Taal en zinsbouw
Ulieden
persoonlijk voornaamwoord
In het kort
Ulieden betekent u, als er meer mensen tegelijk worden aangesproken: u allen, u samen. Het is u met lieden, mensen, erachter. Gijlieden is dezelfde meervoudsvorm als onderwerp van de zin, en ulieder betekent van u samen.
In hedendaags Nederlands: u allen, u samen, jullie, hen allen
Wat betekent ulieden?
Volgens het Woordenboek der Nederlandsche Taal is ulieden een koppeling van u en lieden, dat is: mensen. Het is het persoonlijk voornaamwoord van de tweede persoon meervoud, en het staat niet als onderwerp, maar na een werkwoord of voorzetsel: Ik zeg ulieden, met ulieden. Het WNT noemt ook de vorm ulieder, die naar het voorbeeld van uwer en onzer gevormd werd en bezit aanduidt: ulieder hand is de hand van u allen. In de algemene taal noemt het WNT ulieden verouderd; in sommige streken leefden vormen als ullie en ulder nog lang voort. Naast ulieden staat in de Statenvertaling gijlieden, met dezelfde opbouw, als onderwerp. Henlieden, hunlieden en hunlieder zijn de vormen met lieden voor de derde persoon: hen, hun.
Ulieden in de Statenvertaling
1341 keer, in 1222 verzen en 60 bijbelboeken (ulieden 584, ulieder 104, gijlieden 499, hunlieden 15, henlieden 42, hunlieder 97).
De zes vormen staan samen 1341 keer in de Statenvertaling, in 1222 verzen verdeeld over 60 bijbelboeken. Ulieden is het gewoonst (584), dan gijlieden (499), ulieder (104), hunlieder (97), henlieden (42) en hunlieden (15). Jeremia en Jesaja hebben ze het vaakst, en ook Exodus en Jozua, waar God en Mozes of Jozua het hele volk toespreken.
Omdat gij en u in de Statenvertaling ook voor één persoon staan, maakt lieden duidelijk dat er meer mensen bedoeld zijn. Mattheüs 16:15 heeft 'Maar gij, wie zegt gij, dat Ik ben', terwijl Markus 8:29 dezelfde vraag geeft als 'Maar gijlieden, wie zegt gij dat Ik ben'. De kanttekening bij Exodus 14:14 legt het korte gij zult stil zijn uit met gijlieden: het hele volk moet stil zijn, want de HEERE strijdt.
Veel beloften zijn met ulieden aan een hele gemeente gegeven. Bij de Rode Zee zegt Mozes: 'De HEERE zal voor ulieden strijden, en gij zult stil zijn' (Exodus 14:14). De opgestane Heere zegt tot Zijn discipelen: 'Ik ben met ulieden al de dagen tot de voleinding der wereld' (Mattheüs 28:20). En tot het huis van David zegt Jesaja: 'Daarom zal de Heere Zelf ulieden een teken geven' (Jesaja 7:14), het teken van de maagd die een Zoon zal baren.
In de Evangeliën begint de Heere Jezus vaak met de woorden Ik zeg ulieden, zoals bij de blijdschap over één zondaar die zich bekeert (Lukas 15:7 en 10). De vormen met hen en hun staan meer in het Oude Testament: 'hunlieder land' in Deuteronomium 4:38, en in Job 32:8 'maakt henlieden verstandig', over de mensen in het algemeen.
Verzen met ulieden
“En ziet, Ik ben met ulieden al de dagen tot de voleinding der wereld. Amen.”
De laatste belofte in het Evangelie naar Mattheüs. Ulieden zijn de discipelen samen, en volgens de kanttekening ook allen die hen in de gemeente navolgen.
“De HEERE zal voor ulieden strijden, en gij zult stil zijn.”
Israël staat aan de Rode Zee met het leger van Farao achter zich. Mozes zegt tegen het hele volk dat de HEERE voor ulieden zal strijden: voor u allen samen.
“En Hij zeide tot hen: Maar gijlieden, wie zegt gij dat Ik ben? En Petrus, antwoordende, zeide tot Hem: Gij zijt de Christus.”
De Heere Jezus vraagt Zijn discipelen wie zij zeggen dat Hij is. Met gijlieden is het duidelijk dat Hij de groep vraagt; Petrus antwoordt voor allen.
“En men zal niet zeggen: Ziet hier, of ziet daar, want, ziet, het Koninkrijk Gods is binnen ulieden.”
Het Koninkrijk Gods is binnen ulieden. De kanttekening geeft ook de vertaling in het midden van u, en noemt twee uitleggingen: de Messias stond midden onder hen, of Hij regeerde in de harten van de gelovigen.
Bijbelteksten uit de Statenvertaling.
Wat de kanttekeningen zeggen
Bij Mattheus 28:20
met ulieden al de dagen. Namelijk met u mijn discipelen, en al uw navolgers in mijn gemeente; en dat naar mijn godheid, majesteit, genade en geest. Zie Mat 26:11 .
De vertalers zeggen wie met ulieden bedoeld zijn: de discipelen en al hun navolgers in de gemeente. De belofte van Zijn tegenwoordigheid geldt dus niet alleen de elf, maar de hele kerk tot het einde.
Bij Lukas 17:21
binnen ulieden. Of, in het midden van u. Hetwelk verstaan kan worden, òf van de Joden in het algemeen, overmits de Messias nu midden onder hen was, Joh 1:26 , òf ook van de gelovigen onder hen, in welker harten Hij door zijn woord en Geest zijn rijk oprichtte.
Binnen ulieden kan ook vertaald worden met in het midden van u. De kanttekening laat beide lezingen staan: Christus was midden onder de Joden, of Hij richtte Zijn rijk op in de harten van de gelovigen.
Uit de Kanttekeningen bij de Statenvertaling (1637).
Bronnen
- Woordenboek der Nederlandsche Taal (Instituut voor de Nederlandse Taal), artikel M072578. De betekenis staat hierboven in eigen woorden.
- Kanttekeningen bij de Statenvertaling (1637), bij Exodus 14:14, Mattheüs 28:20 en Lukas 17:21
- Telling en verzen: de Statenvertaling zoals die op BijbelAssistent staat.