Het woord zalig hoort u in de kerk en daarbuiten. De Psalmen beginnen met welgelukzalig, de Heere Jezus opent de Bergrede ermee, en een gevangenbewaarder in Filippi vroeg wat hij moest doen om zalig te worden. Op straat is iets zalig als het heerlijk is, en bij een overledene zegt men soms zaliger gedachtenis. Op deze pagina leest u welke betekenissen het woord in de Bijbel heeft, hoe die samenhangen en waarom de Heere Jezus de Zaligmaker heet.
Wat is de betekenis van zalig in de Bijbel?
In de Statenvertaling heeft het woord zalig twee kanten, die nauw met elkaar verbonden zijn:
- Zalig zijn: gelukkig zijn omdat God iemand zegent. Zo spreken de Psalmen en de zaligsprekingen.
- Zalig worden: gered worden van de zonde en van de straf die daarop rust, en het eeuwige leven ontvangen. Daar hoort het woord zaligheid bij.
Het eerste beschrijft hoe het is met iemand die onder Gods zegen leeft. Het tweede zegt hoe een mens daar komt. In beide gevallen ligt de bron bij God. Het geluk dat de Bijbel zalig noemt, is daarom meer dan een prettig gevoel of voorspoed. De Heere Jezus noemt juist mensen zalig die treuren of om de gerechtigheid vervolgd worden (Mattheüs 5:4 en 5:10). Hun geluk rust op God, Die hen aanneemt. Dat geluk neemt niemand hun af.
Waar de twee betekenissen elkaar raken, laat Psalm 32 zien: 'Welgelukzalig is hij, wiens overtreding vergeven, wiens zonde bedekt is' (Psalm 32:1). Het diepste geluk van een mens is dat God zijn zonden vergeeft. Paulus haalt deze woorden aan om uit te leggen hoe God een zondaar rechtvaardigt zonder werken (Romeinen 4:6-8).
Wat betekent welgelukzalig in de Psalmen?
Het boek van de Psalmen opent met dit woord: 'Welgelukzalig is de man, die niet wandelt in de raad der goddelozen, noch staat op den weg der zondaren, noch zit in het gestoelte der spotters' (Psalm 1:1). Het woord welgelukzalig stapelt als het ware wel, geluk en zalig op elkaar. Zo laat de Statenvertaling horen hoe groot dit geluk is.
Psalm 1 tekent iemand die zijn vreugde vindt in de wet van de HEERE en daar dag en nacht over nadenkt (Psalm 1:2). Hij lijkt op een boom aan waterbeken, die op zijn tijd vrucht geeft (Psalm 1:3). Dat is geen prestatie waarmee iemand zijn geluk verdient. Het is de vrucht van een leven dat op God gericht is. Psalm 2 sluit af met dezelfde zaligspreking, nu voor allen die op de Zoon vertrouwen (Psalm 2:12). In de uitleg van Psalm 1 leest u deze psalm in zijn verband.
In het Nieuwe Testament klinkt hetzelfde woord in de mond van de Heere Jezus: 'Zalig zijn de armen van geest; want hunner is het Koninkrijk der hemelen' (Mattheüs 5:3). Wie arm van geest is, weet dat hij voor God met lege handen staat. Juist zo iemand krijgt het Koninkrijk. Over de uitspraken waarmee de Bergrede begint, leest u meer bij de zaligsprekingen van de Heere Jezus.
Wat betekent zalig worden en wat is zaligheid?
In Filippi vroeg de gevangenbewaarder na een aardbeving aan Paulus en Silas wat hij moest doen om zalig te worden (Handelingen 16:30). Hun antwoord was kort: 'Geloof in den Heere Jezus Christus, en gij zult zalig worden, gij en uw huis' (Handelingen 16:31). Zalig worden betekent hier gered worden: van de schuld van de zonde, van de toorn van God en van de eeuwige dood. Daar komt het eeuwige leven met God voor in de plaats.
De zaligheid is dus het behoud dat God geeft. Paulus schrijft: 'Want uit genade zijt gij zalig geworden door het geloof; en dat niet uit u, het is Gods gave' (Efeze 2:8). Zaligheid is geen loon voor goed gedrag. Het is een geschenk aan zondaren die het niet verdienen. Meer bijbelteksten over dit thema vindt u bij verlossing in de Bijbel.
