Taal en zinsbouw
Uwer
bezittelijk voornaamwoord
In het kort
Uwer betekent van uw. Het is een oude verbogen vorm, de tweede naamval, die zegt bij wie iets hoort: de stem uwer vrouw is de stem van uw vrouw. Zo werken ook uws, mijner, hunner, huns, harer, haars en onzes.
In hedendaags Nederlands: van uw, van mijn, van hun, van haar, van ons
Wat betekent uwer?
Het Woordenboek der Nederlandsche Taal behandelt uwer onder het bezittelijk voornaamwoord uw. Het noemt vaste verbindingen als ter uwer eere en oude beleefdheidsformules als behoudens uwer gunst. Bij ulieden zegt het WNT dat de vorm ulieder gevormd werd naar het voorbeeld van uwer en onzer: dat zijn dus tweede naamvallen, die bezit of verband aanduiden. Bij hun geeft het WNT voorbeelden als van hunner zijde en huns bedunkens. In de Statenvertaling staat de vorm op -er meestal bij een vrouwelijk woord of een meervoud, zoals uwer vrouw en uwer zonen, en de vorm op -s bij een mannelijk of onzijdig woord, zoals uws vaders en uws levens. Het bezittelijk woord staat dan vóór het woord waar het bij hoort, net als nu.
Uwer in de Statenvertaling
1753 keer, in 1532 verzen en 61 bijbelboeken (uwer 524, uws 439, mijner 225, hunner 276, huns 77, harer 66, haars 49, onzes 97).
De acht vormen staan samen 1753 keer in de Statenvertaling, in 1532 verzen verdeeld over 61 bijbelboeken. Uwer is het gewoonst (524), dan uws (439), hunner (276), mijner (225), onzes (97), huns (77), harer (66) en haars (49). Mijns, zijns, zijner en onzer werken op dezelfde manier; die vier staan samen nog 1398 keer in de Statenvertaling, maar zijn in deze getallen niet meegeteld. De Psalmen hebben deze vormen het vaakst, gevolgd door Deuteronomium en Jeremia.
Al in Genesis 3 staan ze dicht bij elkaar. Tot Adam zegt God: 'Dewijl gij geluisterd hebt naar de stem uwer vrouw' (Genesis 3:17), en even later: 'In het zweet uws aanschijns zult gij brood eten' (Genesis 3:19). Tot de slang zegt Hij: 'al de dagen uws levens' (Genesis 3:14). In hedendaags Nederlands: van uw vrouw, van uw gezicht, van uw leven.
In de gebeden van de Psalmen krijgt Uwer een hoofdletter als God wordt aangesproken: 'delg mijn overtreding uit, naar de grootheid Uwer barmhartigheden' (Psalm 51:3). Mijner staat waar de dichter over zichzelf spreekt: 'De HEERE is het deel mijner erve' (Psalm 16:5). Harer staat in Psalm 123:2 naast hunner: 'gelijk de ogen der knechten zijn op de hand hunner heren; gelijk de ogen der dienstmaagd zijn op de hand harer vrouw'.
In het Nieuwe Testament staan uws en huns vaak bij Vader. 'Vreest niet, gij klein kuddeken, want het is uws Vaders welbehagen' (Lukas 12:32), en 'Dan zullen de rechtvaardigen blinken, gelijk de zon, in het Koninkrijk huns Vaders' (Mattheüs 13:43). Soms staat harer zonder zelfstandig naamwoord erachter: in 'Harer is meer, dan des zands' (Psalm 139:18) betekent het: van haar, namelijk van Gods gedachten uit het vers ervoor, zijn er meer dan zandkorrels.
Verzen met uwer
“En tot Adam zeide Hij: Dewijl gij geluisterd hebt naar de stem uwer vrouw, en van dien boom gegeten, waarvan Ik u gebood, zeggende: Gij zult daarvan niet eten; zo zij het aardrijk om uwentwil vervloekt; en met smart zult gij daarvan eten al de dagen uws levens.”
God zegt tot Adam dat hij geluisterd heeft naar de stem uwer vrouw: de stem van zijn vrouw. Uwer staat hier vóór het vrouwelijke woord vrouw, en daarom op -er.
“Wees mij genadig, o God! naar Uw goedertierenheid; delg mijn overtreding uit, naar de grootheid Uwer barmhartigheden.”
David vraagt God zijn overtreding uit te delgen naar de grootheid Uwer barmhartigheden: naar de grootheid van Uw barmhartigheden. Uwer staat hier bij een meervoud, en heeft een hoofdletter omdat God wordt aangesproken.
“Vreest niet, gij klein kuddeken, want het is uws Vaders welbehagen, ulieden het Koninkrijk te geven.”
Uws Vaders welbehagen betekent: het welbehagen van uw Vader. Uws staat bij het mannelijke woord Vader. De Heere Jezus zegt dit tegen Zijn kleine kudde, die niet hoeft te vrezen.
“Zoude ik ze tellen? Harer is meer, dan des zands; word ik wakker, zo ben ik nog bij U.”
Harer staat hier alleen: van haar zijn er meer dan zand. Het wijst terug naar Gods gedachten en hun sommen uit vers 17, die de dichter niet kan tellen.
Bijbelteksten uit de Statenvertaling.
Wat de kanttekeningen zeggen
Bij Genesis 9:5
uwer zielen. Dat is, uwer personen of uw lichamelijk leven.
God zegt na de zondvloed dat Hij het bloed uwer zielen zal eisen. De vertalers leggen uit dat zielen hier de personen zelf of hun lichamelijk leven zijn: wie een mens doodt, moet daarvan rekenschap geven.
Bij Genesis 17:8
land uwer. Waarin gij als vreemdeling gekomen zijt, gereisd hebt, en nog verkeert en verkeren zult. Zie onder, Gen 28:4, en Gen 36:7, en Gen 37:1. Het woord staat in het getal van velen, om aan te wijzen de gedurigheid en lengte van den tijd, waarin hij daar vreemdeling zou wezen.
Het land uwer vreemdelingschappen is het land waarin Abraham als vreemdeling woonde. De kanttekening gaat over het meervoud vreemdelingschappen: dat wijst op de lange tijd waarin hij daar vreemdeling zou zijn. Omdat er een meervoud volgt, staat er ook uwer, op -er.
Uit de Kanttekeningen bij de Statenvertaling (1637).
Verwante woorden
Bronnen
- Woordenboek der Nederlandsche Taal (Instituut voor de Nederlandse Taal), artikel M072888. De betekenis staat hierboven in eigen woorden.
- Woordenboek der Nederlandsche Taal (Instituut voor de Nederlandse Taal), artikel M026961. De betekenis staat hierboven in eigen woorden.
- Kanttekeningen bij de Statenvertaling (1637), bij Genesis 9:5 en Genesis 17:8
- Telling en verzen: de Statenvertaling zoals die op BijbelAssistent staat.