Wie de Bijbel aandachtig leest, stuit op plaatsen die elkaar lijken tegen te spreken. Critici noemen ze als bewijs dat de Bijbel mensenwerk vol fouten is, en ook gelovige lezers kunnen ervan schrikken. Op deze pagina leest u hoe christenen met zulke plaatsen omgaan, welke verklaring er gegeven wordt bij vier bekende voorbeelden, en waar die verklaring eerlijk gezegd niet helemaal sluit.
Hoe gaan christenen om met tegenstrijdigheden in de Bijbel?
De Schrift zegt over God: 'God is geen man, dat Hij liegen zou' (Numeri 23:19). Wie gelooft dat de Bijbel door de Heilige Geest is ingegeven, verwacht daarom geen echte tegenspraak. Dat betekent niet dat alles makkelijk is. De apostel Petrus erkende dat er in de brieven van Paulus dingen staan, 'in welke sommige dingen zwaar zijn om te verstaan' (2 Petrus 3:16), en hij waarschuwde dat ongeleerde en onvaste mensen die verdraaien. Wie eerlijk vraagt, verdraait niet.
Bij een plaats die moeilijk lijkt, helpen drie vragen:
- Perspectief: wie vertelt hier, en met welk doel? De vier evangelisten zijn vier getuigen. Dat hun verslagen niet woordelijk gelijk zijn, maakt ze eerder geloofwaardiger, zoals getuigen in een rechtszaak die elkaar niet napraten.
- Afronding en ordening: bijbelschrijvers noemen getallen vaak rond en tellen soms schematisch, zoals Mattheüs met zijn drie keer veertien geslachten (Mattheüs 1:17). Soms ordenen zij naar thema in plaats van naar tijd: Mattheüs en Lukas geven de verzoekingen in de woestijn in een andere volgorde (Mattheüs 4:1-11; Lukas 4:1-13).
- Verband: hetzelfde woord kan in een ander verband iets anders betekenen. Lees daarom altijd het hele hoofdstuk.
Een werkwijze daarvoor vindt u in de gids over inductieve bijbelstudie: eerst waarnemen, dan uitleggen, dan toepassen.
Hoe stierf Judas: verhing hij zich of viel hij?
Mattheüs vertelt dat Judas de zilveren penningen in de tempel wierp, 'en heengaande verworgde zichzelven' (Mattheüs 27:5). In Handelingen staat dat Judas 'voorwaarts overgevallen zijnde, is midden opgeborsten' (Handelingen 1:18). Ook over de akker lijken de twee te verschillen: bij Mattheüs kopen de overpriesters hem (Mattheüs 27:7), in Handelingen heeft Judas hem verworven.
De gangbare verklaring is dat beide berichten samen één gebeurtenis beschrijven. Judas verhing zich; daarna is het lichaam naar beneden gevallen en opengescheurd. Mattheüs vertelt hoe Judas stierf, Handelingen wat de mensen in Jeruzalem te zien kregen. Over de akker: de overpriesters kochten hem met het geld van Judas, omdat zij een prijs des bloeds niet in de offerkist mochten leggen (Mattheüs 27:6). Handelingen zegt het met bittere ironie: dit is wat Judas met zijn verraad verdiende. Beiden noemen de akker bovendien met dezelfde naam, de akker des bloeds (Mattheüs 27:8; Handelingen 1:19). Het hele verband leest u in de uitleg van Mattheüs 27.
Wat stond er op het opschrift boven het kruis?
De vier evangeliën geven het opschrift elk iets anders weer:
- Mattheüs: DEZE IS JEZUS, DE KONING DER JODEN (Mattheüs 27:37);
- Markus: DE KONING DER JODEN (Markus 15:26);
- Lukas: DEZE IS DE KONING DER JODEN (Lukas 23:38);
- Johannes: JEZUS DE NAZARENER DE KONING DER JODEN (Johannes 19:19).
Alle vier geven dezelfde kern: Jezus werd gekruisigd als de Koning der Joden. Geen van de evangelisten zegt dat hij het opschrift volledig en woord voor woord overneemt. Bovendien stond het er in drie talen, in het Hebreeuws, het Grieks en het Latijn (Johannes 19:20; Lukas 23:38). Die drie versies kunnen onderling iets verschild hebben. Johannes geeft de langste vorm, en daarvan komt de Latijnse afkorting die u op veel schilderijen van de kruisiging ziet. Meer daarover leest u bij wat INRI betekent.
Waarom verschillen de geslachtsregisters van Jezus?
Mattheüs 1 en Lukas 3 geven allebei een geslachtsregister van Jezus, maar vanaf David lopen ze uiteen. Mattheüs volgt de lijn via koning Salomo (Mattheüs 1:6), Lukas via Nathan, een andere zoon van David (Lukas 3:31). Bij Mattheüs is Jakob de vader van Jozef (Mattheüs 1:16); bij Lukas is Jezus 'de zoon van Jozef, den zoon van Heli' (Lukas 3:23).
Daarvoor bestaan twee bekende verklaringen:
- Lukas geeft de lijn van Maria. Heli is dan de vader van Maria en Jozef zijn schoonzoon. Lukas tekent er nadrukkelijk bij aan dat Jezus naar men meende de zoon van Jozef was.
