Hymeneüs en Filetus in de Bijbel
Hymenaios en Filètos (Ὑμέναιος en Φιλητός, Grieks) - “Hymeneüs: naar een huwelijksgod; Filetus: waarschijnlijk geliefd”
Wie waren Hymeneüs en Filetus?
Hymeneüs en Filetus waren dwaalleraars in de tijd van Paulus, waarschijnlijk in Efeze. Zij leerden "dat de opstanding alrede geschied is" en brachten het geloof van sommigen aan het wankelen (2 Timotheüs 2:18). Hymeneüs werd eerder samen met Alexander door Paulus aan de satan overgegeven (1 Timotheüs 1:20).
Hymeneüs en Filetus worden samen genoemd in 2 Timotheüs 2:17-18. Paulus waarschuwt Timotheüs voor "het ongoddelijk ijdelroepen" en schrijft: "En hun woord zal voorteten, gelijk de kanker; onder welke is Hymeneus en Filetus; Die van de waarheid zijn afgeweken, zeggende, dat de opstanding alrede geschied is, en verkeren sommiger geloof." De Statenvertaling schrijft Hymeneus zonder trema. Hymeneüs komt ook voor in 1 Timotheüs 1:19-20. Daar spreekt Paulus over mensen die een goed geweten verstoten hadden en "van het geloof schipbreuk geleden hebben; Onder welken is Hymeneus en Alexander, die ik den satan overgegeven heb, opdat zij zouden leren niet meer te lasteren." De meeste uitleggers nemen aan dat het om dezelfde Hymeneüs gaat. Filetus wordt alleen in 2 Timotheüs genoemd. Wat de Bijbel over hen zegt, gaat vooral over hun leer, niet over hun leven. Wij weten niet waar zij vandaan kwamen of welke plaats zij in de gemeente hadden. Wel blijkt dat zij invloed hadden: hun woord vrat voort, en het geloof van sommigen werd omgekeerd. De Alexander uit 1 Timotheüs 1:20 is mogelijk dezelfde als Alexander de kopersmid uit 2 Timotheüs 4:14, maar dat staat niet vast. De kanttekeningen menen dat hij, omdat hij naast Hymeneüs staat, aan dezelfde dwaling schuldig was, namelijk dat hij de opstanding der doden loochende; dat is uitleg, geen tekstgegeven. Over hem gaat een eigen pagina.
Historische context
De brieven aan Timotheüs zijn volgens de gangbare opvatting geschreven in de jaren zestig van de eerste eeuw, de tweede brief tijdens de laatste gevangenschap van Paulus in Rome. Timotheüs was in Efeze achtergelaten om "sommigen" te bevelen "geen andere leer te leren" (1 Timotheüs 1:3). Daarom wordt gewoonlijk aangenomen dat Hymeneüs en Filetus in of bij Efeze werkzaam waren. Hun leer was dat "de opstanding alrede geschied is" (2 Timotheüs 2:18). De kanttekeningen leggen dat uit als de gedachte dat er geen opstanding van het lichaam zal komen, en dat alles wat de Schrift over de opstanding zegt, moet worden verstaan van de geestelijke opstanding van de ziel uit de dood van de zonde. Zo'n leer kon aansluiten bij woorden van Paulus zelf, zoals "Indien gij dan met Christus opgewekt zijt" (Kolossenzen 3:1), maar maakte er iets anders van. Bij veel Griekse denkers, met name in de platoonse filosofie, gold het lichaam als minderwaardig. In Athene spotten sommigen toen zij "van de opstanding der doden hoorden" (Handelingen 17:32), en in Korinthe zeiden sommigen "dat er geen opstanding der doden is" (1 Korinthe 15:12). In Thessalonica werden gelovigen verontrust alsof de dag van Christus er al was (2 Thessalonicenzen 2:2). In de tweede eeuw bestreed Irenaeus gnostische stromingen die een vergelijkbare, alleen geestelijke opstanding leerden. De uitdrukking "den satan overgegeven" (1 Timotheüs 1:20) is dezelfde als in 1 Korinthe 5:5. De kanttekeningen leggen het uit als de kerkelijke ban: uitsluiting uit de gemeente, met als doel dat de betrokkene tot inkeer komt.
