In het laatste boek van de Bijbel noemt God Zich vier keer de Alfa en de Omega. U ziet de twee Griekse letters ook op kerkramen, grafstenen en kaarsen, soms naast een kruis. Wat betekenen ze, en waarom gebruikt de Bijbel juist deze uitdrukking? Hieronder leest u waar de woorden staan, waar ze in het Oude Testament vandaan komen, waarom het veel zegt dat Christus deze titel draagt en welke troost erin ligt voor wie op Hem vertrouwt.
Wat betekent Alfa en Omega?
Alfa en omega zijn de eerste en de laatste letter van het Griekse alfabet. Het Nieuwe Testament is in het Grieks geschreven, en voor de eerste lezers was de uitdrukking direct duidelijk: van de eerste tot de laatste letter, van A tot Z. Wie zegt dat hij de Alfa en de Omega is, zegt dat hij er was vóór alles begon en dat hij er is wanneer alles voltooid is, en ook alles wat daartussen ligt omvat.
De Bijbel legt de uitdrukking zelf uit. In Openbaring staan er telkens woorden naast die hetzelfde zeggen: het Begin en het Einde, de Eerste en de Laatste (Openbaring 1:8; 22:13). Het gaat dus niet om de letters op zich, maar om wat ze aanwijzen: de eeuwigheid en de volkomenheid van God.
Waar staat Alfa en Omega in de Bijbel?
De uitdrukking komt in de Statenvertaling vier keer voor, alle vier in Openbaring. Het boek begint ermee: 'Ik ben de Alfa en de Omega, het Begin en het Einde, zegt de Heere, Die is, en Die was, en Die komen zal, de Almachtige' (Openbaring 1:8). De woorden Die is, en Die was, en Die komen zal, vatten hetzelfde samen in de tijd: God is er altijd geweest, Hij is er nu, en Hij zal komen. Even later klinkt het opnieuw: Ik ben de Alfa en de Omega, de Eerste en de Laatste (Openbaring 1:11). Johannes keert zich om om te zien wie zo spreekt, en ziet de verheerlijkte Christus (Openbaring 1:12-13). In de uitleg van Openbaring 1 leest u dit in zijn verband.
Daarna klinken de woorden bij de belofte van de nieuwe hemel en de nieuwe aarde. Hij Die op de troon zit, zegt: 'Het is geschied. Ik ben de Alfa en de Omega, het Begin en het Einde' (Openbaring 21:6). Wat God begonnen is, maakt Hij af. De laatste keer staat aan het slot van de Bijbel: 'Ik ben de Alfa, en de Omega, het Begin en het Einde; de Eerste en de Laatste' (Openbaring 22:13).
Het begin en het einde: de achtergrond in Jesaja
De uitdrukking is nieuw in haar Griekse vorm, maar de gedachte is oud. Bij de profeet Jesaja spreekt de HEERE: 'Ik ben de Eerste, en Ik ben de Laatste, en behalve Mij is er geen God' (Jesaja 44:6). Dezelfde woorden staan in Jesaja 41:4 en 48:12. In die hoofdstukken stelt de HEERE Zich tegenover de afgoden. Die hebben geen begin in de geschiedenis gemaakt en kunnen ook het einde niet aankondigen. De HEERE wel, want Hij overziet alles van begin tot einde.
Ook de Psalmen bezingen die eeuwigheid. Mozes bidt: 'Eer de bergen geboren waren, en Gij de aarde en de wereld voortgebracht hadt, ja, van eeuwigheid tot eeuwigheid zijt Gij God' (Psalm 90:2). Alfa en Omega is dus een Griekse samenvatting van wat de Schrift overal over God zegt.
Is Jezus de Alfa en de Omega?
Ja, en dat is het opvallende van Openbaring. Johannes ziet de verheerlijkte Christus, valt als dood aan Zijn voeten en hoort Hem zeggen: 'Vrees niet; Ik ben de Eerste en de Laatste' (Openbaring 1:17). Direct daarna zegt dezelfde: Ik ben dood geweest, en zie, Ik ben levend in alle eeuwigheid (Openbaring 1:18). Dat kan alleen Christus zijn. Ook in Openbaring 22 spreekt Hij Die zegt de Alfa en de Omega te zijn, even later als: Ik, Jezus (Openbaring 22:16). Lees daarvoor de uitleg van Openbaring 22.
Dat is belangrijk. In Jesaja is de Eerste en de Laatste een titel die alleen de HEERE draagt, met de uitdrukkelijke toevoeging dat er behalve Hem geen God is. Wanneer Christus deze titel voor Zichzelf gebruikt, getuigt Hij van Zijn Godheid. Hij is niet een schepsel dat ooit begon te bestaan, maar de eeuwige Zoon. Johannes begint zijn evangelie al zo: in den beginne was het Woord, en het Woord was God (Johannes 1:1). Meer over deze vraag leest u bij is Jezus God.
Alfa en omega als teken in de kerk
Omdat de twee letters zoveel in zich dragen, werden ze een christelijk teken. U vindt ze bijvoorbeeld op grafstenen en in kerkramen. In de Rooms-Katholieke Kerk staan ze op de paaskaars. In reformatorische kerken zijn zulke tekens zeldzamer, maar de belijdenis die erachter ligt, is dezelfde.
Voor de gelovige zit er troost in. Wie het Begin en het Einde is, laat Zijn werk niet half liggen. Paulus schrijft aan de Filippenzen: 'Vertrouwende ditzelve, dat Hij, Die in u een goed werk begonnen heeft, dat voleindigen zal tot op den dag van Jezus Christus' (Filippenzen 1:6). En de brief aan de Hebreeën noemt Jezus de oversten Leidsman en Voleinder des geloofs (Hebreeën 12:2). Wat Hij begint, voltooit Hij.
Wat zeggen de belijdenisgeschriften?
Het eerste artikel van de Nederlandse Geloofsbelijdenis belijdt dat God één enig en eenvoudig geestelijk Wezen is, eeuwig, onveranderlijk en oneindig. Dat is precies wat Alfa en Omega uitdrukt: God is niet aan tijd gebonden en kent geen begin of einde. Artikel 10 belijdt hetzelfde van de Zoon: Hij is naar Zijn goddelijke natuur van eeuwigheid uit de Vader, zonder begin van dagen of einde van leven, met een toespeling op Hebreeën 7:3.
In Zondag 13 van de Heidelbergse Catechismus (vraag 33) wordt gevraagd waarom Christus Gods eniggeboren Zoon heet, terwijl ook gelovigen kinderen van God zijn. Het antwoord is: 'Omdat Christus alleen de eeuwige natuurlijke Zone Gods is' (Heidelbergse Catechismus, Zondag 13, vraag 33). Die eeuwigheid van de Zoon is wat Openbaring met de Alfa en de Omega uitspreekt. En de catechismus voegt eraan toe dat wij om Zijnentwil uit genade tot kinderen Gods zijn aangenomen.
'Ik ben de Alfa, en de Omega, het Begin en het Einde; de Eerste en de Laatste' (Openbaring 22:13)