Borstius les 14: Salomo en zijn spreuken
In het kort
Les 14 van Borstius gaat over Salomo, de wijste koning, en over het begin van alle wijsheid: de vreze des Heeren. Uit zijn spreuken leren kinderen over vlijt, gehoorzaamheid, liefde en zachtmoedigheid. De les eindigt met de tempel van Salomo, die om de zonden van het volk verbrand werd.
De vragen en antwoorden van Borstius, les 14
170. Wie was de wijste Koning?
Antw.Salomo.
Bewijstekst: 1 Koningen 3:12
- 1 Koningen 3:12 Zie, Ik heb gedaan naar uw woorden; zie, Ik heb u een wijs en verstandig hart gegeven, dat uws gelijke voor u niet geweest is, en uws gelijke na u niet opstaan zal.
171. Wat is het beginsel der wijsheid?
Antw.De vreeze des Heeren.
Bewijstekst: Psalm 111:10
- Psalm 111:10 De vreze des HEEREN is het beginsel der wijsheid; Schin. allen, die ze doen, hebben goed verstand; Thau. Zijn lof bestaat tot in der eeuwigheid.
172. Wat zegt Salomo tot den luiaard?
Antw.Ga tot de mieren, zie hare wegen, en word wijs.
Bewijstekst: Spreuken 6:6
- Spreuken 6:6 Ga tot de mier, gij luiaard! zie haar wegen, en word wijs;
173. Wat doen de mieren?
Antw.Zij bereiden haar brood in den zomer.
Bewijstekst: Spreuken 6:8
- Spreuken 6:8 Haar brood bereidt in den zomer, haar spijs vergadert in den oogst.
174. Wat zegt hij van een wijzen zoon?
Antw.Een wijs zoon verblijdt den vader, maar een zot kind is zijner moeder droefheid.
Bewijstekst: Spreuken 10:1
- Spreuken 10:1 De spreuken van Salomo. Een wijs zoon verblijdt den vader; maar een zot zoon is zijner moeder droefheid.
175. Wat zegt hij van haat en liefde?
Antw.Haat maakt krakeel, maar liefde bedekt veel zonden.
Bewijstekst: Spreuken 10:12
- Spreuken 10:12 Haat verwekt krakelen; maar de liefde dekt alle overtredingen toe.
176. Wat zegt hij van die te veel woorden hebben?
Antw.Dat zij veel zonden doen.
Bewijstekst: Spreuken 10:19
- Spreuken 10:19 In de veelheid der woorden ontbreekt de overtreding niet; maar die zijn lippen wederhoudt, is kloek verstandig.
177. Wat zegt hij van de oogen?
Antw.Laat uwe oogen vóór u zien.
Bewijstekst: Spreuken 4:25
- Spreuken 4:25 Laat uw ogen rechtuit zien, en uw oogleden zich recht voor u heen houden.
178. Wat zegt hij van den zachtmoedige?
Antw.Een zachtmoedig man is beter dan een sterk man.
Bewijstekst: Spreuken 16:32
- Spreuken 16:32 De lankmoedige is beter dan de sterke; en die heerst over zijn geest, dan die een stad inneemt.
179. Wat zegt hij van den rechtvaardige?
Antw.De rechtvaardige is moedig als een jonge leeuw.
Bewijstekst: Spreuken 28:1
- Spreuken 28:1 De goddelozen vlieden, waar geen vervolger is; maar elk rechtvaardige is moedig, als een jonge leeuw.
180. Wat heeft Salomo gebouwd?
Antw.Een kostelijken tempel.
Bewijstekst: 1 Koningen 6:1
- 1 Koningen 6:1 Het geschiedde nu in het vierhonderd en tachtigste jaar, na den uitgang der kinderen Israels uit Egypte, in het vierde jaar van het koninkrijk van Salomo over Israel, in de maand Ziv (deze is de tweede maand), dat hij het huis des HEEREN bouwde.
181. Waar is die gebleven?
Antw.Hij is verbrand.
182. Door wien?
Antw.Door Nebukadnesar, Koning van Babel.
Bewijstekst: 2 Kronieken 36:19
- 2 Kronieken 36:19 En zij verbrandden het huis Gods, en zij braken den muur van Jeruzalem af, en al de paleizen daarvan verbrandden zij met vuur, verdervende ook alle kostelijke vaten derzelve.
183. Waarom is dat geschied?
Antw.Om de zonden des volks.
184. Welke zonden deden zij?
Antw.Zij dienden de Afgoden, zij verachtten Gods Woord, en bespotten Zijne Profeten.
Bewijstekst: 2 Kronieken 36:16
- 2 Kronieken 36:16 Maar zij spotten met de boden Gods, en verachtten Zijn woorden; zij verleidden zichzelven tegen Zijn profeten; totdat de grimmigheid des HEEREN tegen Zijn volk opging, dat er geen helen aan was.
Tekst: Eenige korte vragen voor de kleine kinderen, door Jacobus Borstius, in leven predikant te Rotterdam. Uitgegeven door de docenten aan de Theol. School der Christelijke Gereformeerde Kerk. 14e druk, 's-Gravenhage: S. van Velzen jr. (W.A. Beschoor), 1898. Scan op Delpher. Woord voor woord op de scan nagelezen en vergeleken met 3 andere drukken. Publiek domein. De Vries-Te Winkel, zoals in de kopieerbron (1898); niet gemoderniseerd. Over de tekst.
