Taal en zinsbouw
Gij
persoonlijk voornaamwoord
In het kort
Gij betekent u: het woord waarmee de Statenvertaling iemand aanspreekt. Het staat voor één persoon en voor meer personen tegelijk, net als het hedendaagse u. Waar God wordt aangesproken, staat Gij met een hoofdletter.
In hedendaags Nederlands: u, jij, jullie
Wat betekent gij?
Het Woordenboek der Nederlandsche Taal behandelt gij als het persoonlijk voornaamwoord van de tweede persoon, voor enkelvoud en meervoud. Al in de middeleeuwen werd gi volgens het WNT gebruikt als beleefde vorm tegen één persoon, en in de zestiende eeuw was het oudere du uit de Hollandse spreektaal verdwenen. Toch schreef de Bijbel van Deux Aes (1562) nog du en dy voor één persoon, en gij alleen waar meer mensen werden aangesproken. Het WNT haalt een oud verslag aan van de Nationale Synode van 1618, waar in de twaalfde zitting werd besproken of men du of gij zou schrijven. Gij kreeg de meeste stemmen. In de Statenvertaling staat du nergens: overal leest u gij, voor één mens en voor velen.
Gij in de Statenvertaling
8754 keer, in 5966 verzen en 66 bijbelboeken.
Gij staat 8754 keer in de Statenvertaling, in 5966 verzen, en het komt in alle 66 bijbelboeken voor. Deuteronomium heeft het vaakst, gevolgd door de Psalmen en Exodus: boeken waarin God of Mozes het volk toespreekt, of waarin de dichter God aanspreekt. Alleen de losse vorm gij telt hier mee; gijlieden, u en uw horen er niet bij. Een vorm du staat in de hele Statenvertaling niet.
Met hetzelfde woord wordt één mens aangesproken en een hele groep. God roept Adam, 'Waar zijt gij' (Genesis 3:9), en spreekt in de Tien Geboden het hele volk aan: 'Gij zult geen andere goden voor Mijn aangezicht hebben' (Exodus 20:3). Als de Heere Jezus Zijn discipelen vraagt, 'Maar gij, wie zegt gij, dat Ik ben' (Mattheüs 16:15), antwoordt Petrus: 'Gij zijt de Christus, de Zoon des levenden Gods' (Mattheüs 16:16). In de vraag zijn het de discipelen samen, in het antwoord is het één Persoon. Het verband wijst uit wie bedoeld is.
Waar God of Christus wordt aangesproken, schrijft de Statenvertaling Gij met een hoofdletter, ook midden in een zin. 'Al ging ik ook in een dal der schaduw des doods, ik zou geen kwaad vrezen, want Gij zijt met mij' (Psalm 23:4). Zo bidt David: 'Nu dan, Heere HEERE! Gij zijt die God' (2 Samuël 7:28). En Petrus zegt bij het meer: 'Heere! Gij weet alle dingen' (Johannes 21:17). Aan de hoofdletter ziet u dus wie er wordt aangesproken.
Ook de vertalers zelf spreken in de kanttekeningen de lezer aan met gij, zoals bij Genesis 2:4, waar zij uitleggen wat het betekent dat HEERE met hoofdletters gedrukt staat. Daar is gij de lezer, één mens die de Bijbel openslaat.
Verzen met gij
“En de HEERE God riep Adam, en zeide tot hem: Waar zijt gij?”
Na de zondeval roept de HEERE God Adam en vraagt: waar zijt gij? Gij spreekt hier één mens aan. God zoekt de mens op die zich voor Hem verborgen heeft.
“Hij zeide tot hen: Maar gij, wie zegt gij, dat Ik ben?”
De Heere Jezus vraagt Zijn discipelen samen wie zij zeggen dat Hij is. Gij staat hier voor een groep. Wie er bedoeld zijn, blijkt uit het verband: Hij vraagt het aan de discipelen samen.
“Al ging ik ook in een dal der schaduw des doods, ik zou geen kwaad vrezen, want Gij zijt met mij; Uw stok en Uw staf, die vertroosten mij.”
David spreekt hier niet meer over de HEERE, maar tot Hem: want Gij zijt met mij. De hoofdletter laat zien dat God wordt aangesproken, midden in de zin.
“Gij zult geen andere goden voor Mijn aangezicht hebben.”
Het eerste gebod. God spreekt het hele volk Israël aan met gij, en elk gebod wordt in dezelfde vorm gegeven: gij zult, gij zult niet.
Bijbelteksten uit de Statenvertaling.
Wat de kanttekeningen zeggen
Bij Genesis 2:4
de HEERE God. Na de voleinding van het werk der schepping, wordt hier allereerst God de naam van JHWH gegeven, betekenende den zelfstandige, den zelfwezende, van zichzelven zijnde van eeuwigheid tot eeuwigheid en de oorsprong of oorzaak van het wezen aller dingen, waarom ook deze naam den waren God alleen toekomt. Onthoud dit eens voor al: waar gij voortaan het woord HEERE met grote letters geschreven vindt, dat aldaar in het Hebr. het woord JHWH of korter JAH staat.
Midden in een uitleg over de Godsnaam spreken de vertalers de lezer rechtstreeks aan: waar gij voortaan HEERE met grote letters vindt, staat in het Hebreeuws de naam van God. Gij is hier de enkele lezer.
Uit de Kanttekeningen bij de Statenvertaling (1637).
Uit de grondtekst
אַתָּה attah (Hebreeuws, H859)
Het Hebreeuwse attah is het voornaamwoord van de tweede persoon. Het Strong's-lexicon geeft als betekenis gij, u, en in het meervoud ook voor meer personen. In de Psalmen staat het waar de dichter God aanspreekt, en de Statenvertaling schrijft dan Gij.
Onder meer in Psalm 23:4, Psalm 139:2 en 2 Samuel 7:28. Woordstudie bij H859 (na inloggen).
σύ su (Grieks, G4771)
Het Griekse su is volgens het Strong's-lexicon het voornaamwoord van de tweede persoon enkelvoud. Het meervoud is een ander woord, hymeis, dat het lexicon een onregelmatig meervoud van su noemt. De Statenvertaling geeft beide weer met gij; in Mattheüs 16:16 spreekt Petrus met su één Persoon aan.
Onder meer in Mattheus 16:16 en Johannes 21:17. Woordstudie bij G4771 (na inloggen).
Bronnen
- Woordenboek der Nederlandsche Taal (Instituut voor de Nederlandse Taal), artikel M020384. De betekenis staat hierboven in eigen woorden.
- Kanttekeningen bij de Statenvertaling (1637), bij Genesis 2:4
- Strong's-lexicon: H859 en G4771
- Telling en verzen: de Statenvertaling zoals die op BijbelAssistent staat.