Betekenis verschoven
Trawant
zelfstandig naamwoord
In het kort
Trawant betekent in de Statenvertaling een lijfwacht: een gewapende dienaar die bij de koning staat, zijn bevelen uitvoert en zijn huis bewaakt. De Bijbel gebruikt alleen het meervoud trawanten. De overste der trawanten was het hoofd van de koninklijke lijfwacht.
In hedendaags Nederlands: lijfwachten, koninklijke wacht, garde, hofwacht
Wat betekent trawant?
Het Woordenboek der Nederlandsche Taal onderscheidt twee woorden die in het Nederlands door elkaar zijn gelopen. Het ene, uit het Frans, betekende bedelaar of schelm. Het andere komt uit het Duitse drabant of trabant en betekent iemand die tot de omgeving van een belangrijk persoon behoort, en vooral een lijfwacht of hellebaardier. In die betekenis, die het WNT verouderd noemt, staat het in de Statenvertaling. Het WNT noemt uitdrukkelijk de bijbelse overste der trawanten: het hoofd van de lijfwacht. De kanttekeningen voegen eraan toe dat de trawanten ook de misdadigers op bevel van de koning moesten straffen, en dat zij lopers genoemd werden omdat zij voor en om hun heer heen liepen.
Niet wat u nu denkt
Wie nu trawanten hoort, denkt aan handlangers of meelopers van een slecht figuur, de trawanten van een dictator. Die ongunstige betekenis van handlanger of bentgenoot is volgens het WNT de enige die niet verouderd is. In de Statenvertaling betekent het woord dat niet: trawanten zijn daar de lijfwacht van een koning, een eervolle dienst. Zij voeren de bevelen van hun koning uit, maar ook voor hen gaat Gods gebod voor: toen Saul zijn trawanten beval de priesters te doden, weigerden zij.
Trawant in de Statenvertaling
48 keer, in 44 verzen en 9 bijbelboeken.
Trawanten horen bij een koningshof. Bij Farao was Potifar 'overste der trawanten' (Genesis 37:36), en in zijn huis lag ook het gevangenhuis waar Jozef met de schenker en de bakker gevangen zat. David stelde Benaja over zijn trawanten. In de tijd van Rehabeam droegen de trawanten de schilden wanneer de koning naar het huis des HEEREN ging, en bewaarden ze daarna in hun wachtkamer.
In 2 Koningen 11 spelen de trawanten een hoofdrol. De priester Jojada maakte een verbond met de oversten van honderd en de trawanten, en zij stonden gewapend rondom de jonge koning Joas toen hij gekroond werd. Zo werd Athalia van de troon gestoten. Bij Saul gaat het andersom: zijn trawanten krijgen een onrechtvaardig bevel en weigeren het uit te voeren.
Bij de val van Jeruzalem keert de naam vaak terug in de titel van Nebuzaradan, 'de overste der trawanten' van Nebukadnezar. Hij brak de muren af, voerde het volk gevankelijk weg en liet Jeremia gaan. In Daniël 2 heet Arioch zo, de man die de wijzen van Babel moest doden. Het woord komt alleen in het Oude Testament voor.
Verzen met trawant
“En de Midianieten verkochten hem in Egypte, aan Potifar, een hoveling van Farao, overste der trawanten.”
Jozef wordt in Egypte verkocht aan Potifar, overste der trawanten. De kanttekening zegt dat deze trawanten de misdadigers op bevel van de koning moesten straffen.
“En de koning zeide tot de trawanten, die bij hem stonden: Wendt u, en doodt de priesters des HEEREN, omdat hun hand ook met David is, en omdat zij geweten hebben, dat hij vluchtte, en hebben het voor mijn oren niet geopenbaard. Doch de knechten des konings wilden hun hand niet uitsteken, om op de priesters des HEEREN aan te vallen.”
Saul beveelt zijn trawanten de priesters van Nob te doden. Zij weigeren hun hand tegen de priesters des HEEREN uit te steken. Een trawant is hier geen willoos werktuig.
“En de koning Rehabeam maakte, in plaats van die, koperen schilden; en hij beval die onder de hand van de oversten der trawanten, die de deur van het huis des konings bewaarden.”