De zaligheid heeft een begin en een voltooiing. Wie gelooft, is al zalig geworden (Efeze 2:8) en mag tegelijk uitzien naar de zalige hoop van de verschijning van Christus (Titus 2:13). Petrus noemt de zaligheid der zielen het einde van het geloof (1 Petrus 1:9).
Waarom heet Jezus de Zaligmaker?
Toen de engel aan Jozef verscheen, kreeg hij te horen welke naam het Kind moest dragen: Jezus, 'want Hij zal Zijn volk zalig maken van hun zonden' (Mattheüs 1:21). De naam zegt wat Hij doet. In de nacht van Zijn geboorte noemde de engel Hem tegenover de herders de Zaligmaker, Christus, de Heere (Lukas 2:11).
Een Zaligmaker is meer dan een helper die een mens op weg zet. Hij maakt zalig, van begin tot eind. De brief aan de Hebreeën zegt dat Hij volkomen kan zalig maken wie door Hem tot God gaan, omdat Hij altijd leeft om voor hen te bidden (Hebreeën 7:25). Zo zegt ook Petrus dat de zaligheid in geen ander is (Handelingen 4:12). Wie zalig wil worden, heeft genoeg aan Christus alleen.
Wat betekent zaliger gedachtenis?
Wie over een overleden ouder of grootouder spreekt, zegt soms mijn vader zaliger of schrijft zaliger gedachtenis achter een naam, afgekort z.g. Het is een vorm van eerbied en liefdevolle herinnering. Het doet denken aan Spreuken 10:7, waar de gedachtenis van de rechtvaardige tot zegening is.
De Bijbel zegt wie na de dood zalig zijn: 'zalig zijn de doden, die in den Heere sterven, van nu aan' (Openbaring 14:13). De Geest voegt eraan toe dat zij rusten van hun arbeid. Die rust hangt aan Christus, in Wie zij gestorven zijn. Een rouwformule beslist daar niets over, en een mens kan dat oordeel ook niet geven. Dat is aan God, Die het hart kent. Wel mag ieder die rouwt zich vasthouden aan deze belofte: wie in de Heere sterft, rust bij Hem.
In de Rooms-Katholieke Kerk is een zaligverklaring een officiële uitspraak van de paus over een overledene, vaak als stap op weg naar een heiligverklaring. Reformatorische kerken kennen zo'n verklaring niet. Volgens Openbaring 14:13 zijn alle doden zalig die in de Heere sterven, en de zaligheid wordt bij Christus alleen gezocht, niet bij heiligen (Heidelbergse Catechismus, vraag 30).
In het dagelijks Nederlands is zalig vaak gewoon heerlijk: een zalig bad, zalig weer. Daar is het woord zijn diepte kwijt. Het geluk dat de Bijbel zalig noemt, hangt niet aan het weer of aan een goede dag. Het rust op Gods gunst in Christus.
Wat zeggen de belijdenisgeschriften?
De kerk vat het onderwijs over de naam Jezus samen in Zondag 11 van de Heidelbergse Catechismus. Op de vraag waarom de Zoon van God Jezus, dat is Zaligmaker, genoemd wordt, antwoordt vraag 29: 'Omdat Hij ons zalig maakt en van al onze zonden verlost; en daarom, dat bij niemand anders enige zaligheid te zoeken of te vinden is' (Heidelbergse Catechismus, Zondag 11, vraag 29). Dat sluit aan bij Handelingen 4:12. Vraag 30 voegt eraan toe dat wie zijn zaligheid ook bij heiligen, bij zichzelf of ergens anders zoekt, de enige Zaligmaker met de daad verloochent. Jezus is een volkomen Zaligmaker. Wie Hem met een waar geloof aanneemt, heeft daarom in Hem alles wat tot zijn zaligheid nodig is.
Artikel 22 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis zegt hetzelfde: het ware geloof omhelst Jezus Christus met al Zijn verdiensten en zoekt buiten Hem niets meer. Al in de eerste zondag van de catechismus gaat het erom hoe een mens in de enige troost zalig kan leven en sterven (Zondag 1, vraag 1 en 2).
'Welgelukzalig zijn allen, die op Hem betrouwen' (Psalm 2:12)