Veel christenen zijn opgegroeid met het idee dat stilzitten verdacht is. Wie hard werkt, doet het goed; wie een middag niets doet, voelt zich al snel schuldig. Anderen leven juist van vakantie naar vakantie en zien werk vooral als iets wat tussen de vrije dagen in staat. De Bijbel spreekt over beide met evenwicht. Hier leest u wat de Schrift zegt over rust als Gods gave, over genieten, over het verschil met luiheid, en over vakantie en hobby's.
Wat zegt de Bijbel over ontspanning?
Het woord ontspanning komt in de Statenvertaling niet voor. De zaak zelf wel: rusten na de arbeid, op adem komen en genieten van wat God geeft. Al op de eerste bladzijden van de Bijbel rust God Zelf. Na de zes scheppingsdagen staat er: 'Als nu God op de zevende dag volbracht had Zijn werk, dat Hij gemaakt had, heeft Hij gerust op den zevende dag van al Zijn werk' (Genesis 2:2). God was niet moe, want Hij wordt niet moede of mat (Jesaja 40:28). Hij rustte omdat Zijn werk af was en goed. Daarna zegende en heiligde Hij die dag (Genesis 2:3).
In het vierde gebod geeft God dat ritme aan Zijn volk: zes dagen arbeiden en de zevende dag rusten (Exodus 20:9-10). Opvallend is de reden die Exodus 23:12 erbij noemt: opdat ook de os en de ezel rusten, en de zoon van de dienstmaagd en de vreemdeling adem scheppen. Rust is dus geen beloning voor wie het verdiend heeft. Het is een ordening van de Schepper, voor mens en dier, voor de sterke en de zwakke. De Heere Jezus zegt het kort: de sabbat is gemaakt om de mens (Markus 2:27). Meer teksten over rust voor hart en hoofd vindt u bij bijbelteksten over innerlijke rust.
Mag een christen rust nemen?
Ja. De Heere Jezus nam zelf het initiatief. Toen de apostelen terugkwamen van de reis waarop Hij hen uitgezonden had, en Hem alles vertelden (Markus 6:30), zei Hij: 'Komt gijlieden in een woeste plaats hier alleen, en rust een weinig' (Markus 6:31). Er waren zoveel mensen die kwamen en gingen, dat zij niet eens tijd hadden om te eten. In de uitleg van Markus 6 leest u hoe het verder ging: de schare liep vooruit, en Jezus werd met ontferming over hen bewogen en begon hun te leren (Markus 6:33-34). Rust is goed, en toch mag de nood van de naaste haar onderbreken.
De Bijbel is opvallend nuchter over het lichaam. Jezus sliep in het achterschip terwijl de storm opstak (Markus 4:38). Toen de profeet Elia uitgeput onder een jeneverboom lag, kreeg hij eerst slaap, brood en water, en pas daarna de weg naar Horeb (1 Koningen 19:5-8). God begon niet met een verwijt. Hij gaf wat het lichaam nodig had.
Salomo zegt in Psalm 127, een lied Hammaaloth: 'Het is tevergeefs, dat gijlieden vroeg opstaat, laat opblijft, eet brood der smarten; het is alzo, dat Hij het Zijn beminden als in den slaap geeft' (Psalm 127:2). Wie gaat slapen, legt het werk uit handen en erkent dat de HEERE het huis bouwt en de stad bewaart (Psalm 127:1). Rusten is zo een daad van vertrouwen.
Mag een christen genieten van het leven?
De Prediker onderzocht alles wat onder de zon gebeurt. Hij zocht ook de vreugde op, en ontdekte dat ook dat ijdelheid was (Prediker 2:1, 11). Toch keert bij hem steeds een andere gedachte terug: eten, drinken en het goede van de arbeid genieten komt uit Gods hand (Prediker 2:24; 5:17; 9:7). In hoofdstuk 3 zegt hij: 'dat ieder mens ete en drinke, en het goede geniete van al zijn arbeid, Dit is een gave Gods' (Prediker 3:13).
Ook de apostel Paulus spreekt zo. Hij schrijft dat God ons alle dingen rijkelijk verleent om te genieten (1 Timotheüs 6:17), en dat alle schepsel Gods goed is, met dankzegging genomen (1 Timotheüs 4:4). Een wandeling door de natuur, een goed boek, muziek, een maaltijd met vrienden: het zijn gaven. Zij worden gevaarlijk wanneer ze de plaats van de Gever innemen. Dan geldt wat de Prediker aan het eind zegt: 'Vrees God, en houd Zijn geboden' (Prediker 12:13).
