Betekenis verschoven
Verzoeken
werkwoord
In het kort
Verzoeken betekent in de Statenvertaling meestal op de proef stellen. God verzoekt Abraham om zijn geloof te beproeven, de duivel verzoekt om tot zonde te verleiden, en wie God verzoekt, tart Hem door een bewijs van Zijn macht te eisen. Een beleefde vraag is het maar zelden.
In hedendaags Nederlands: op de proef stellen, beproeven, verleiden, tarten, uitproberen
Wat betekent verzoeken?
Het Woordenboek der Nederlandsche Taal brengt bij verzoeken een groep betekenissen samen onder beproeven, en daar hoort het bijbelse gebruik. Van God tegenover de mens betekent het volgens het WNT: met een goede bedoeling iemands geloof op de proef stellen, door hem iets te laten overkomen wat zwaar te dragen is. Van de mens tegenover God betekent het: Zijn almacht of lankmoedigheid op de proef stellen, en dat komt neer op tarten of tergen. Een derde betekenis is op de proef stellen met een kwade bedoeling: iemand proberen over te halen tot iets kwaads. Daarbij haalt het WNT Markus 1:13 aan, waar Christus in de woestijn verzocht wordt van de satan. Daarnaast kent het WNT verzoeken als proberen, als onderzoeken en als beleefd vragen.
Niet wat u nu denkt
Wie nu verzoeken hoort, denkt aan beleefd vragen: een verzoek indienen, verzoeken om stilte. Die betekenis kent de Statenvertaling ook, bijvoorbeeld bij Daniël, die de overste verzocht zich niet te hoeven ontreinigen. Maar meestal staat er iets anders. Als 'God Abraham verzocht' (Genesis 22:1), vroeg Hij hem niet beleefd om iets, maar stelde Hij zijn geloof op de proef. En de bede 'leid ons niet in verzoeking' gaat over beproeving en aanvechting tot zonde, niet over een verzoek.
Verzoeken in de Statenvertaling
104 keer, in 92 verzen en 32 bijbelboeken (verzoeken 19, verzoekt 13, verzocht 38, verzochten 7, verzoeking 18, verzoekingen 7, verzoeker 2).
De vormen verzoeken, verzoekt, verzocht, verzochten, verzoeking, verzoekingen en verzoeker staan samen 104 keer in de Statenvertaling, in 92 verzen verdeeld over 32 bijbelboeken. Een groot deel gaat over God, Die mensen beproeft. Hij verzocht Abraham toen Hij hem Izak liet offeren, en Hij leidde Israël door de woestijn en gaf het manna 'om u te verootmoedigen, en om u te verzoeken, opdat Hij u ten laatste weldeed' (Deuteronomium 8:16). Jakobus noemt de verdrukkingen van de gelovigen verzoekingen, omdat God daarmee hun standvastigheid in het geloof beproeft.
Vaak is het ook andersom: de mens verzoekt God. Bij Massa en Meriba twistte het volk met Mozes en verzocht de HEERE met de vraag of Hij wel in hun midden was (Exodus 17:7). Mozes waarschuwt daarom: 'Gij zult den HEERE, uw God, niet verzoeken, gelijk als gij Hem verzocht hebt te Massa' (Deuteronomium 6:16). Psalm 95 herinnert aan die dag met de woorden 'Waar Mij uw vaders verzochten', en Hebreeën 3 neemt dat over als waarschuwing voor de gemeente.
In het Nieuwe Testament staat verzoeken ook voor verleiden tot zonde. De Heere Jezus werd van de Geest in de woestijn geleid 'om verzocht te worden van den duivel' (Mattheüs 4:1), en de duivel heet daar de verzoeker. Toen hij Hem uitdaagde van de tempel te springen, antwoordde de Heere met de woorden van Mozes: 'Gij zult den Heere, uw God, niet verzoeken' (Mattheüs 4:7). Hebreeën 4:15 troost de gelovigen: hun Hogepriester 'is verzocht geweest, doch zonder zonde'.
Een paar plaatsen bewaren nog andere oude betekenissen. David wil niet in de wapenrusting van Saul lopen, 'want ik heb het nooit verzocht' (1 Samuel 17:39): hij had het nooit geprobeerd. Van Daniël staat dat hij iets van de koning verzocht (Daniël 2:49), en daar is het wel gewoon vragen. Het verband beslist dus steeds wat er bedoeld is.
Verzen met verzoeken
“En het geschiedde na deze dingen, dat God Abraham verzocht; en Hij zeide tot hem: Abraham! En hij zeide: Zie, hier ben ik!”
God beproeft Abraham door hem te vragen Izak te offeren. De kanttekening zegt dat God de Zijnen verzoekt om hun zwakheid of deugd openbaar te maken; Hij kende Abraham, maar wilde zijn geloof en gehoorzaamheid laten zien.