Uitleg om te leren en te bespreken
Na Saul en David komt Salomo aan de beurt, de zoon van David. Borstius noemt hem 'de wijste Koning'. Die wijsheid had Salomo niet van zichzelf. Hij vroeg God om een verstandig hart, en God zei: "Ik heb u een wijs en verstandig hart gegeven". Wijsheid is in deze les meer dan slim zijn. Het is weten hoe men leeft voor Gods aangezicht. Toch wijst Salomo vooruit naar Iemand Die nog wijzer is. De Heere Jezus zegt van Zichzelf: "meer dan Salomo is hier".
Het beginsel der wijsheid
Vraag 171 vraagt naar 'het beginsel der wijsheid'. Een beginsel is het begin, de grond waar alles op rust. Het antwoord luidt: 'De vreeze des Heeren'. Die vreze is geen bange schrik, maar diep ontzag en liefde voor God, zodat men Hem niet wil bedroeven. Psalm 111 zegt het zo: "De vreze des HEEREN is het beginsel der wijsheid". Wie God niet vreest, kan veel weten en toch dwaas leven.
Wat de spreuken leren
Daarna volgen enkele spreuken van Salomo. Een spreuk is een korte, krachtige zin om te onthouden. De luiaard moet naar de mieren gaan kijken. 'Zij bereiden haar brood in den zomer', dus zij zorgen op tijd voor hun voedsel. Vraag 174 zegt: 'Een wijs zoon verblijdt den vader'. Een zot kind, dat is een dwaas kind, maakt zijn moeder verdrietig. Zo leren kinderen dat hun gedrag thuis vreugde of verdriet geeft.
Liefde, woorden en een stil hart
Vraag 175 zet haat en liefde naast elkaar: 'Haat maakt krakeel', dat is ruzie, 'maar liefde bedekt veel zonden'. Wie liefheeft, vergeeft en vertelt de fouten van een ander niet verder. Salomo zegt elders: "Die de overtreding toedekt, zoekt liefde". Over veel praten zegt Salomo: "In de veelheid der woorden ontbreekt de overtreding niet". Wie veel praat, zegt al snel iets wat niet goed is.
Bij de ogen gaat het erom recht vooruit te kijken, op de goede weg. Een zachtmoedig mens, die zijn boosheid kan inhouden, is beter dan een sterk man. En de rechtvaardige is 'moedig als een jonge leeuw', terwijl de goddeloze vlucht, ook als niemand hem achtervolgt.
De tempel die verbrand werd
Vraag 180 noemt wat Salomo bouwde: 'Een kostelijken tempel'. Kostelijk betekent kostbaar en prachtig. Toch bleef die tempel niet staan. Nebukadnezar, de koning van Babel, liet hem verbranden. Maar het was Gods eigen oordeel: "Hij deed tegen hen opkomen den koning der Chaldeen".
Vraag 183 zegt waarom dat gebeurde: 'Om de zonden des volks'. Het volk diende afgoden, verachtte Gods Woord en bespotte Zijn profeten. God had hen lang gewaarschuwd, want Hij "verschoonde Zijn volk en Zijn woning". Verschonen betekent hier: sparen, medelijden hebben. Daarom is deze les ook een roepstem: luister naar de Heere zolang Hij spreekt.
Bijbelse onderbouwing
“Zie, Ik heb gedaan naar uw woorden; zie, Ik heb u een wijs en verstandig hart gegeven, dat uws gelijke voor u niet geweest is, en uws gelijke na u niet opstaan zal.”
God gaf Salomo een wijs en verstandig hart, zodat zijn wijsheid een gave was en geen eigen verdienste.
“De vreze des HEEREN is het beginsel der wijsheid; Schin. allen, die ze doen, hebben goed verstand; Thau. Zijn lof bestaat tot in der eeuwigheid.”
Dit vers is het antwoord van vraag 171: alle ware wijsheid begint bij ontzag en liefde voor de HEERE.
“Ga tot de mier, gij luiaard! zie haar wegen, en word wijs;”
De luiaard wordt naar de mier gestuurd om te leren dat op tijd werken wijs is.
“Maar zij spotten met de boden Gods, en verachtten Zijn woorden; zij verleidden zichzelven tegen Zijn profeten; totdat de grimmigheid des HEEREN tegen Zijn volk opging, dat er geen helen aan was.”
Het volk spotte met de boden Gods en verachtte Zijn woorden, zoals vraag 184 zegt, totdat Gods toorn tegen hen opging.
Bijbelteksten uit de Statenvertaling.
Om over door te praten
- Waarom begint alle wijsheid volgens vraag 171 bij de vreze des Heeren?
- Welke spreuk uit deze les vindt u het moeilijkst om te doen?
- Wat kan een kind thuis doen om vader en moeder blij te maken?
- Waarom liet God de tempel van Salomo verbranden, volgens vraag 183 en 184?
Samen leren thuis
Neem deze week elke dag één spreuk uit de les en lees die aan tafel voor. Laat de kinderen bedenken wat die spreuk betekent op school of thuis. Zoek samen een mierenhoop of kijk naar een plaat van mieren, en praat over vlijt. Leer tot slot vraag 171 met het antwoord samen uit het hoofd.