Wat is het verschil tussen rust en luiheid?
Dezelfde Bijbel die rust prijst, is scherp over luiheid. 'Ga tot de mier, gij luiaard! zie haar wegen, en word wijs' (Spreuken 6:6). De mier bereidt in de zomer haar brood (Spreuken 6:8). De luiaard zegt steeds: nog een weinig slapen, nog een weinig handvouwen, en intussen komt de armoede als een wandelaar en het gebrek als een gewapend man (Spreuken 6:10-11). Paulus schrijft zelfs dat wie niet wil werken, ook niet moet eten (2 Thessalonicenzen 3:10). Het gaat daar om wie niet wil, en niet om wie door ziekte, leeftijd of omstandigheden niet kan.
Het verschil zit dus in de houding, en niet zozeer in het aantal uren op de bank. Enkele kenmerken:
- Rust volgt op de arbeid, zoals de avond op de werkdag (Psalm 104:23), en maakt opnieuw bekwaam voor het werk.
- Rust wordt met dankzegging ontvangen; luiheid schuift taken voor zich uit.
- Rust laat de naaste niet in de steek; luiheid laat anderen het werk doen.
- Rust is begrensd; luiheid wil steeds een weinig meer.
Er is ook een omgekeerd gevaar. De Prediker zegt dat een hand vol rust beter is dan twee vuisten vol arbeid en kwelling des geestes (Prediker 4:6). Door langdurige spanning, zorg of werkdruk kan iemand zo uitgeput raken dat rust geen keuze meer is. Bespreek klachten dan met uw huisarts. Wat de Bijbel bij zo'n uitputting zegt, leest u bij bijbelteksten bij een burn-out.
Mag een christen op vakantie gaan en hobby's hebben?
Over vakantie of hobby's spreekt de Bijbel niet rechtstreeks. Wel geeft zij een maatstaf voor alles wat wij doen: 'Hetzij dan dat gijlieden eet, hetzij dat gij drinkt, hetzij dat gij iets anders doet, doet het al ter ere Gods' (1 Korinthe 10:31). Ook muziek kan verkwikken. Toen Saul door een boze geest verschrikt werd (1 Samuël 16:14) en David op de harp speelde, was dat voor Saul een verademing (1 Samuël 16:23). Een hobby, sport of reis is dus niet verdacht omdat zij niets oplevert.
Een paar vragen kunnen helpen bij het kiezen. U kunt uzelf afvragen: houdt dit mij af van God en van mijn plichten? Kan ik ermee stoppen, of krijgt het macht over mij? Paulus zegt: alle dingen zijn mij geoorloofd, maar ik zal onder de macht van geen ding gebracht worden (1 Korinthe 6:12). Is het geld en tijd waard, gezien wat ik aan anderen verschuldigd ben? Wie zo kiest, kan met een goed geweten genieten.
Op vakantie blijft de zondag de dag des Heeren. In reformatorische kring zoekt men dan een kerk in de buurt en houdt men de recreatie voor de andere dagen; zie ook wat er op zondag wel en niet kan. En ook buiten de gewone week blijft de Bijbel open: tips daarvoor vindt u bij de Bijbel lezen op vakantie.
Wat zeggen de belijdenisgeschriften?
De belijdenisgeschriften spreken niet over vakantie, wel over de rust die God geeft. In Zondag 38 van de Heidelbergse Catechismus (vraag 103) gaat het eerst over de rustdag en de kerkgang. Daarna volgt een diepere rust: 'dat ik alle de dagen mijns levens van mijn boze werken ruste, den Heere door Zijn Geest in mij werken late, en alzo den eeuwigen sabbat in dit leven aanvange' (Heidelbergse Catechismus, Zondag 38, vraag 103). Alle rust in dit leven wijst vooruit naar die eeuwige rust: 'Er blijft dan een rust over voor het volk Gods' (Hebreeën 4:9). Wie die rust in Christus kent, hoeft ook zijn vrije middag niet te verdienen.
Artikel 12 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis belijdt dat God alle schepselen gemaakt heeft en onderhoudt, zodat zij de mens dienen en de mens zijn God dient. Daarin ligt de ruimte om met dankbaarheid te genieten, en ook de grens: de gave dient de Gever.
'Komt herwaarts tot Mij, allen die vermoeid en belast zijt, en Ik zal u rust geven' (Mattheüs 11:28)