Karaktereigenschappen
+Positieve eigenschappen
−Zwakke kanten
- Afgeweken van de waarheid over de opstanding, waardoor het geloof van sommigen omverging (2 Timotheüs 2:18)
- Hymeneüs verstootte een goed geweten en leed schipbreuk aan het geloof (1 Timotheüs 1:19-20)
Theologische betekenis
De dwaling van Hymeneüs en Filetus klonk geestelijk: de opstanding is al gebeurd, in het innerlijk. Paulus noemt het toch afwijken "van de waarheid" (2 Timotheüs 2:18). De Schrift houdt vast aan een toekomstige, lichamelijke opstanding. Christus zegt dat "allen, die in de graven zijn, Zijn stem zullen horen; En zullen uitgaan" (Johannes 5:28-29), en Paulus schrijft dat Christus "ons vernederd lichaam veranderen zal" (Filippenzen 3:21). In 1 Korinthe 15 laat hij zien wat er op het spel staat: "indien er geen opstanding der doden is, zo is Christus ook niet opgewekt" (1 Korinthe 15:13). Dat verklaart waarom Paulus het beeld van de kanker gebruikt. Volgens de kanttekeningen bedoelt het Griekse woord een voortkruipende wond, wat men koud vuur noemde, dat snel voortspruit en leven en gevoel wegneemt als men het niet terstond wegneemt. Dwaling blijft niet beperkt tot één punt; zij verkeert het geloof. Direct daarop volgt een troost: "Evenwel het vaste fondament Gods staat, hebbende dit zegel: De Heere kent degenen, die de Zijnen zijn" (2 Timotheüs 2:19). De kanttekeningen zien in het fondament het voornemen van Gods verkiezing. Dat sommigen afwijken, maakt de zaligheid van Gods kinderen niet onzeker (vergelijk 1 Johannes 2:19). Het geloof dat verkeerd werd, was volgens de kanttekeningen historische kennis van en instemming met de rechte leer, geen afval van ware gelovigen. Het tweede deel van het zegel is een opdracht: "Een iegelijk, die den Naam van Christus noemt, sta af van ongerechtigheid", volgens de kanttekeningen in het bijzonder van valse leer. Ook de tucht van 1 Timotheüs 1:20 heeft een doel: "opdat zij zouden leren niet meer te lasteren". Zoals in 1 Korinthe 5:5 gaat het om het behoud van de gevallene. Over tegenstanders in het algemeen schrijft Paulus: "of hun God te eniger tijd bekering gave" (2 Timotheüs 2:25).
Naamsbetekenis
Oorspronkelijke naam
Hymenaios en Filètos (Ὑμέναιος en Φιλητός, Grieks)
Betekenis
Hymeneüs: naar een huwelijksgod; Filetus: waarschijnlijk geliefd
Sleutelmomenten
Schipbreuk van het geloof
Paulus schrijft over mensen die een goed geweten verstoten hebben en daardoor schipbreuk aan het geloof hebben geleden. Hymeneüs is een van hen.
1 Timotheüs 1:19
Aan de satan overgegeven
Paulus heeft Hymeneüs en Alexander aan de satan overgegeven, opdat zij zouden leren niet meer te lasteren. Volgens de kanttekeningen gaat het om de kerkelijke ban.
1 Timotheüs 1:20
Een woord als de kanker
In zijn laatste brief waarschuwt Paulus voor ongoddelijk ijdelroepen. Het woord van Hymeneüs en Filetus vreet voort zoals de kanker.
2 Timotheüs 2:16-17
De opstanding al geschied
Hymeneüs en Filetus zijn van de waarheid afgeweken. Zij zeggen dat de opstanding al geschied is, en het geloof van sommigen raakt omgekeerd.
2 Timotheüs 2:18
Het vaste fondament Gods
Daartegenover zet Paulus het vaste fondament Gods met zijn zegel: de Heere kent de Zijnen, en wie de Naam van Christus noemt, moet afstaan van ongerechtigheid.
2 Timotheüs 2:19
Belangrijke bijbelteksten
De volgende bijbelgedeelten zijn van belang om het leven en de rol van Hymeneüs en Filetus beter te begrijpen.
1 Timotheüs 1:19
“Houdende het geloof, en een goed geweten, hetwelk sommigen verstoten hebbende, van het geloof schipbreuk geleden hebben;”
Geloof en geweten horen bij elkaar. Wie het goede geweten loslaat, verliest ook de zuivere leer.
1 Timotheüs 1:20
“Onder welken is Hymeneus en Alexander, die ik den satan overgegeven heb, opdat zij zouden leren niet meer te lasteren.”
De kerkelijke tucht over Hymeneüs en Alexander, met een uitdrukkelijk doel: dat zij leren niet meer te lasteren.
2 Timotheüs 2:17
“En hun woord zal voorteten, gelijk de kanker; onder welke is Hymeneus en Filetus;”
Paulus noemt de twee bij naam, volgens de kanttekeningen opdat men hen des te beter zou mijden.
