Wie in de kerk een psalm opzoekt of thuis het boek Psalmen leest, ziet de nummers oplopen tot 150. Achter dat getal zit meer dan een telling. Het boek is van oudsher in vijf delen verdeeld, oudere rooms-katholieke bijbels nummeren soms anders, en in de Statenvertaling tellen de opschriften mee bij de verzen. Hieronder leest u hoe het psalmboek is opgebouwd, waar de verschillen in nummering vandaan komen en welke psalmen opvallen door hun lengte.
Hoeveel psalmen zijn er in de Bijbel?
Het boek Psalmen telt 150 psalmen. Geen bijbelboek telt meer hoofdstukken, want elke psalm is in onze bijbels één hoofdstuk. De Hebreeuwse Bijbel, de Statenvertaling en ook de rooms-katholieke vertalingen komen alle op 150 uit. Meer van zulke getallen vindt u bij de vraag hoeveel hoofdstukken de Bijbel heeft.
Het boek opent met een psalm over twee wegen: 'Welgelukzalig is de man, die niet wandelt in de raad der goddelozen' (Psalm 1:1). Daarna volgen klaagpsalmen, gebeden, dankliederen, koningspsalmen en lofzangen. Bekende psalmen met hun betekenis, en de opbouw van alle 150, vindt u in het overzicht van alle psalmen. De opschriften noemen David het vaakst als dichter, daarnaast onder anderen Asaf, de kinderen van Korach, Salomo en Mozes (Psalm 90:1). Wie welke psalmen schreef, leest u bij de vraag wie de psalmen schreef.
De Heere Jezus noemt de Psalmen naast de Wet en de Profeten wanneer Hij na Zijn opstanding uitlegt dat de Schrift over Hem spreekt. Alles moest vervuld worden, zegt Hij, 'wat van Mij geschreven is in de Wet van Mozes, en de Profeten, en Psalmen' (Lukas 24:44).
Hoe is het boek Psalmen in vijf boeken verdeeld?
Al in de Hebreeuwse Bijbel is het psalmboek in vijf delen verdeeld. Die indeling heeft geen eigen opschrift. U herkent haar aan de lofprijzing waarmee elk deel eindigt:
- Boek 1: Psalm 1-41, slot in Psalm 41:14
- Boek 2: Psalm 42-72, slot in Psalm 72:18-19
- Boek 3: Psalm 73-89, slot in Psalm 89:53
- Boek 4: Psalm 90-106, slot in Psalm 106:48
- Boek 5: Psalm 107-150, met Psalm 150 als slot van het hele boek
Het eerste deel sluit zo af: 'Geloofd zij de HEERE, de God Israëls, van eeuwigheid en tot in eeuwigheid! Amen, ja, amen' (Psalm 41:14). Na de lofprijzing van het tweede deel volgt nog een korte notitie dat de gebeden van David, de zoon van Isaï, een einde hebben (Psalm 72:20). Toch staan er verderop nog psalmen van David, zoals Psalm 86 en Psalm 103. De notitie sluit dus een eerdere verzameling af.
De Midrasj op de Psalmen, een oude Joodse uitleg, legt de vijf boeken van de Psalmen naast de vijf boeken van Mozes: Mozes gaf Israël vijf boeken van de wet, David vijf boeken psalmen. De Bijbel zegt dat zelf niet. Uitleggers zien er wel in hoe het psalmboek gelezen werd: als het antwoord van Gods volk op Zijn Woord. Hoe u de psalmen in hun samenhang kunt lezen, leest u in de gids psalmen lezen.
Waarom verschilt de nummering van de psalmen?
Wie een oudere rooms-katholieke bijbel of een liturgisch boek openslaat, vindt soms andere nummers. Dat komt doordat de Griekse vertaling van het Oude Testament (de Septuaginta) en de Latijnse Vulgaat, die daarop volgt, enkele psalmen anders indelen dan de Hebreeuwse tekst:
- Psalm 9 en 10 vormen daar één psalm;
- Psalm 114 en 115 ook;
- Psalm 116 is in tweeën gedeeld, bij vers 10;
- Psalm 147 eveneens, bij vers 12.
