Verouderd woord
Verootmoedigen
werkwoord
In het kort
Verootmoedigen betekent ootmoedig maken of worden: zich vernederen voor God, met schuldbesef, gebed en vaak met vasten. Het kan ook betekenen dat God een mens klein maakt door hem te beproeven. De Statenvertaling gebruikt het woord alleen in het Oude Testament.
In hedendaags Nederlands: zich vernederen, zich klein maken, zich buigen, vernederen
Wat betekent verootmoedigen?
Het Woordenboek der Nederlandsche Taal omschrijft verootmoedigen als ootmoedig worden of ootmoedig maken. Dat kan wederkerend: zich verootmoedigen, zich nederig en onderdanig tonen. Het WNT noemt als belangrijkste toepassing de houding tegenover God: de gelovige krijgt of toont het besef van zijn nietigheid voor Hem, of de opstandige wordt weer tot dat besef gebracht. Het kan ook bedrijvend: iemand verootmoedigen, hem vernederen of klein maken. Volgens het WNT is het werkwoord gevormd van ootmoedig met het voorvoegsel ver-. Het oudere ootmoedigen was in de zestiende eeuw al ongebruikelijk, zegt het WNT bij ootmoedig, en daardoor werd verootmoedigen het gewone woord.
Verootmoedigen in de Statenvertaling
18 keer, in 18 verzen en 8 bijbelboeken (verootmoedigen 10, verootmoedigd 2, verootmoedigde 4, verootmoedigt 2).
Het woord staat 18 keer in de Statenvertaling, in 18 verzen in acht bijbelboeken, alle in het Oude Testament. Er zijn drie manieren waarop het gebruikt wordt. De eerste is zich verootmoedigen voor God. Farao krijgt de vraag: 'Hoe lang weigert gij u voor Mijn aangezicht te verootmoedigen?' (Exodus 10:3). In 2 Kronieken leest u het van Rehabeam en van Jehizkia, die zich verootmoedigden, waarna Gods toorn afgewend werd. Van Zedekia staat juist dat hij zich niet verootmoedigde voor de profeet Jeremia.
De tweede betekenis hoort bij de Grote Verzoendag. Op de tiende dag van de zevende maand moest Israël 'uw zielen verootmoedigen' (Leviticus 16:29), en wie dat naliet, zou uitgeroeid worden. De kanttekening legt uit dat dit een ernstige vernedering voor de Heere is, met belijdenis van zonden, gebed en het nalaten van wat het lichaam aangenaam is. Bij Daniël 10:12 verwijst de kanttekening naar dezelfde plaats en noemt het daar zich kwellen met vasten en treuren.
De derde betekenis is dat God iemand verootmoedigt. In Deuteronomium 8 herinnert Mozes het volk aan de veertig jaren in de woestijn: 'En Hij verootmoedigde u, en liet u hongeren'. Dat was geen willekeur. Het diende ertoe dat Israël zou leren dat de mens niet alleen van brood leeft. In 2 Samuel 22:36 dankt David God, Die hem door Zijn verootmoedigen groot gemaakt heeft.
Verzen met verootmoedigen
“En dit zal voor u tot een eeuwige inzetting zijn: gij zult in de zevende maand, op den tienden der maand, uw zielen verootmoedigen, en geen werk doen, inboorling noch vreemdeling, die in het midden van u als vreemdeling verkeert.”
Het gebod voor de Grote Verzoendag. Uw zielen verootmoedigen betekent hier: u met heel uw persoon vernederen voor God, met berouw over de zonde en zonder de gewone genoegens van het lichaam.
“En Hij verootmoedigde u, en liet u hongeren, en spijsde u met het Man, dat gij niet kendet, noch uw vaderen gekend hadden; opdat Hij u bekend maakte, dat de mens niet alleen van het brood leeft, maar dat de mens leeft van alles, wat uit des HEEREN mond uitgaat.”
God verootmoedigde Israël in de woestijn door het te laten hongeren en het daarna met het manna te voeden. Zo leerde het volk dat het leeft van alles wat uit de mond van de HEERE uitgaat.
“En Mijn volk, over dewelken Mijn Naam genoemd wordt, zich verootmoedigt en bidt, en zij Mijn aangezicht zoeken, en zich bekeren van hun boze wegen; zo zal Ik uit den hemel horen, en hun zonden vergeven, en hun land genezen.”
