Wie het Onze Vader bidt of in de Bijbel leest, hoort over God spreken als Vader, Koning en Heere, en steeds als Hij. Ligt het dan voor de hand dat God een man is? En wat betekenen de teksten waarin God Zich vergelijkt met een moeder? De vraag raakt aan wie God is en hoe Hij Zich laat kennen. Hieronder leest u wat de Schrift zegt over Gods wezen, over Zijn naam als Vader, over de moederlijke beelden en over de Zoon, Die waarachtig mens werd.
Is God een man volgens de Bijbel?
Nee. In de profetie van Bileam staan de woorden: 'God is geen man, dat Hij liegen zou' (Numeri 23:19). Dat vers gaat in de eerste plaats over Gods betrouwbaarheid: Hij is niet als een mens, die zijn woord breekt of op zijn besluit terugkomt. Toch zegt het ook iets over Gods wezen. God staat boven alles wat menselijk is. Hosea zegt het zo: Hij is God en geen mens (Hosea 11:9).
De Heere Jezus maakt het tegenover de Samaritaanse vrouw bij de put het duidelijkst: 'God is een Geest, en die Hem aanbidden, moeten Hem aanbidden in geest en waarheid' (Johannes 4:24). Een geest heeft geen lichaam, en waar geen lichaam is, is ook geen mannelijk of vrouwelijk geslacht. Lees ook de uitleg van Johannes 4.
Als de Bijbel spreekt over Gods hand, Zijn arm of Zijn ogen, is dat beeldspraak die Gods werk voor mensen begrijpelijk maakt (Jesaja 59:1). Paulus noemt God Degene Die een ontoegankelijk licht bewoont en Die door geen mens gezien is of gezien kan worden (1 Timotheüs 6:16). Meer daarover leest u bij de vraag hoe God eruitziet.
Waarom noemt de Bijbel God dan Vader?
Als God geen man is, waarom heet Hij dan Vader en spreekt de Schrift van Hem als Hij? Omdat God Zichzelf zo bekendmaakt. De naam Vader is geen bedenksel van mensen die zich God als een man voorstelden. Hij is allereerst de eeuwige Vader van de Zoon. Johannes noemt de Zoon de Eniggeborene, Die in de schoot van de Vader is en Die ons de Vader heeft verklaard (Johannes 1:18).
Door Christus mogen ook gelovigen God zo aanspreken. De Heere Jezus leert Zijn discipelen bidden: 'Onze Vader, Die in de hemelen zijt' (Mattheüs 6:9). God heeft de Geest van Zijn Zoon in hun harten gezonden, Die roept: Abba, Vader (Galaten 4:6). Hoe rijk die aanspraak is, leest u in de uitleg van het Onze Vader en bij het onderwerp het vaderhart van God.
Paulus buigt zijn knieën voor de Vader van de Heere Jezus Christus, naar Wie elk geslacht in de hemel en op de aarde genoemd wordt (Efeze 3:14-15). God is dus geen Vader omdat Hij op een aardse vader lijkt. Het is omgekeerd: aardse vaders zijn, met al hun gebreken, een zwakke afspiegeling van Hem. Wie een harde of afwezige vader heeft gekend, mag weten dat Gods vaderschap daaraan niet wordt afgemeten.
Ook het woord Hij hoort bij die openbaring. Het zegt niet dat God het lichaam van een man heeft. Het zegt dat God persoonlijk is: Hij spreekt, handelt en heeft lief, en de kerk spreekt Hem aan met de namen die Hij Zelf gegeven heeft.
Is God man of vrouw?
Geen van beide. Bij de schepping staat: 'naar het beeld van God schiep Hij hem; man en vrouw schiep Hij ze' (Genesis 1:27). Man en vrouw zijn samen naar Gods beeld geschapen. De man staat dus niet dichter bij God dan de vrouw, en de vrouw is evenzeer Zijn beeld. Het onderscheid tussen man en vrouw is een goede gave van de Schepper aan Zijn schepselen. Het is geen eigenschap van God Zelf.
Daarom mocht Israël van God geen beeld maken, ook niet een beeld 'van mannelijk of vrouwelijk gedaante' (Deuteronomium 4:16). Bij de Horeb had het volk Gods stem gehoord, en geen gelijkenis gezien (Deuteronomium 4:12, 15). Wie God een mannelijke of vrouwelijke vorm geeft, maakt Hem kleiner dan Hij is.
