Wie Genesis 3 leest, kan er moeilijk omheen: als God almachtig en goed is, waarom heeft Hij de zondeval dan niet voorkomen? Waarom stond die boom in de hof, en waarom liet Hij de slang toe? Kinderen stellen deze vraag op de catechisatie, volwassenen worstelen er soms jaren mee. De Bijbel geeft geen antwoord dat alles verklaart, maar wel vaste grond. Hieronder leest u wat Genesis zegt, waarom God geen oorzaak van de zonde is, wat verborgen blijft en wat God na de val liet zien.
Waarom liet God de zondeval toe?
Eerst het eerlijke antwoord: de Bijbel zegt nergens volledig waarom God de zondeval toeliet. Wie een sluitende verklaring zoekt, vraagt meer dan God heeft geopenbaard. Mozes zegt: 'De verborgene dingen zijn voor den HEERE, onzen God; maar de geopenbaarde zijn voor ons en voor onze kinderen' (Deuteronomium 29:29).
Dat is geen ontwijking. Het betekent dat we ons houden aan wat God wel bekend heeft gemaakt. En dat is niet weinig. De Schrift zegt dat de mens goed geschapen is, dat hij vrijwillig zondigde, dat God geen oorzaak van de zonde is, dat de val buiten Gods raad niet is gebeurd, en dat God direct na de val Zijn genade liet zien. Die vijf dingen samen geven geen volledige verklaring, wel houvast. Het hele verhaal leest u bij de zondeval.
Waarom zette God de boom in de hof?
God gaf de mens een overvloedige vrijheid en één gebod. 'Van allen boom dezes hofs zult gij vrijelijk eten; maar van den boom der kennis des goeds en des kwaads, daarvan zult gij niet eten; want ten dage, als gij daarvan eet, zult gij den dood sterven' (Genesis 2:16-17).
De boom was niet slecht. Alles wat God gemaakt had, was zeer goed (Genesis 1:31). De boom stond er als teken dat de mens met God leefde in een verhouding van vertrouwen en gehoorzaamheid. Adam kon laten zien dat hij God liefhad door Zijn woord te bewaren, niet onder dwang maar uit vrije wil. Veel gereformeerde uitleggers spreken hier van een verbond dat God met Adam als hoofd van de mensheid sloot. God schiep Adam goed, rechtvaardig en heilig, met een wil die in alles met de wil van God kon overeenkomen; maar hij was niet onveranderlijk goed en kon ook vallen. In die staat gaf God aan Adam Zijn gebod om te bewaren (vergelijk Nederlandse Geloofsbelijdenis artikel 14).
Is God de oorzaak van de zonde?
Nee. De Bijbel zegt dat zonder voorbehoud: 'Niemand, als hij verzocht wordt, zegge: Ik word van God verzocht; want God kan niet verzocht worden met het kwade, en Hij Zelf verzoekt niemand' (Jakobus 1:13). God is licht, en in Hem is geen duisternis (1 Johannes 1:5).
De mens werd verleid door de slang, die het woord van God in twijfel trok (Genesis 3:1). Maar de keuze was van de mens zelf. Eva zag dat de boom begeerlijk was, 'en zij nam van zijn vrucht en at; en zij gaf ook haar man met haar, en hij at' (Genesis 3:6). De Prediker vat het samen: God heeft de mens recht gemaakt, maar zij hebben veel vonden gezocht (Prediker 7:29). Meer over dit hoofdstuk in de uitleg van Genesis 3.
Hoe de wil van de mens zich na de val verhoudt tot Gods genade, is een eigen vraag: zie heeft de mens een vrije wil.
Wist God dat de mens zou vallen?
Ja. God werd niet overvallen door de zondeval. De Bijbel zegt dat Christus als Verlosser al vóór de grondlegging der wereld was voorgekend (1 Petrus 1:20), en dat God Zijn kinderen in Hem heeft uitverkoren vóór de grondlegging der wereld (Efeze 1:4). Nog voordat Adam viel, lag de weg van de verlossing al vast in Gods raad.
Hoe dat samengaat met de volle schuld van de mens, kunnen wij niet doorgronden. De Bijbel laat beide staan, zoals ook bij het kruis: Christus werd overgegeven door de bepaalde raad en voorkennis van God, en tegelijk gedood door de handen van onrechtvaardigen (Handelingen 2:23). Wie hier verder wil redeneren dan God spreekt, loopt vast. Paulus eindigt zijn eigen nadenken over Gods wegen in aanbidding: 'O diepte des rijkdoms, beide der wijsheid en der kennis Gods, hoe ondoorzoekelijk zijn Zijn oordelen, en onnaspeurlijk Zijn wegen!' (Romeinen 11:33).
Wat liet God na de zondeval zien?
Het opvallendste in Genesis 3 is wat God doet na de val. Hij zoekt de mens op en roept hem, met de vraag waar hij is (Genesis 3:9). Hij spreekt het oordeel uit, maar in hetzelfde gesprek geeft Hij de eerste belofte van de Verlosser: 'datzelve zal u de kop vermorzelen, en gij zult het de verzenen vermorzelen' (Genesis 3:15). De kerk noemt dat de moederbelofte. En God maakt voor Adam en Eva kleren van vellen (Genesis 3:21).
Daarin ligt een begin van antwoord. Door de val heen maakt God iets bekend wat zonder de val verborgen was gebleven: de diepte van Zijn genade in Christus. Paulus schrijft: 'waar de zonde meerder geworden is, daar is de genade veel meer overvloedig geweest' (Romeinen 5:20). Wat in Adam verloren ging, geeft Christus overvloediger terug.
In de westerse kerk spreekt een oude paaslofzang zelfs van een gelukkige schuld, omdat zij zo'n Verlosser heeft gekregen. Die gedachte moet voorzichtig gebruikt worden: zonde blijft zonde, en de val bracht dood en ellende over alle mensen (Romeinen 5:12). Over het lijden dat daaruit voortkomt, leest u bij de vraag waarom God lijden toelaat.
Wat zeggen de belijdenisgeschriften?
De Heidelbergse Catechismus begint met wat God deed: Hij heeft de mens 'goed en naar Zijn evenbeeld geschapen, dat is, in ware gerechtigheid en heiligheid' (Heidelbergse Catechismus, Zondag 3, vraag 6). De verdorvenheid komt 'Van den val en de ongehoorzaamheid onzer eerste voorouders Adam en Eva in het paradijs' (Heidelbergse Catechismus, Zondag 3, vraag 7). Lees het geheel bij Zondag 3 van de Heidelbergse Catechismus.
De Nederlandse Geloofsbelijdenis zegt in artikel 13 dat er niets gebeurt zonder Gods ordinantie, terwijl God toch geen auteur is van de zonde en er geen schuld aan heeft. Wat Hij doet boven ons verstand, willen wij niet nieuwsgierig onderzoeken, maar met eerbied aanbidden. Artikel 14 belijdt dat de mens goed, rechtvaardig en heilig geschapen werd en zich willens aan de zonde onderwierp. En de Dordtse Leerregels noemen het in hoofdstuk I, artikel 15 godslasterlijk om te denken dat God de auteur van de zonde zou zijn.
'Want uit Hem, en door Hem, en tot Hem zijn alle dingen. Hem zij de heerlijkheid in der eeuwigheid. Amen' (Romeinen 11:36)