Bij de inwijding van de tempel belooft God: als Zijn volk zich verootmoedigt, bidt, Zijn aangezicht zoekt en zich bekeert, dan zal Hij horen, vergeven en het land genezen.
“Doch Jehizkia verootmoedigde zich om de verheffing zijns harten, hij en de inwoners van Jeruzalem, zodat de grote toornigheid des HEEREN over hen niet kwam in de dagen van Jehizkia.”
Jehizkia was hoogmoedig geworden, maar verootmoedigde zich, samen met de inwoners van Jeruzalem. Daardoor kwam de grote toornigheid van de HEERE niet in zijn dagen over hen.
Bijbelteksten uit de Statenvertaling.
Wat de kanttekeningen zeggen
Bij Leviticus 16:29
verootmoedigen,. Of, bekommeren, of kwellen; dat is, ernstiglijk vernederen voor den Heere, met bekentenis van uwe zonden, met bidden, met nalating van al hetgeen het lichaam aangenaam en vermakelijk is. Zie deze manier van spreken ook onder, vs.31; Psa 35:13; Isa 58:3, Isa 58:5; Dan 10:12.
De vertalers geven als andere weergaven bekommeren of kwellen. Ze leggen uit dat het gaat om een ernstige vernedering voor de Heere, met belijdenis van zonden, met gebed en met het nalaten van alles wat het lichaam aangenaam en vermakelijk vindt.
hij zich verootmoedigde,. Namelijk, de koning, met bewijs van leedschap en bekering.
Bij koning Rehabeam, die door de Egyptische koning Sisak werd aangevallen, zeggen de kanttekeningen dat hij zich verootmoedigde met bewijs van leedwezen en bekering. Zich verootmoedigen is dus meer dan een gebaar: het hoort bij berouw.
Uit de Kanttekeningen bij de Statenvertaling (1637).
Uit de grondtekst
עָנָה anah (Hebreeuws, H6031)
Het Hebreeuwse anah betekent volgens het Strong's-lexicon onder meer neerdrukken, kwellen en vernederen, en wederkerend zich vernederen of zich buigen. Het staat bij de verzoendag, bij de woestijnjaren en bij Daniël. Daarom geven de kanttekeningen soms kwellen als andere vertaling.
Onder meer in Leviticus 16:29, Deuteronomium 8:3, Daniël 10:12 en Exodus 10:3. Woordstudie bij H6031 (na inloggen).
כָּנַע kana (Hebreeuws, H3665)
In 2 Kronieken staat een ander werkwoord, kana. Het lexicon geeft nederig worden, onderworpen worden en zich vernederen. Het wordt gebruikt voor koningen die zich onder Gods hand buigen, of juist weigeren dat te doen.
Onder meer in 2 Kronieken 7:14, 2 Kronieken 12:7, 2 Kronieken 32:26 en 2 Kronieken 36:12. Woordstudie bij H3665 (na inloggen).
Verwante woorden
- ootmoedig: Het bijvoeglijk naamwoord waarvan verootmoedigen is afgeleid: nederig van hart.
- verootmoediging: Het zelfstandig naamwoord; de kanttekening bij 2 Kronieken 32:26 spreekt van de verootmoediging van Jehizkia.
- kwellen: De kanttekeningen bij Leviticus 16:29 en Daniël 10:12 geven het als andere weergave van verootmoedigen.
- hovaardij: Het tegendeel: de hoogmoed van wie zich niet wil verootmoedigen.
- verzoendag: De dag waarop Israël zijn zielen moest verootmoedigen, de tiende dag van de zevende maand.
Bronnen
- Woordenboek der Nederlandsche Taal (Instituut voor de Nederlandse Taal), artikel M077405. De betekenis staat hierboven in eigen woorden.
- Woordenboek der Nederlandsche Taal (Instituut voor de Nederlandse Taal), artikel M048040. De betekenis staat hierboven in eigen woorden.
- Kanttekeningen bij de Statenvertaling (1637), bij Leviticus 16:29, Daniël 10:12, 2 Kronieken 12:12 en 2 Samuel 22:36
- Strong's-lexicon: H6031 en H3665
- Telling en verzen: de Statenvertaling zoals die op BijbelAssistent staat.