Dat God boven het geslacht staat, maakt de namen waarmee Hij Zich laat kennen niet willekeurig. God heeft Zelf de Naam gegeven waarin gedoopt wordt: de Naam van de Vader, de Zoon en de Heilige Geest (Mattheüs 28:19).
Wat betekenen de moederlijke beelden van God?
De Bijbel gebruikt ook beelden van een moeder. Bij Jesaja zegt de HEERE tegen Zijn volk: 'Als een, dien zijn moeder troost, alzo zal Ik u troosten' (Jesaja 66:13). Eerder in hetzelfde boek vraagt Hij of een vrouw haar zuigeling kan vergeten, en belooft: al zou zij dat doen, Hij vergeet Zijn volk niet (Jesaja 49:15). De Heere Jezus vergelijkt Zich met een hen die haar kuikens onder haar vleugels verzamelt (Mattheüs 23:37).
Let op de vorm: als een moeder, gelijkerwijs een hen. Het zijn vergelijkingen die iets laten zien van Gods tederheid en trouw. Het zijn geen namen. Nergens in de Bijbel wordt God als Moeder aangesproken of aanbeden.
Voor Israël was dat onderscheid niet theoretisch. In de dagen van Jeremia bakten de vrouwen van Juda koeken voor de Melecheth des hemels en brachten zij haar drankoffers (Jeremia 7:18; Jeremia 44:17). De HEERE noemt dat afgoderij. Israëls God heeft geen godin naast Zich, en Hij is ook Zelf geen godin: de HEERE is een enig HEERE (Deuteronomium 6:4). In onze tijd wordt soms voorgesteld om God ook Moeder te noemen; de reformatorische kerken houden vast aan de namen die God Zelf in Zijn Woord gegeven heeft.
Waarom is God in Jezus een man geworden?
Er is wel een Persoon van de Drie-eenheid Die een man is geworden: de Zoon. Het Woord is vlees geworden (Johannes 1:14). Hij werd geboren als jongen, kreeg op de achtste dag de naam Jezus (Lukas 2:21) en leefde als waarachtig man. Paulus noemt Hem de Mens Christus Jezus, de enige Middelaar tussen God en mensen (1 Timotheüs 2:5).
Daarmee is Gods wezen niet mannelijk geworden. De goddelijke natuur van de Zoon bleef wat zij was; Hij nam er een waarachtige menselijke natuur bij aan, met een lichaam en een ziel. Waarom Hij een man werd en geen vrouw, legt de Bijbel niet uit. Wel zegt de Schrift dat Hij de laatste Adam is (1 Korinthe 15:45), en dat God Zijn Zoon zond, 'geworden uit een vrouw, geworden onder de wet' (Galaten 4:4).
Hij werd in alles aan Zijn broeders gelijk, uitgenomen de zonde, om als barmhartig Hogepriester de zonden van het volk te verzoenen (Hebreeën 2:17; Hebreeën 4:15). Zo is Hij het Beeld van de onzienlijke God (Kolossenzen 1:15): wie Hem gezien heeft, heeft de Vader gezien (Johannes 14:9). Over Zijn godheid leest u meer bij de vraag of Jezus God is.
Wat zeggen de belijdenisgeschriften?
In Zondag 46 van de Heidelbergse Catechismus wordt uitgelegd waarom Christus ons leert God aan te spreken met Onze Vader. Dat is om in ons de kinderlijke vreze en het vertrouwen op God te wekken, namelijk 'dat God door Christus onze Vader geworden is' (Heidelbergse Catechismus, Zondag 46, vraag 120). Gods vaderschap is voor ons dus een gave van genade. Vraag 121 voegt eraan toe dat de woorden Die in de hemelen zijt erbij staan, 'opdat wij van de hemelse majesteit Gods niet aards denken' (Heidelbergse Catechismus, Zondag 46, vraag 121). Dat is de kern van deze vraag: wie God Vader noemt, stelt zich Hem niet voor als een aardse man.
De Nederlandse Geloofsbelijdenis belijdt in artikel 1 dat er één God is, Die een geestelijk Wezen is: eeuwig, onbegrijpelijk en onzienlijk. Artikel 8 en 9 belijden de ene God in drie Personen, de Vader, de Zoon en de Heilige Geest, met de namen die de Schrift Zelf geeft. Artikel 18 en 19 spreken over de menswording: de Zoon nam een waarachtige menselijke natuur aan, en beide naturen behouden ieder hun eigen eigenschappen.
'Gelijk zich een vader ontfermt over de kinderen, ontfermt Zich de HEERE over degenen, die Hem vrezen' (Psalm 103:13)