2 Timotheüs 2:18
“Die van de waarheid zijn afgeweken, zeggende, dat de opstanding alrede geschied is, en verkeren sommiger geloof.”
De kern van hun dwaling: de opstanding zou al voorbij zijn. Daarmee viel de hoop op de opstanding van het lichaam weg.
2 Timotheüs 2:19
“Evenwel het vaste fondament Gods staat, hebbende dit zegel: De Heere kent degenen, die de Zijnen zijn; en: Een iegelijk, die den Naam van Christus noemt, sta af van ongerechtigheid.”
Tegenover de dwaling staat Gods vaste grond, met een troost en een opdracht.
2 Timotheüs 2:25
“Met zachtmoedigheid onderwijzende degenen, die tegenstaan; of hun God te eniger tijd bekering gave tot erkentenis der waarheid;”
Een algemene opdracht over wie tegenstaan, die ook voor dwaalleraars geldt. Volgens de kanttekeningen blijkt hieruit hoe moeilijk iemand van dwalingen tot de kennis der waarheid gebracht wordt; bekering blijft een gave van God.
Tijdperiode
~65 n.Chr.
Hymeneüs en Filetus leefden in de tijd van het Nieuwe Testament.
Gerelateerde personen
Lessen voor vandaag
Hymeneüs en Filetus leren ons dat dwaling niet altijd grof of openlijk is. Hun leer klonk geestelijk en had misschien zelfs bijbelse woorden. Toch noemt Paulus het afwijken van de waarheid. In dezelfde brief vergelijkt hij wie de waarheid tegenstaan met Jannes en Jambres, die Mozes tegenstonden (2 Timotheüs 3:8). Wij hebben daarom de hele Schrift nodig, en niet alleen wat ons aanspreekt. Wij leren ook dat leer en leven samenhangen. Paulus zegt dat sommigen een goed geweten verstoten hadden en daardoor schipbreuk leden aan het geloof (1 Timotheüs 1:19). Wie de waarheid niet meer wil gehoorzamen, gaat haar ook anders uitleggen. Daarnaast laat deze geschiedenis zien hoe de gemeente met dwaling moet omgaan. Er is tucht, met als doel herstel. En er is de opdracht om tegenstanders "met zachtmoedigheid" te onderwijzen (2 Timotheüs 2:25). Hardheid en onverschilligheid zijn allebei niet de weg. Paulus troost ons met het vaste fondament: "De Heere kent degenen, die de Zijnen zijn" (2 Timotheüs 2:19). Wie ziet dat anderen afvallen, hoeft niet te wanhopen. Het fundament ligt niet bij ons, maar bij God.
Bijbelse plaatsen
Veelgestelde vragen over Hymeneüs en Filetus
Wie waren Hymeneüs en Filetus in de Bijbel?
Waar staan Hymeneüs en Filetus in de Bijbel?
Wat leerden Hymeneüs en Filetus?
Wat betekent "den satan overgegeven" in 1 Timotheüs 1:20?
Is de Hymeneüs van 1 Timotheüs dezelfde als die van 2 Timotheüs?
Is de Alexander naast Hymeneüs dezelfde als Alexander de kopersmid?
Wat betekent "voorteten, gelijk de kanker" in 2 Timotheüs 2:17?
Wat betekent "De Heere kent degenen, die de Zijnen zijn"?
Wat kunnen wij leren van Hymeneüs en Filetus?
Stel een vraag over Hymeneüs en Filetus
Wilt u meer weten over Hymeneüs en Filetus? Onze AI-gestuurde assistent helpt u met achtergrond, context en diepere inzichten uit de Bijbel.
Stel een vraag over Hymeneüs en FiletusVerdiep u verder
Bijbelse tijdlijn
Bekijk Hymeneüs en Filetus in de context van de bijbelse geschiedenis.
Bijbelse onderwerpen
Ontdek thema's die verbonden zijn met het leven van Hymeneüs en Filetus.
Lees de Bijbel
Lees het verhaal van Hymeneüs en Filetus in de Bijbel.
Bijbeluitleg
Lees commentaar en uitleg bij de bijbelgedeelten over Hymeneüs en Filetus.
AI BijbelAssistent
Stel uw vragen over Hymeneüs en Filetus aan onze AI-assistent.
Woordstudie
Bestudeer de oorspronkelijke betekenis van bijbelse namen en begrippen.
Heidelbergse Catechismus
Ontdek de gereformeerde leer over bijbelse personen en thema's.