Betekenis verschoven
Goddeloos
bijvoeglijk naamwoord
In het kort
Goddeloos betekent in de Statenvertaling: buiten God levend, zonder Hem te eren en Zijn gebod te doen. De goddeloze staat tegenover de rechtvaardige. In een rechtszaak is hij de schuldige. Het is geen woord alleen voor ongelovigen of voor misdadigers: Paulus zegt dat God de goddeloze rechtvaardigt.
In hedendaags Nederlands: zonder God levend, ongodsdienstig, zondig, schuldig, boos
Wat betekent goddeloos?
Volgens het Woordenboek der Nederlandsche Taal betekent goddeloos naar de afleiding eigenlijk zonder god. De gewone betekenis is echter: buiten God levend, ongodsdienstig, iemand die wel weet dat er een God is, maar Hem niet eert. Het WNT haalt daarbij de Statenvertaling aan, onder meer Genesis 18:23 en Psalm 1:1. In ruimere zin betekent het ook boos of snood, en van zaken gezegd: in strijd met Gods wil en gebod. Het bijwoord goddelooslijk is op goddeloze wijze, zoals in Psalm 106:6. De kanttekening bij Numeri 35:31 voegt toe dat het Hebreeuwse woord in een rechtszaak de ongerechtige betekent, wie onrecht en schuld heeft, tegenover de rechtvaardige of onschuldige. In het algemeen is het iemand die voortdurend onrustig is in het kwade.
Niet wat u nu denkt
Wie nu goddeloos hoort, denkt aan een ongelovige die niet in God gelooft, of aan iemand die iets schandelijks doet. In de spreektaal is het soms zelfs een versterking, zoals goddeloos vroeg. In de Statenvertaling is de goddeloze niet in de eerste plaats een atheïst. Het is de mens die God niet vreest en niet naar Zijn wet leeft, en in een rechtszaak de schuldige. Daarom kan Paulus schrijven dat God 'den goddeloze rechtvaardigt' (Romeinen 4:5): volgens de kanttekening zijn alle mensen voor God zo, ook de wedergeborenen.
Goddeloos in de Statenvertaling
336 keer, in 307 verzen en 30 bijbelboeken (goddeloos 9, goddeloze 96, goddelozen 169, goddeloosheid 45, goddelooslijk 16, goddeloosheden 1).
In de Statenvertaling staan goddeloos, goddeloze, goddelozen, goddeloosheid, goddelooslijk en goddeloosheden samen 336 keer, in 307 verzen verdeeld over 30 bijbelboeken. De goddeloze staat bijna altijd tegenover de rechtvaardige. Abraham vraagt de HEERE: 'Zult Gij ook den rechtvaardige met den goddeloze ombrengen?' (Genesis 18:23). Psalm 1 begint met de man 'die niet wandelt in de raad der goddelozen', en eindigt: 'de weg der goddelozen zal vergaan' (Psalm 1:6). Asaf was jaloers, 'ziende der goddelozen vrede' (Psalm 73:3), tot hij in het heiligdom hun einde zag.
Het woord heeft ook een kant uit het recht. Farao zegt na de hagel: 'de HEERE is rechtvaardig; ik daarentegen en mijn volk zijn goddelozen!' (Exodus 9:27). Hij erkent daarmee dat hij in het ongelijk staat. Een rechter mag 'den goddeloze' niet vrijspreken: 'Wie den goddeloze rechtvaardigt, en den rechtvaardige verdoemt, zijn den HEERE een gruwel' (Spreuken 17:15). Rechtvaardigen is hier rechtvaardig verklaren, en de goddeloze is de schuldige partij.
Juist daarom treft het wat het Evangelie zegt. God heeft geen lust in de dood van de goddeloze, 'maar daarin heb Ik lust, dat de goddeloze zich bekere van zijn weg en leve' (Ezechiël 33:11). Paulus schrijft dat Christus 'voor de goddelozen gestorven' is (Romeinen 5:6), en dat het geloof van wie gelooft 'in Hem, Die den goddeloze rechtvaardigt', wordt gerekend tot rechtvaardigheid (Romeinen 4:5). Wat een menselijke rechter niet mag, doet God door het offer van Christus. Goddeloosheid noemt Paulus in Romeinen 1:18 de zonden tegen God Zelf, volgens de kanttekening tegen de eerste tafel van de wet.
Verzen met goddeloos
“Welgelukzalig is de man, die niet wandelt in de raad der goddelozen, noch staat op den weg der zondaren, noch zit in het gestoelte der spotters;”
De eerste psalm zet de goddelozen tegenover de rechtvaardigen. De kanttekening geeft als andere woorden: ongoddelijken, ongerechtigen, onvromen, bozen, onrustigen. Het WNT haalt dit vers aan bij de gewone betekenis.
“Toen schikte Farao heen, en hij riep Mozes en Aaron, en zeide tot hen: Ik heb mij ditmaal verzondigd; de HEERE is rechtvaardig; ik daarentegen en mijn volk zijn goddelozen!”