Rehabeam vervangt de gouden schilden door koperen en geeft ze in de hand van de oversten der trawanten, die de deur van het koningshuis bewaarden. De kanttekening legt het woord hier uit als lopers of lijfwachten.
“Daarna in de vijfde maand, op de zevenden der maand (dit was het negentiende jaar van Nebukadnezar, den koning van Babel) kwam Nebuzaradan, de overste der trawanten, de knecht des konings van Babel, te Jeruzalem.”
Nebuzaradan, de overste der trawanten van de koning van Babel, komt naar Jeruzalem. Volgens de kanttekening staat er letterlijk: de meester der trawanten.
Bijbelteksten uit de Statenvertaling.
Wat de kanttekeningen zeggen
Bij Genesis 37:36
der trawanten. Die gesteld waren om de misdadigers op des konings bevel te straffen. Zie onder, Gen 40:3; 1Sa 22:17; Mar 6:27. Het Hebreeuwse woord betekent slachters van beesten en mensen.
De vertalers zeggen dat Potifars trawanten niet alleen bewakers waren: zij moesten op bevel van de koning misdadigers straffen. Het Hebreeuwse woord betekent letterlijk slachters, van beesten en van mensen, wat past bij hun taak als uitvoerders van vonnissen.
Bij 1 Koningen 14:27
trawanten,. Hebreeuws, lopers. Versta, pages, lakeien of lijfwachten, die grote heren plegen omtrent zich te hebben, zijnde in huis of daar buiten, 1Sa 22:17; 2Ki 11:19, zo genoemd omdat zij op den weg voor en omtrent hun heren liepen; 2Sa 15:1; 1Ki 1:5.
Hier staat een ander Hebreeuws woord, dat lopers betekent. De kanttekening vergelijkt hen met de pages, lakeien en lijfwachten van grote heren in de eigen tijd van de vertalers, die voor hun heer uit liepen, zoals de vijftig mannen voor Absalom en Adonia.
Uit de Kanttekeningen bij de Statenvertaling (1637).
Uit de grondtekst
טַבָּח tabbach (Hebreeuws, H2876)
Het Hebreeuwse tabbach betekent volgens het Strong's-lexicon eigenlijk een slachter, en vandaar een lijfwacht, omdat die ook als scherprechter optrad; daarnaast een kok die het dier zelf slachtte. Het staat in de titel van Potifar en Nebuzaradan.
Onder meer in Genesis 37:36, Genesis 39:1 en 2 Koningen 25:8. Woordstudie bij H2876 (na inloggen).
רוּץ ruts (Hebreeuws, H7323)
Het werkwoord ruts betekent volgens het Strong's-lexicon lopen of snellen; het deelwoord wordt gebruikt voor lopers. Bij Saul, Rehabeam en Joas vertaalt de Statenvertaling deze lopers met trawanten, de lijfwacht die bij de koning bleef.
Onder meer in 1 Samuël 22:17, 1 Koningen 14:27 en 2 Koningen 11:11. Woordstudie bij H7323 (na inloggen).
Verwante woorden
- oversten: Het hoofd van de lijfwacht heet in de Statenvertaling de overste der trawanten.
- lopers: De letterlijke betekenis van het Hebreeuwse woord bij Saul en Rehabeam, volgens de kanttekening bij 1 Koningen 14:27.
- Krethi en Plethi: De koninklijke garde van David onder Benaja; sommigen verstaan de trawanten van 2 Samuël 23:23 zo.
- hoofdman: Een aanvoerder van soldaten; in 2 Koningen 11 staan hoofdmannen en trawanten naast elkaar.
Bronnen
- Woordenboek der Nederlandsche Taal (Instituut voor de Nederlandse Taal), artikel M069977. De betekenis staat hierboven in eigen woorden.
- Kanttekeningen bij de Statenvertaling (1637), bij Genesis 37:36, 2 Samuël 23:23, 1 Koningen 14:27 en 2 Koningen 25:8
- Strong's-lexicon: H2876, H2877 en H7323
- Telling en verzen: de Statenvertaling zoals die op BijbelAssistent staat.