangelie biedt God Christus aan, met vergeving van zonden en eeuwig leven, aan ieder die het hoort, met de oproep om zich te bekeren en te geloven.
Meent God het welmenend aanbod van genade ernstig?
Welmenend betekent: God meent wat Hij zegt. De nodiging is geen beleefdheidsformule en geen valstrik. Bij Ezechiël zweert God bij Zijn eigen leven: 'zo Ik lust heb in den dood des goddelozen! maar daarin heb Ik lust, dat de goddeloze zich bekere van zijn weg en leve' (Ezechiël 33:11). Direct daarna volgt de dringende vraag waarom Zijn volk zou willen sterven.
Ook Jezus liet die ernst zien. Over Jeruzalem zei Hij: 'hoe menigmaal heb Ik uw kinderen willen bijeenvergaderen' (Mattheüs 23:37), en Hij voegde eraan toe dat zij niet gewild hebben. Wie de nodiging afwijst, kan de oorzaak dus niet bij God leggen. Jezus zegt het tegen Zijn tegenstanders zonder omwegen: zij willen niet tot Hem komen om het leven te hebben (Johannes 5:40).
Hoe gaat het aanbod samen met de verkiezing?
Hier zit voor veel mensen de moeite. De Bijbel leert dat God uitverkiest, en dat niemand uit zichzelf tot Christus kan komen: 'Niemand kan tot Mij komen, tenzij dat de Vader, Die Mij gezonden heeft, hem trekke' (Johannes 6:44). Is het algemeen aanbod van genade dan wel gemeend voor wie niet uitverkoren is?
Opvallend is dat Jezus beide in één adem zegt: 'Al wat Mij de Vader geeft, zal tot Mij komen; en die tot Mij komt, zal Ik geenszins uitwerpen' (Johannes 6:37). De eerste helft spreekt over Gods verkiezing, de tweede over de deur die voor iedere komende openstaat. De Bijbel lost die spanning niet op in een formule. Mozes zegt dat de verborgen dingen voor de HEERE zijn en de geopenbaarde voor ons (Deuteronomium 29:29). Wie verkoren is, weet een mens niet vooraf; wat God bekendmaakt, is Zijn nodiging. Daarop mag een hoorder afgaan. Meer over de verkiezing zelf leest u op de pagina over uitverkiezing in de Bijbel.
Waar christenen verschillen
Wie de Dordtse Leerregels onderschrijft, belijdt dat het Evangelie aan alle mensen verkondigd moet worden, met de oproep tot bekering en geloof (Dordtse Leerregels, hoofdstuk II, artikel 5), en dat wie komt niet wordt afgewezen. Binnen die kring lopen de accenten uiteen over de vraag hoe dat aanbod verwoord en gepreekt moet worden:
- Een algemeen en welmenend aanbod: Christus wordt aan alle hoorders zonder onderscheid aangeboden; iedere hoorder mag en moet komen, zonder eerst bij zichzelf iets te hoeven vinden. Men wijst op Jesaja 55:1 en Openbaring 22:17 en op de woorden van de Dordtse Leerregels over de ernstige roeping.
- Nadruk op de kenmerken van de genodigden: men onderstreept dat de nodiging zich richt tot de vermoeiden, de belasten en de dorstigen (Mattheüs 11:28), en ziet die kenmerken als werk van de Heilige Geest. De verkondiging gaat tot allen, maar de troost wordt vooral toegepast op wie deze kenmerken bij zich vindt. Het motief is te waarschuwen tegen een vals vertrouwen.
Daarnaast zijn er twee posities die verder van de belijdenis afstaan:
- Geen aanbod, wel verkondiging: een kleinere stroming, die in de Engelstalige geschiedenis wel hypercalvinisme genoemd wordt, wijst het woord aanbod af omdat God dan iets zou aanbieden wat Hij niet van plan is te geven. Zij spreekt liever alleen van verkondiging of getuigenis.
- Een aanbod dat aan de vrije wil hangt: de remonstranten leerden dat Christus voor allen gestorven is en dat het aan de mens ligt of hij de aangeboden genade aanneemt. Die positie hebben de Dordtse Leerregels juist afgewezen; meer daarover leest u bij de vraag of de mens een vrije wil heeft.
Wat vaststaat, is dat de Schrift beide zegt: God nodigt ernstig, en wie komt, komt door Zijn genade. Over de precieze verwoording verschillen ook mensen die de Dordtse Leerregels van harte onderschrijven. Hoe uw eigen kerk hierin staat, kan uw predikant of kerkenraad u uitleggen.
Wat zeggen de belijdenisgeschriften?
De Dordtse Leerregels spreken er twee keer uitdrukkelijk over, in de lijn van Paulus, die in Athene verkondigde dat God nu alle mensen overal gebiedt zich te bekeren (Handelingen 17:30). In hoofdstuk II, artikel 5 belijden zij dat de belofte van het Evangelie, dat ieder die in de gekruisigde Christus gelooft het eeuwige leven heeft, aan alle volken en mensen tot wie God het Evangelie zendt zonder onderscheid verkondigd moet worden, met het bevel van bekering en geloof. Artikel 6 voegt toe dat het niet aan het offer van Christus ligt wanneer velen niet geloven, maar aan hun eigen schuld.
In hoofdstuk III/IV, artikel 8 staat dat allen die door het Evangelie geroepen worden, ernstig geroepen worden: God laat in Zijn Woord oprecht zien dat Hij wil dat de geroepenen tot Hem komen, en Hij belooft allen die komen en geloven de rust van hun ziel en het eeuwige leven. Artikel 9 legt de schuld van wie niet komt bij de mens zelf, niet in het Evangelie, niet in Christus en niet in God.
De Heidelbergse Catechismus zegt in Zondag 31 dat de prediking het hemelrijk opent wanneer aan de gelovigen verkondigd wordt 'dat hun, zo dikwijls als zij de beloftenis des Evangelies met een waar geloof aannemen, waarachtiglijk al hun zonden van God, om der verdienste van Christus wil, vergeven zijn' (Heidelbergse Catechismus, Zondag 31, vraag 84).
Als deze vraag u persoonlijk raakt
Het kan zijn dat u al lang onder de prediking zit en niet durft te geloven dat de nodiging ook voor u is. U denkt aan de verkiezing, of u ziet te weinig in uzelf. Let dan op wie Jesaja roept: de dorstigen, en wie geen geld heeft. Wat u mist, is geen reden om weg te blijven; het is juist de beschrijving van wie genodigd wordt. Paulus schreef het als een woord dat alle aanneming waardig is: 'dat Christus Jezus in de wereld gekomen is, om de zondaren zalig te maken' (1 Timotheüs 1:15).
U hoeft niet eerst uit te zoeken of u uitverkoren bent; dat kan geen mens vooraf. U mag afgaan op wat God wel gezegd heeft. Of u al gelooft en hoe u dat kunt weten, is een eigen vraag; de nodiging gaat daaraan vooraf.
Blijft de twijfel knagen, zoek dan het gesprek met uw predikant, een ouderling of een gelovige die u vertrouwt. Het is geen zwakte om dit hardop te zeggen. En als de angst u lange tijd ook lichamelijk en geestelijk uitput, schroom dan niet om daarnaast uw huisarts te raadplegen.
'Wendt U naar Mij toe, wordt behouden, alle gij einden der aarde!' (Jesaja 45:22)