Daardoor ligt het Griekse nummer tussen Psalm 10 en Psalm 147 meestal één lager. De psalm met de bekende woorden 'De HEERE is mijn Herder, mij zal niets ontbreken' (Psalm 23:1) heet in de Vulgaat Psalm 22. De Statenvertaling volgt de Hebreeuwse nummering, net als de protestantse vertalingen en de meeste nieuwere rooms-katholieke uitgaven.
De Septuaginta heeft na Psalm 150 nog een korte psalm over David en Goliath, die volgens zijn eigen opschrift buiten het getal (van de 150) staat. De oosters-orthodoxe kerken lezen hem mee. De kerken van de Reformatie en ook de Rooms-Katholieke Kerk rekenen hem niet tot de Schrift, zodat het getal 150 blijft.
Waarom is het opschrift in de Statenvertaling vers 1?
Veel psalmen hebben een opschrift: wie de dichter is, voor wie de psalm bestemd was of bij welke gebeurtenis hij hoort. In de Hebreeuwse tekst hoort dat opschrift bij de psalm en telt het mee in de versnummering. De Statenvertaling volgt die telling. In Psalm 3 is het eerste vers alleen het opschrift: een psalm van David, toen hij vluchtte voor zijn zoon Absalom (Psalm 3:1). Bij een kort opschrift staan opschrift en eerste regel samen in vers 1, zoals bij Psalm 23 en Psalm 90.
Engelse bijbels laten het opschrift buiten de telling. Daardoor schuift het versnummer op, soms met twee. In Psalm 51 beslaat het opschrift twee verzen, en de bede 'Schep mij een rein hart, o God' staat in de Statenvertaling in Psalm 51:12, in Engelse bijbels in vers 10. Wie een tekst opzoekt uit een Engelstalige bron, moet daar rekening mee houden. Ook het totaal verschilt: in de Statenvertaling telt het boek Psalmen 2.528 verzen, in Engelse bijbels 2.461.
Wat is de langste en de kortste psalm?
De langste psalm is Psalm 119, met 176 verzen ook het langste hoofdstuk van de Bijbel. Het is een alfabetisch gedicht van 22 strofen van acht verzen, één strofe voor elke letter van het Hebreeuwse alfabet; in het Hebreeuws begint elk vers van een strofe met die letter. De Statenvertaling zet de naam van de letter bij het begin van elke strofe: Aleph, Beth, Gimel enzovoort. Bijna elk vers spreekt over Gods Woord, met namen als wet, getuigenissen, bevelen en inzettingen. De psalm begint met 'Welgelukzalig zijn de oprechten van wandel, die in de wet des HEEREN gaan' (Psalm 119:1) en eindigt met de bede van iemand die gedwaald heeft als een verloren schaap (Psalm 119:176). Meer leest u in de uitleg van Psalm 119.
De kortste psalm is Psalm 117, met twee verzen ook het kortste hoofdstuk van de Bijbel: 'Looft den HEERE, alle heidenen; prijst Hem, alle natiën! Want Zijn goedertierenheid is geweldig over ons, en de waarheid des HEEREN is in der eeuwigheid' (Psalm 117:1-2). Zo klein als hij is, roept deze psalm alle volken op de HEERE te loven. Paulus haalt het eerste vers aan om te laten zien dat ook de heidenen God zouden verheerlijken om Zijn barmhartigheid (Romeinen 15:11).
Wat zeggen de belijdenisgeschriften?
Artikel 4 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis noemt de Psalmen van David bij de canonieke boeken van het Oude Testament. In artikel 5 belijdt de kerk dat zij deze boeken ontvangt als heilig en canoniek, vooral omdat de Heilige Geest in de harten getuigt dat ze van God zijn. Het getal 150 hoeft een belijdenis niet vast te leggen; dat ligt in de Schrift zelf. Wel kregen de psalmen in de gereformeerde kerken een bijzondere plaats: de kerkorde van de Synode van Dordrecht (1618-1619) bepaalde dat in de eredienst de 150 psalmen gezongen worden, naast enkele andere liederen, zoals de lofzangen van Maria, Zacharias en Simeon. Zo zingt de gemeente tot vandaag met woorden die Christus Zelf rekende tot wat over Hem geschreven is (Lukas 24:44).
'Alles, wat adem heeft, love den HEERE! Hallelujah!' (Psalm 150:6)