“En hij noemde den naam dier plaats Massa en Meriba, om de twist der kinderen Israels, en omdat zij den HEERE verzocht hadden, zeggende: Is de HEERE in het midden van ons, of niet?”
In Rafidim is geen water, en het volk twist met Mozes. Het verzoekt de HEERE door te vragen of Hij wel in hun midden is. De kanttekening verklaart de naam Massa als verzoeking.
“Toen werd Jezus van den Geest weggeleid in de woestijn, om verzocht te worden van den duivel.”
Na Zijn doop wordt de Heere Jezus door de Geest naar de woestijn geleid om door de duivel verzocht te worden. Verzoeken is hier: proberen iemand tot zonde over te halen.
“Niemand, als hij verzocht wordt, zegge: Ik word van God verzocht; want God kan niet verzocht worden met het kwade, en Hij Zelf verzoekt niemand.”
God kan niet verzocht worden met het kwade en verzoekt Zelf niemand. Wie verzocht wordt, moet de oorzaak niet bij God zoeken maar bij zijn eigen begeerlijkheid, zegt het volgende vers.
Bijbelteksten uit de Statenvertaling.
Wat de kanttekeningen zeggen
verzoeken,. God verzoeken is of uit mistrouwen op hem, of uit hoogachting van zichzelven, het goddelijke voorschrift, de rechte orde en de ordinaire middelen verlaten, om zijn eigen goeddunken te volgen en van God, zijn eigenschappen en zijn wil proef te nemen. Zie Exo 17:2; Num 14:22; Psa 78:18; Mat 4:7; Act 15:10.
De vertalers omschrijven precies wat God verzoeken is: uit wantrouwen of uit eigendunk het voorschrift van God, de goede orde en de gewone middelen verlaten, om de eigen zin te volgen en van God en Zijn wil proef te nemen.
Bij Jakobus 1:13
als hij verzocht wordt,. Hier wordt het woord verzoeken in een andere betekenis gebruikt dan in het voorgaande, namelijk voor aanlokken of verwekken tot kwaad of zonde. Hetwelk de satan altijd doet; daarom ook genoemd wordt de verzoeker; Mat 4:3; 1Th 3:5.
De kanttekening wijst erop dat Jakobus het woord hier anders gebruikt dan in de verzen ervoor. Daar ging het om beproeving, hier om aanlokken tot kwaad of zonde. Dat doet de satan, en daarom heet hij de verzoeker.
Uit de Kanttekeningen bij de Statenvertaling (1637).
Uit de grondtekst
נָסָה nasah (Hebreeuws, H5254)
Het Hebreeuwse nasah betekent volgens het Strong's-lexicon testen, beproeven of op de proef stellen, en daarnaast iets proberen. Het staat zowel waar God Abraham verzoekt als waar Israël de HEERE verzoekt bij Massa.
Onder meer in Genesis 22:1, Exodus 17:7 en Deuteronomium 6:16. Woordstudie bij H5254 (na inloggen).
πειράζω peirazo (Grieks, G3985)
Het Griekse peirazo betekent volgens het lexicon op de proef stellen en onderzoeken, maar ook verlokken. Eén Grieks werkwoord dekt dus zowel beproeven als verleiden, en het verband beslist welke betekenis bedoeld is.
Onder meer in Mattheüs 4:1, Jakobus 1:13 en Hebreeën 4:15. Woordstudie bij G3985 (na inloggen).
πειρασμός peirasmos (Grieks, G3986)
Het zelfstandig naamwoord peirasmos is in de Statenvertaling verzoeking. Het lexicon noemt het een op de proef stellen, door beproeving of door verlokking, en bij uitbreiding tegenspoed. Zo staat het in het Onze Vader en in de belofte dat God met de verzoeking ook de uitkomst geeft.
Onder meer in Mattheüs 6:13, 1 Korinthe 10:13 en Jakobus 1:2. Woordstudie bij G3986 (na inloggen).
Verwante woorden
- verzoeking: Een beproeving of een aanvechting tot zonde; in het Onze Vader: leid ons niet in verzoeking.
- verzoeker: De duivel, die tot zonde verleidt; zo heet hij in Mattheüs 4:3.
- beproeven: Staat in Psalm 95:9 en Hebreeën 3:9 direct naast verzoeken.
- Massa: De plaatsnaam uit Exodus 17:7; de kanttekening verklaart hem als verzoeking.
Bronnen
- Woordenboek der Nederlandsche Taal (Instituut voor de Nederlandse Taal), artikel M079695. De betekenis staat hierboven in eigen woorden.
- Kanttekeningen bij de Statenvertaling (1637), bij Genesis 22:1, Exodus 17:7, Deuteronomium 6:16, Jakobus 1:2 en Jakobus 1:13
- Strong's-lexicon: H5254, G3985 en G3986
- Telling en verzen: de Statenvertaling zoals die op BijbelAssistent staat.