Farao erkent na de plaag van de hagel dat de HEERE rechtvaardig is en dat hij en zijn volk goddelozen zijn. Goddeloos betekent hier ook: schuldig, in het ongelijk.
“Zeg tot hen: Zo waarachtig als Ik leef, spreekt de Heere HEERE, zo Ik lust heb in den dood des goddelozen! maar daarin heb Ik lust, dat de goddeloze zich bekere van zijn weg en leve. Bekeert u, bekeert u van uw boze wegen, want waarom zoudt gij sterven, o huis Israels?”
De HEERE zweert bij Zijn leven dat Hij geen lust heeft in de dood van de goddeloze, maar wil dat hij zich bekeert en leeft. De oproep volgt meteen: Bekeert u, bekeert u van uw boze wegen.
“Doch dengene, die niet werkt, maar gelooft in Hem, Die den goddeloze rechtvaardigt, wordt zijn geloof gerekend tot rechtvaardigheid.”
God rechtvaardigt de goddeloze die gelooft. De kanttekening legt uit dat het gaat om wie in zichzelf onrein en met zonden besmet is, zoals alle mensen, zelfs de wedergeborenen, voor God zijn.
Bijbelteksten uit de Statenvertaling.
Wat de kanttekeningen zeggen
Bij Numeri 35:31
schuldig is te sterven;. Wie bevonden wordt den dood verdiend te hebben. Het Hebreeuwse woord betekent een ongerechtige, of een, die onrecht en schuld heeft; en wordt tegengesteld aan de gerechtige, rechtvaardige of onschuldige in zaken van gericht. VergelijK Deu 25:1. Anderszins wordt het ook in het algemeen genomen voor een goddeloze, ongoddelijke, boze, onvrome, die geduriglijk onrustig en woelende is in het kwade, gelijk Isa 57:20 geschreven staat. Vergelijk Job 9:20.
Het Hebreeuwse woord dat vaak met goddeloos vertaald wordt, betekent volgens de kanttekening in het recht: iemand die onrecht en schuld heeft, tegenover de onschuldige. In het algemeen is het een goddeloze en onvrome, die steeds onrustig bezig is met het kwade.
Bij Romeinen 4:5
den goddeloze rechtvaardigt,. Dat is, die in zichzelven nog onrein en met zonden besmet is, gelijk alle mensen, zelfs ook de wedergeborenen, voor God zijn, naar de getuigenis van David in de volgende verzen.
De goddeloze die God rechtvaardigt, is volgens de kanttekening iedereen die in zichzelf nog onrein en met zonden besmet is. Zo zijn alle mensen voor God, ook wie wedergeboren is, zoals David in de volgende verzen getuigt.
Uit de Kanttekeningen bij de Statenvertaling (1637).
Uit de grondtekst
רָשָׁע rasha (Hebreeuws, H7563)
Het Hebreeuwse rasha betekent volgens het Strong's-lexicon goddeloos of misdadig, en als zelfstandig naamwoord de schuldige. Het is het gewone woord achter de goddeloze in het Oude Testament, van Abraham en Farao tot Psalm 1 en Ezechiël.
Onder meer in Genesis 18:23, Exodus 9:27, Psalm 1:1 en Ezechiël 33:11. Woordstudie bij H7563 (na inloggen).
ἀσεβής asebes (Grieks, G765)
Het Griekse asebes betekent volgens het Strong's-lexicon oneerbiedig, zonder ontzag, en daarom goddeloos of boos. Het is het woord van Paulus wanneer hij zegt dat God de goddeloze rechtvaardigt en dat Christus voor de goddelozen gestorven is.
Onder meer in Romeinen 4:5, Romeinen 5:6 en 1 Petrus 4:18. Woordstudie bij G765 (na inloggen).
Verwante woorden
- onvrome: Een van de woorden die de kanttekening bij Psalm 1:1 naast goddelozen geeft: onvromen.
- ongoddelijk: Een woord dat de kanttekening bij Psalm 1:1 als andere vertaling geeft.
- rechtvaardige: Het vaste tegendeel van de goddeloze, in de Psalmen en Spreuken en in het recht.
- godvruchtig: Wie God vreest en dient; het omgekeerde van goddeloos.
- ongerechtigheid: Staat in Romeinen 1:18 naast goddeloosheid; volgens de kanttekening de zonden tegen de tweede tafel van de wet.
Bronnen
- Woordenboek der Nederlandsche Taal (Instituut voor de Nederlandse Taal), artikel M020681. De betekenis staat hierboven in eigen woorden.
- Kanttekeningen bij de Statenvertaling (1637), bij Numeri 35:31, Psalm 1:1, Romeinen 1:18, Romeinen 4:5 en Exodus 23:7
- Strong's-lexicon: H7563 en G765
- Telling en verzen: de Statenvertaling zoals die op BijbelAssistent staat.