- Een zwagerhuwelijk. Julius Africanus (begin derde eeuw, in zijn brief aan Aristides, bewaard door Eusebius in zijn Kerkgeschiedenis, boek I, hoofdstuk 7) dacht aan de wet van Deuteronomium 25:5-6. Jakob en Heli waren dan halfbroers, en de een trouwde na de dood van de ander diens kinderloze weduwe. Jozef had zo een natuurlijke en een wettige vader.
Geen van beide verklaringen kan bewezen worden; de Bijbel legt het verschil zelf niet uit. Wel is duidelijk dat Mattheüs bewust kiest. Hij ordent in drie keer veertien geslachten en slaat tussen Joram en Ozias (Uzzia) drie koningen over (Mattheüs 1:8; vergelijk 2 Kronieken 22-26). Zijn register wil vooral laten zien uit welke lijn Jezus komt: Hij is de Zoon van David en van Abraham (Mattheüs 1:1).
Spreken Jakobus en Paulus elkaar tegen?
Paulus schrijft: 'Wij besluiten dan, dat de mens door het geloof gerechtvaardigd wordt, zonder de werken der wet' (Romeinen 3:28). Jakobus lijkt het omgekeerde te zeggen: 'Ziet gij dan nu, dat een mens uit de werken gerechtvaardigd wordt, en niet alleenlijk uit het geloof?' (Jakobus 2:24). Maarten Luther had er zoveel moeite mee dat hij de brief van Jakobus in zijn voorrede op het Nieuwe Testament (1522) een strooien brief noemde, vergeleken met boeken als Romeinen en het evangelie naar Johannes.
Het verband maakt het verschil duidelijk. Paulus vraagt waardoor een zondaar voor God rechtvaardig wordt: alleen door het geloof in Christus, zonder eigen verdienste. Jakobus spreekt over iemand die zegt dat hij het geloof heeft, terwijl hij de werken niet heeft (Jakobus 2:14). Zo'n geloof noemt hij dood. Beiden gebruiken Abraham. Paulus wijst op Genesis 15:6: Abraham geloofde God, en dat werd hem tot gerechtigheid gerekend (Romeinen 4:3). Jakobus wijst op het offer van Izak, jaren later (Jakobus 2:21), en zegt dat de Schrift daarin vervuld werd (Jakobus 2:23). De gerechtigheid die God Abraham door het geloof al had toegerekend, bleek uit zijn daad: zijn geloof was echt.
Paulus bestrijdt dus werken als grond van het behoud, Jakobus een geloof zonder vrucht. Over deze vraag leest u meer bij gered door geloof of door werken.
Staan er fouten in de Bijbel?
Wie de Bijbel als Gods Woord aanvaardt, gelooft dat de Schrift betrouwbaar is in alles wat zij zegt. De Heere Jezus zei Zelf dat 'de Schrift niet kan gebroken worden' (Johannes 10:35).
Twee onderscheidingen helpen. Ten eerste is een verschil tussen twee verslagen nog geen fout: een samenvatting, een rond getal of een andere volgorde maakt een bericht niet onwaar. Ten tweede zijn de bijbelboeken eeuwenlang met de hand overgeschreven. Bij sommige getallen in parallelle berichten, zoals de leeftijd van Ahazia (2 Koningen 8:26 en 2 Kronieken 22:2), rekenen ook orthodoxe uitleggers met een vergissing bij het overschrijven; anderen zoeken een andere telling. De Chicago-verklaring over de onfeilbaarheid van de Bijbel (1978, artikel X) zegt dat de inspiratie in strikte zin de oorspronkelijke tekst betreft, en dat die in Gods voorzienigheid uit de handschriften met grote nauwkeurigheid is vast te stellen. God heeft Zijn Woord door de eeuwen heen bewaard, zodat wij in de Bijbel die wij lezen Gods Woord hebben.
Eerlijk is ook: niet elke moeilijkheid is opgelost. Bij de geslachtsregisters blijven meerdere verklaringen mogelijk. U hoeft dan niets te forceren. U mag zeggen: dit begrijp ik nog niet, en het laten rusten bij Hem Die het weet. Paulus schreef zelf dat wij nu ten dele kennen (1 Korinthe 13:12). Waarom christenen de Bijbel toch vertrouwen, leest u bij de vraag is de Bijbel betrouwbaar.
Wat zeggen de belijdenisgeschriften?
In artikel 5 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis belijdt de kerk dat zij de bijbelboeken ontvangt als heilig en canoniek, en zonder enige twijfel gelooft wat erin staat. Dat rust volgens dit artikel niet in de eerste plaats op het oordeel van de kerk. De Heilige Geest getuigt in het hart dat deze boeken van God zijn, en ze dragen dat bewijs ook in zichzelf.
De Heidelbergse Catechismus noemt een waar geloof onder meer 'een stellig weten of kennis, waardoor ik alles voor waarachtig houd, wat ons God in Zijn Woord heeft geopenbaard' (Heidelbergse Catechismus, Zondag 7, vraag 21). Dat vertrouwen sluit eerlijk lezen en doorvragen niet uit. Het geeft wel een richting: bij een plaats die moeilijk is, wantrouwt de gelovige eerder zijn eigen begrip dan het Woord van God.
'Het begin Uws woords is waarheid' (Psalm 119:160)